Głębokie (Białoruś)

Głębokie
Herb Głębokiego Flaga Głębokiego
Kościół Św. Trójcy w Głębokiem
Państwo	Białoruś
Obwód	witebski
Rejon	głębocki
Prawa miejskie	15 stycznia 1940
Ludność (2010) • liczba ludności	18200▼
Nr kierunkowy	+375 2156
Kod pocztowy	211791, 211792, 211800
Położenie na mapie Białorusi Głębokie
55°08′N 27°41′E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Głębokie (biał. Глыбо́кае, ros. Глубо́кое) – miasto na Białorusi w obwodzie witebskim, centrum administracyjne rejonu głębockiego, 80 km południowy zachód od Połocka.

Miasto położone jest na drodze Połock-Wilno i na linii kolejowej Królewszczyzna – Woropajewo. Liczy 18,2 tysięcy mieszkańców (2010). W jego granicach leżą dwa jeziora: Kahalnaje i Wielkie. Z ostatniego wypływa rzeka Brzozówka.

Historia

Pierwsze wzmianki w źródłach historycznych na temat Głębokiego pochodzą z 1414 i tę datę uznaje się za czas założenia miejscowości. W 1514 Głębokie pojawia się w Metryce Wielkiego Księstwa Litewskiego jako dwór i centrum majątku Zianowiczów.

II Rzeczpospolita

W grudniu 1919 Głębokie zostało zajęte przez Wojsko Polskie, ale już w lipcu przeszło w ręce bolszewików w wyniku ofensywy Tuchaczewskiego. 5 lipca 1920 w pobliżu Głębokiego miała miejsce bitwa, w której po obu stronach poległo 1,5 tys. żołnierzy. W październiku 1920 Polacy ostatecznie odzyskali miejscowość. W 1921 traktat ryski oficjalnie potwierdził przynależność Głębokiego do II Rzeczypospolitej. Miejscowość otrzymała status miasteczka i stała się centrum administracyjnym powiatu dziśnieńskiego oraz siedzibą gminy Głębokie, od 19 lutego 1921 w składzie województwa nowogródzkiego, następnie od 13 kwietnia 1922 Ziemi Wileńskiej i wreszcie od 20 stycznia 1926 – województwa wileńskiego. 10 listopada 1933 w granice miasteczka włączono kolonię Gliniszcza i majątek Głębokie.

Według spisu z roku 1921, Głębokie zamieszkiwało 2844 Żydów, co stanowiło 63% jego mieszkańców.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej Głębokie liczyło 9,7 tys. mieszkańców, działał zakład cukierniczy, garbarnia, młyn, administracja powiatu, prywatne sklepy i składy towarów. W każdy czwartek odbywał się targ, a także czterokrotnie w ciągu roku – kiermasze. Stacjonował w nim też pułk KOP- Korpusu Ochrony Pogranicza.

17 września 1939 w wyniku agresji ZSRR na Polskę miasteczko zostało zajęte przez Armię Czerwoną.

II wojna światowa i później

Wkrótce po wkroczeniu wojsk sowieckich, 2 listopada 1939, Głębokie zostało włączone w skład Białoruskiej SRR. 4 grudnia 1939 miejscowość znalazła się na obszarze nowo utworzonego obwodu wilejskiego. 15 stycznia 1940 otrzymała status miasta i została centrum administracyjnym rejonu głębockiego.

Mord więźniów w VI 1941 r. W czasie ewakuacji więźniów do Witebska NKWD zamordowało od kilkuset do kilku tysięcy więźniów. Większość więźniów (najwięcej Polaków) zamordowano w Mikołajewie nad Dźwiną koło Ułły. W Głębokim Niemcy utworzyli getto. Podczas jego likwidowania w lipcu 1943 roku wybuchło w getcie w Głębokim antyhitlerowskie powstanie zbrojne.

Na miejscowym cmentarzu katolickim zachowały się groby rodziców Tadeusza Dołęgi-Mostowicza, ojca Stefana i matki Stanisławy z Popowiczów. W roku 1998 na tylnej ścianie domu (obecnie budynek sądu) należącego niegdyś do Mostowiczów wmurowano dwujęzyczną tablicę upamiętniającą pisarza.

W lipcu 2009 roku na terenie prawosławnego soboru Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy w trakcie prac porządkowych wierni znaleźli szczątki Polaków. Prowadzone jest postępowanie sprawdzające, a kości zostały zasypane, oficjalnie z powodu odoru.

Flaga i herb

Flaga i herb Głębokiego zostały ustanowione 20 stycznia 2006 ukazem prezydenta Białorusi nr 36.

Zabytki

• Sobór Narodzenia NMP - były kościół karmelitów bosych pw. Wniebowzięcia NMP (1730-35).
• Kościół św. Trójcy w Głębokiem – kościół katolicki, parafialny pod wezwaniem Świętej Trójcy ufundowany przez wojewodę Józefa Korsaka w 1628 roku. Kościół Św. Trójcy jest jednym z niewielu na terenie obecnej Białorusi czynnych nieprzerwanie od czasu fundacji.
• Kościół i klasztor Bazylianów w Berezweczu – obecnie część miasta Głębokie. Ufundowany w 1637 r. przez Józefa Korsaka. Początkowo drewniany, murowany wystawiono w latach 1756-67. Zakon bazylianów skasowano w 1839 r.; zespół klasztorny w II połowie XIX w. zamieniono na monastyr prawosławny. W okresie międzywojennym cerkiew klasztorną przywrócono katolikom, a w klasztorze umieszczono KOP. We wrześniu 1939 r. NKWD urządziło w nim więzienie dla Polaków. Zachował się korpus klasztorny. Kościół pobazyliański, przykład pięknego baroku wileńskiego, zniszczono w 1970 r. z polecenia miejscowych władz. W pozostałościach budynku klasztornego bazylianów obecnie znajduje się więzienie.
• Kaplica cmentarna na „Kopciówce” – pw. Św. Eliasza (XVII w.) – fundacji Józefa Korsaka. Świątynią opiekowali się karmelici (stąd się wzięło wezwanie św. Eliasza, założyciela Zakonu pustelników z Góry Karmel). Ok. 1775 – przebudowa świątyni. W 1865 – zabrana na cerkiew, 1921 – odzyskanie kaplicy przez katolików, znanej wówczas jako kościół rektorski "szkolny" pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa na cmentarzu; 1928-1938 – ks. Kazimierz Mirynowski (kat.). 1932 – renowacja świątyni, 1938 – rektor kościoła ks. Mirynowski obsługiwał ponadto kaplice: Soroki i Koraby. Obecnie nieużywana.
• Zabudowa w stylu zakopiańskim, lata 1920-1930. W mieście wzniesiono lub przebudowano sześć domów w stylu zakopiańskim. Znajdują się one na ulicach Wolnej i Komsomolskiej (dawnej Narutowicza). Identyczne wzniesiono też w Brasławiu i Szarkowszczyźnie. Wszystkie domy pokryte były metalową dachówką. W skład kompleksu wchodziły również posadzone modrzewie.

Cmentarze

• Cmentarz "Kopciówka" – na starym cmentarzu znajduje się między innymi nagrobek Elżbiety de Magnus Jeleńskiej (Kulikowskiej), 1812-1879 r., kolumna upamiętniająca Konstytucję 3-Maja 1791 r, kwatera polskich żołnierzy poległych w 1920 r. oraz brama dawnego klasztoru karmelitów bosych. Na wzniesieniu widoczna jest cerkiew cmentarna św. Eliasza. Z cmentarza rozciąga się widok na sobór Narodzenia NMP (dawny kościół karmelitów bosych).
• Cmentarz żydowski

Zniszczone zabytki

• Pałac Radziwiłłów – Rok budowy — po 1700. Utracony — sierpień 2005. W miejscu historycznego zabytku, z pozwoleniem władz, wybudowano sklep.
• Cerkiew Św. Trójcy – Rok budowy — XVII. Zniszczona — 1880.
• Synagoga – Rok budowy — około XVIII. Zniszczona — po 1941.

Ludzie związani z Głębokim

• Tadeusz Dołęga-Mostowicz – polski pisarz, prozaik, scenarzysta
• Krzysztof Dorohostajski – marszałek wielki litewski, dowódca wojskowy, poeta
• Klaudiusz Duż-Duszewski – białoruski działacz polityczny, publicysta, wydawca i tłumacz
• Witold Gliński – zesłaniec, uczestnik słynnej ucieczki z gułagu
• Ireneusz Ihnatowicz - polski historyk, archiwista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
• Józef Korsak - wojewoda mścisławski, fundator kościołów w Głębokiem
• Samuel Mohylewer – wieloletni naczelny rabin białostockiej gminy żydowskiej
• Zygmunt Rudomino – polski kontradmirał, żołnierz piechoty i morski oficer pokładowy okrętów podwodnych
• Leonard Rzeczycki – polski fotografik
• Paweł Suchoj – radziecki konstruktor lotniczy
• Michaś Zuj - białoruski działacz narodowy

Linki zewnętrzne

• Historia Żydów w Głębokich na portalu Wirtualny Sztetl
• Głębokie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.