Rzeczownik odsłowny

Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy, łac. gerundium) – rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub przymiotnikowego czynnego.

Przykłady

W języku polskim formy gerundium funkcjonują jako rzeczowniki, często mogące oznaczać zarówno czynność jak i obiekt na którym się ona odbywa, np. jedzenie (od jeść). Nie z rzeczownikami odsłownymi pisane jest łącznie, np: niedotrzymanie terminu, niepalenie papierosów, nieuświadomienie pacjentów, nieprzestrzeganie reguł, niezatrzymanie się, niewykonanie polecenia.

W języku angielskim formy gerundialne (gerund) tworzy się za pomocą przyrostka -ing, np. waiting (od wait). Mogą oznaczać zarówno nazwę czynności, jak i występować w funkcji imiesłowowej, np. the waiting boy (="czekający chłopiec").

W języku niemieckim gerundium (Gerundium) ma taką samą formę jak bezokolicznik, jest rodzaju nijakiego i pisane wielką literą, jak wszystkie niemieckie rzeczowniki, np. das Essen (od essen). Występuje w funkcji rzeczownika będącego nazwą czynności.

W języku hiszpańskim gerundium (gerundio) ma końcówkę -ando lub -iendo (-yendo) w zależności od rodzaju koniugacji, np. caminando (od caminar), leyendo (od leer). Występuje wyłącznie w funkcji imiesłowowej.

W języku włoskim forma gerundium (gerundio) ma końcówkę -ando lub -endo, zależnie od sposobu odmiany, np. parlando (od parlare), leggendo (od leggere), finendo (od finire).

W języku łacińskim gerundium występuje w funkcji rzeczownikowej wyłącznie w przypadkach zależnych, np. facultas dicendi (="zdolność mówienia").

Sposoby wyrażania teraźniejszości

W niektórych językach istnieją konstrukcje gramatyczne zawierające formę gerundium, służące do wyrażania czynności odbywającej się w chwili mówienia.

Język angielski

W języku angielskim istnieją dość liczne czasy gramatyczne, np. czas teraźniejszy ciągły (Present Continuous). Tworzy się go w następujący sposób:

Podmiot + odmieniony czasownik to be (być) + gerundium.

Przykłady:

• What are you doing? – Co robisz?
• They are watching TV at the moment. – Oni w tej chwili oglądają telewizję.

Pozostałe z czasów Continuous

Past Continuous was/were doing Present Perfect Continuous have/has been doing Past Perfect Continuous had been doing Future Continuous will be doing Future Perfect Continuous will have been doing

Język hiszpański

W języku hiszpańskim istnieje konstrukcja estar + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika estar (być odnoszące się do stanu przejściowego, w odróżnieniu od ser – być używane przy określaniu cechy stałej) oraz formy gerundium.

Przykłady:

• ¿Qué estás haciendo? – Co robisz (w tej chwili)?
• Estamos escuchando la radio. – Słuchamy radia (w tym momencie).

Język włoski

W języku włoskim istnieje konstrukcja stare + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika stare (czuć się, przebywać, być, "zwykłe" być to po włosku essere) oraz formy gerundium.

Przykłady:

• Che stai facendo? – Co robisz (w tej chwili)?
• Stiamo parlando. – Rozmawiamy (w tym momencie).
• Marco sta leggendo un giornale. – Marco (właśnie) czyta gazetę.
• Stavo andando al cinema, quando l'ho vista. - Szedłem (właśnie) do kina, kiedy ją zobaczyłem.

Bibliografia

Czasowniki, formy gerundium, zdania oraz ich tłumaczenia na język polski zostały zaczerpnięte z programów firmy Edgard Multimedia: "Hiszpański w pigułce 2.0", "Włoski w pigułce 2.0".