Generalne Gubernatorstwo Lubelskie

Granice okupacji niemieckiej i austriackiej oraz Ober-Ostu

Generalne Gubernatorstwo Wojskowe w Polsce (niem. Militärgeneralgouvernement in Polen – MGG in Polen, Militärgeneralgouvernement in Lublin) – austro-węgierska administracja okupacyjna w Królestwie Polskim (Kongresowym), działająca od 1 września 1915 r. do 3 listopada 1918 r.

W wyniku ofensywy państw centralnych, przeprowadzonej w okresie od maja do sierpnia 1915 r. całe terytorium Królestwa Polskiego znalazło się pod okupacją Niemiec i Austro-Węgier. Siedzibą Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Polsce były początkowo Kielce, a od 1 października – Lublin. Generalne Gubernatorstwo Wojskowe podporządkowane było bezpośrednio Naczelnej Komendzie Armii Austro-Węgier. Obszar Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego obejmował gubernie lubelską, kielecką, radomską i część piotrkowskiej oraz – jako enklawę na obszarze okupacji niemieckiej – Jasną Górę.

Od listopada 1916 r. na terenie Generalnych Gubernatorstw Lubelskiego i Warszawskiego rozpoczęto organizowanie zależnego od Niemiec i Austro-Węgier Królestwa Polskiego. W 1917 r. administracja polska przejęła od władz okupacyjnych sądownictwo (1 września) oraz szkolnictwo (1 października).

Wizyta warszawskiego gubernatora generalnego von Beselera 13 grudnia 1916 r. w Lublinie, drugi od lewej austro-węgierski gubernator generalny w Lublinie Karl Kuk.

Generalni gubernatorzy lubelscy

• gen. mjr Erich Freiherr von Diller (17 sierpień 1915 – maj 1916) – oryg. Generałgubernator dla Polski
• gen. artylerii Karl Kuk (maj 1916 – kwiecień 1917),
• gen. mjr Stanisław Szeptycki (26 kwietnia 1917 – 19 lutego 1918)
• gen. piechoty Anton Lipoščak (marzec 1918 – listopad 1918)

Polacy w strukturach Gubernatorstwa

We władzach okupacyjnych pełniło służbę wielu Polaków, oficerów Cesarskiej i Królewskiej Armii, m.in.:

• gen. Wiktor Grzesicki – zastępca generalngo gubernatora (VII 1916 – I 1917),
• mjr. Józef Rybak – zastępca szefa sztabu generalngo gubernatora (od 1 sierpnia 1917 r.)
• płk. Eugeniusz Dąbrowiecki – komendant obwodowy w Końskich (od IX 1915), we Włodzimierzu Wołyńskim (od XI 1915) i w Radomsku (od VI 1917)
• gen. Stanisław Napoleon Ursyn-Pruszyński – komendant obwodowy w Zamościu i zastępca generała-gubernatora w Lublinie (I-VI 1918)
• gen. Aleksander Majewski – szef sanitarny Generalnego-Gubernatorstwa Lubelskiego (VIII – XI 1918)
• dr Jerzy Madeyski – Szef Krajowego Komisariatu Cywilnego (4 VIII 1916 – 19 II 1918)

Istotne daty

• 24 sierpnia 1915 – utworzenie Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego
• 1 września 1915 – utworzenie Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Kielcach
• 21 listopada 1915 – rozwiązanie trybunału lubelskiego przez władze okupacyjne
• 1 października 1916 – nadanie ordynacji miejskiej Kielcom, Lublinowi, Piotrkowowi i Radomiowi
• 5 listopada 1916 – proklamacja cesarza niemieckiego oraz cesarza Austrii i króla Węgier zapowiadająca utworzenie Królestwa Polskiego
• 6 grudnia 1916 – powołanie przez generał-gubernatorów warszawskiego i lubelskiego Tymczasowej Rady Stanu
• 21 grudnia 1916 – wydanie przez Generalne Gubernatorstwo Wojskowe zakazu publikacji prasowych dotyczących działalności Józefa Piłsudskiego jako organizatora i dowódcy legionów polskich
• 10 kwietnia 1917 – przekazanie przez Austro-Węgry zwierzchnictwa na Legionami Polskimi niemieckim władzom okupacyjnym oraz utworzenie Polskiej Siły Zbrojnej
• 30 czerwca 1917 – nadanie ordynacji miejskiej Dąbrowie
• 12 września 1917 – wydanie przez generał-gubernatorów warszawskiego i lubelskiego patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim
• 29 września 1917 – ustanowienie samorządu powiatowego
• 1 marca 1918 – nadanie ordynacji miejskiej Noworadomsku
• 19 lutego 1918 – dymisja generalnego gubernatora lubelskiego gen. Stanisława Szeptyckiego
• 22 października 1918 – przekazanie Radzie Regencyjnej władzy w Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim
• 3 listopada 1918 – zakończenie działalności Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Polsce

Bibliografia

• Marian Eckert, Historia Polski 1914-1939, Warszawa 1990, ISBN 83-02-04044-4
• Sebastian Haffner, Prusy bez legendy, zarys dziejów, Warszawa 1996, ISBN 83-905989-3-0
• Janusz Pajewski, Historia powszechna 1871-1918, Warszawa 1978

Linki zewnętrzne

• c. i k. Jeneralne Gubernatorstwo Wojskowe dla austryacko-węgierskiego obszaru okupowanego w Polsce: Dziennik Rozporządzeń (pol.). Biblioteka Cyfrowa UMCS, 1915-1916. [dostęp 30-03-2012].
• c. i k. Zarząd wojskowy w Polsce: Dziennik Rozporządzeń (pol.). Biblioteka Cyfrowa UMCS, 1915-1918. [dostęp 30-03-2012].
• Dz. Urz. c. i k. Komendy Obwodowej w Lublinie
• Dz. Urz. Obwodu Miechowskiego
• akta Kancelarii Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Lublinie w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie