Generalne Gubernatorstwo Warszawskie

Granice okupacji niemieckiej i austriackiej oraz Ober-Ostu

Cesarsko-Niemieckie Generalne Gubernatorstwo Warszawskie (niem. Generalgouverment Warschau) – niemiecka administracja okupacyjna ziem Królestwa Polskiego, utworzona 24 sierpnia 1915 roku i podlegająca bezpośrednio cesarzowi oraz kanclerzowi. Generalnym gubernatorem warszawskim mianowany został generał Hans von Beseler.

W wyniku ofensywy państw centralnych, przeprowadzonej w okresie od maja do sierpnia 1915 roku całe terytorium Królestwa Polskiego znalazło się pod okupacją Niemiec i Austro-Węgier. W skład Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego weszły gubernie kaliska, warszawska, płocka, łomżyńska, część guberni piotrkowskiej i siedleckiej.

Na skutek konferencji pszczyńskiej 5 listopada 1916 władcy Niemiec i Austrii wydali tzw. Akt 5 listopada, który ogłosił początek budowy nowego państwa polskiego. Skutkiem tej proklamacji było przystąpienie do przekazywania administracji nad poszczególnymi dziedzinami życia publicznego z rąk niemieckich w polskie. Powstała Tymczasowa Rada Stanu, która przygotowywała się do przejęcia władzy w przekazywanych jej przez władze okupacyjne dziedzinach.

W pół roku po utworzeniu Królestwa Polskiego, 10 kwietnia 1917 roku, gubernator Beseler objął dowództwo nad Polską Siłą Zbrojną i pełnił tę funkcję do 21 października 1918 roku.

Władze polskie przejęły od administracji okupacyjnej sądownictwo 1 września oraz szkolnictwo 1 października 1917 roku.

Rada Regencyjna 7 października 1918 zadeklarowała niepodległość Polski, a pięć dni później pozbawiła Beselera władzy nad wojskiem polskim. W GGW władze administracji niemieckiej zapowiadały przekazanie Polakom pełnej władzy nad instytucjami Królestwa zapewniającymi bezpieczeństwo niemieckiego wojska do 1 grudnia 1918 roku, gdy miało ulec likwidacji generalne gubernatorstwo. Na skutek kapitulacji Niemiec 11 listopada nastąpiło przyśpieszenie wykonania tych decyzji.

Struktura organizacyjna

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

• grupa sztabu i podsztabu
• Inspektorat Wyszkolenia PSZ przy Wodzu Naczelnym PSZ - część PSZ
• Wydział do Spraw PSZ
• zarząd archiwum
• intendentura wojskowa
• Cesarsko-niemiecka Administracja Cywilna w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim (niem. Kaiserlich-deutschen Zivilverwaltung beim Generalgouvernement Warschau) - tzw. Zarząd Cywilny:
  • urzędy powiatowe
  • prezydia policji w Warszawie i Łodzi
  • Krajowa Rada Szkolna
• zarząd poczt i telegrafów
• komisariat rządu przy tRS i Radzie Ministrów
• kurator szkół wyższych

Istotne daty

Zamek Królewski w Warszawie był siedzibą Rady Regencyjnej oraz Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego

Siedzibą generalnego gubernatora warszawskiego był Belweder

W pałacu Potockich w latach 1915-1918 rezydował hrabia Bogdan Hutten-Czapski, jeden z najbliższych współpracowników generała Hansa Hartwiga von Beselera

Marka polska – jednostka monetarna wprowadzona przez niemieckie władze okupacyjne w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim, emitowana przez Polską Krajową Kasę Pożyczkową

1915

• 24 sierpnia 1915 - utworzenie Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego
• 8 września 1915 - zniesienie sądów obywatelskich przez generalnego gubernatora warszawskiego
• 12 września 1915 - rozwiązanie Centralnego Komitetu Obywatelskiego przez generalnego gubernatora warszawskiego
• 15 listopada 1915 - otwarcie Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej

1916

• 1 stycznia 1916 - utworzenie Rady Głównej Opiekuńczej
• 22 stycznia 1916 - wydanie Ordynacji powiatowej dla Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego
• 1 lutego 1916 - utworzenie w Warszawie Milicji Miejskiej (ze Straży Obywatelskiej)
• 15 lutego 1916 - powiększenie Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego o obszar guberni łomżyńskiej, powiaty węgrowski, sokołowski, łukowski i siedlecki guberni siedleckiej oraz o obszary wokół Osowca, na podstawie rozporządzenia gen. Ericha von Falkenhayna, Szefa Sztabu Generalnego
• 3 maja 1916 - uroczyste obchody w Warszawie rocznicy uchwalenia pierwszej konstytucji
• 5 maja 1916 - nadanie Warszawie ordynacji miejskiej
• 16 lipca 1916 - wybory do Rady Miejskiej miasta Warszawy
• 24 lipca 1916 - po raz pierwszy zebrała się rada miejska Warszawy
• 4 października 1916 - rozporządzenie generalnego gubernatora warszawskiego o przymusowej rekrutacji na roboty do Niemiec
• 11 października 1916 - ogłoszenie statutów Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej
• 5 listopada 1916 - proklamacja cesarza niemieckiego oraz cesarza Austrii i króla Węgier zapowiadająca utworzenie Królestwa Polskiego
• 9 listopada 1916 - wydanie odezwy werbunkowej do Polaków
• 12 listopada 1916 - samowolne wydanie przez generalnego gubernatora warszawskiego rozporządzenia o Radzie Stanu i Sejmie w Królestwie Polskim (niewykonane)
• 6 grudnia 1916 - wydanie przez generalnych gubernatorów warszawskiego i lubelskiego rozporządzenia o tymczasowej Rady Stanu
• 9 grudnia 1916 - powołanie przez niemieckie władze okupacyjne Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej posiadającej uprawnienie do emisji marki polskiej

1917

• 11 stycznia 1917 - ogłoszenie reskryptów powołujących członków tymczasowej Rady Stanu
• 10 kwietnia 1917 - przekazanie przez Austro-Węgry zwierzchnictwa na Legionami Polskimi niemieckim władzom okupacyjnym oraz utworzenie Polskiej Siły Zbrojnej
• 12 września 1917 - wydanie przez generał-gubernatorów warszawskiego i lubelskiego patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim

1918

• 12 października 1918 - przejęcie zwierzchniej władzy nad Polską Siłą Zbrojną przez Radę Regencyjną
• 22 października 1918 - przekazanie Radzie Regencyjnej władzy w Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim

Bibliografia

• Marian Eckert: Historia Polski 1914-1939, Warszawa 1990, ISBN 83-02-04044-4
• Sebastian Haffner: Prusy bez legendy, zarys dziejów, Warszawa 1996, ISBN 83-905989-3-0
• Janusz Pajewski: Historia powszechna 1871-1918, Warszawa 1978
• Aleksander Kraushar: Warszawa podczas okupacji niemieckiej 1915-1918, Lwów - Warszawa - Kraków 1921 [1]
• Bogdan Hutten-Czapski: Sześćdziesiąt lat życia politycznego i towarzyskiego t. 2. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka, 1936.
• opracowanie o akcie 5 listopada na forum dyskusyjny dotyczącym Austro-Węgier
• Józef Rapacki: Pro memoria. Prusak w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo "Tygodnika Ilustrowanego".  - Śląska Biblioteka Cyforwa (pol.). [dostęp 8-11-2011].