Giovanni Battista Tiepolo

Giovanni Battista Tiepolo
Giovanni Battista Tiepolo, Autoportret na fresku
Imiona i nazwisko	Giovanni Battista Tiepolo
Data i miejsce urodzenia	5 marca 1696 Wenecja
Data i miejsce śmierci	27 marca 1770 Madryt
Narodowość	włoska
Dziedzina sztuki	malarstwo rysunek
Styl	rokoko
Ważne dzieła	'
Galeria w Wikimedia Commons

Giovanni Battista Tiepolo lub Giambattista Tiepolo (ur. 5 marca 1696 w Wenecji, zm. 27 marca 1770 w Madrycie) – włoski malarz, freskant, rysownik, grafik i rytownik okresu rokoka, ostatni z wielkich mistrzów weneckiego malarstwa dekoracyjnego.

Życie

Pochodził z bogatej rodziny weneckiej. Był synem kupca i kapitana statku. Ok. 1710 wstąpił do pracowni malarza portretów i scen historycznych – Gregoria Lazzariniego (1655-1730). W 1717 został członkiem gildii malarzy i mając zaledwie 21 lat stał się niezależnym artystą. W 1719 poślubił Cecylię Guardi, siostrę Francesca Guardiego. W 1722 wszedł w skład ekipy malarzy, ozdabiających nawę kościoła San Stae. Następnie malował freski w Udine, Mediolanie, Bergamo, Weronie i Vicenzie. W 1740 udał się ponownie do Mediolanu, gdzie pracował przy dekoracji Palazzo Clerici. W 1743 został doradcą i pośrednikiem hrabiego Francesca Algarottiego (1712-64), który zajmował się kupnem dzieł, przeznaczonych do kolekcji elektora saskiego i króla Polski Augusta III (1696-1763). W l. 1746-47 malował freski w weneckim Palazzo Labia. W l. 1751-53 wraz synami przebywał w Würzburga, gdzie wykonał cykl gigantycznych fresków w rezydencji biskupiej. Po powrocie do Wenecji zrealizował szereg nowych zleceń, malując dekoracje ścienne m.in. w pałacu Ca' Rezzonico, w willi hrabiego Valmarana w Vicenzy oraz w Villa Pisani w Stra k. Padwy. W 1756 objął stanowisko przewodniczącego weneckiej Akademii Malarstwa i Rzeźby. Na początku 1762, na zaproszenie króla Hiszpanii Karola III (1759-1789), przeniósł się do Madrytu, gdzie wykonał dekorację plafonu Sali Tronowej Palacio Real. Zmarł nagle w 1770. Pochowany został w madryckim kościele św. Marcina.

Malarzami byli również jego dwaj synowie: Giovanni Domenico Tiepolo (1726-1795) i Lorenzo Baldissera Tiepolo (1728-1777).

Twórczość

Wykonywał olbrzymie malowidła ścienne i obrazy religijne dla kościołów i pałaców. Malował też sceny mitologiczne i alegoryczne oraz portrety. Był artystą bardzo płodnym. Pozostawił 400 płócien, 20 olbrzymich zespołów dekoracyjnych malowanych klasyczną techniką al fresco oraz ok. 2600 rysunków wykonanych ołówkiem, węglem, sangwiną, pastelem lub piórkiem. W jego twórczości widać wpływy Giovanniego Battisty Piazzetty, Sebastiana Ricciego oraz Paola Veronesego. Jego szczytowym osiągnieciem jest freskowa dekoracja reprezentacyjnych schodów i Sali Cesarskiej w Rezydencji w Würzburgu (1751-53), łącząca elementy malarstwa historycznego, motywów mitologicznych i alegorii.

Wybrane dzieła

Edukacja Marii (ok. 1732)

Anioł ukazujący się Sarze (1726-28)

Triumf Flory (1743-44)

Alegoria Planet i Kontynentów (1752)

Św. Patryk, biskup Irlandii (ok. 1745)

Święta Tekla wyzwalająca miasto Este z dżumy (1759)

Apoteoza Hiszpanii (1762-66)

• Abraham i trzej aniołowie – (1767-70), 197 × 151 cm, Prado, Madryt
• Adoracja Dzieciątka Jezus – (ok. 1732), 228 × 160 cm, Bazylika św. Marka w Wenecji
• Alegoria Niepokalanego Poczęcia i Zbawienia – (1760-70), 59 × 45 cm, Narodowa Galeria Irlandii, Dublin
• Alegoria Planet i Kontynentów – (1752), 185,4 × 139,4 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
• Aleksander Wielki i Pankarpe w pracowni Apellesa – ok. 1740), 42 × 54 cm, J. Paul Getty Museum, Los Angeles
• Anioł przychodzący z pomocą Hagar – (1732), 140 × 120 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja
• Anioł ukazujący się Abrahamowi – (1732), 140 × 120 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja
• Apollo i Dafne – (1744-45), 96 × 79 cm, Luwr, Paryż
• Apollo pożądający Dafne – (1755-60), 68,5 × 87 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
• Apollo i Marsjasz – (ok. 1725), 100 × 135 cm, Gallerie dell'Accademia, Wenecja
• Bachus i Adriana – (1743-45), 213,4 × 231,8 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
• Chrystus w Ogrodzie Oliwnym – (1745-7), 79,4 × 88,5 cm, Kunsthalle, Hamburg
• Cierpliwość Scypiona – (1722-23), 250 × 500 cm, Prado, Madryt
• Czarodziej z Askalanu pokazuje Rinaldowi czyny jego przodków – (1740), 183 × 188 cm, Art Institute, Chicago
• Diana i Akteon – (1720-22), 100 × 135 cm, Gallerie dell'Accademia, Wenecja
• Diana i Kallisto – (1720-22), 100 × 135 cm, Gallerie dell'Accademia, Wenecja
• Faeton i Apollo – (ok. 1730), 68 × 53 cm, Akademie der Bildenden Künste, Wiedeń
• Grająca na mandolinie – (ok. 1755), 93,7 × 75 cm, Institute of Art, Dietroit
• Hannibal rozpoznaje głowę swojego brata Hasdrubala – (1728-30), 383 × 182 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
• Jupiter i Danae – (ok. 1736), olej na płótnie, 41 × 53 cm, Muzeum Uniwersyteckie, Sztokholm
• Kobieta z papugą – (1760-61), 70 × 52 cm, Ashmolean Museum, Oksford
• Koriolan u bram Rzymu – (ok. 173), 387 × 224 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
• Koronacja Maryi – (1754-55), 1-3 × 77 cm, Kimbell Art Museum, Fort Worth (USA)
• Królowa Zenobia przemawiająca do żołnierzy – (ok. 1730), 262 × 366 cm, National Gallery w Londynie
• Madonna i Dzieciątko Jezus ukazujący się św. Szymonowi Stockowi – (1746-49), 65 × 41 cm, Luwr, Paryż
• Madonna wręczająca szkaplerz św. Szymonowi Stockowi – (1721-27), 210 × 650 cm, Pinakoteka Brera, Mediolan
• Madonna z sześcioma świętymi – (1737-40), 72,8 × 56 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie
• Madonna ze szczygłem – (1767-70), 62 × 49,5 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
• Mecenas cesarz August i sztuki wyzwolone – (1744), 69,5 × 89 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
• Męczeństwo św. Agaty – (ok. 1734), 48,9 X 30 CM, Courtauld Gallery, Londyn
• Męczeństwo św. Agaty – (ok. 1756), 184 × 131 cm, Gemäldegalerie, Berlin
• Męczeństwo św. Bartłomieja – (1722), 139 × 167 cm, San Stae, Wenecja
• Młoda kobieta w dominie i trójgraniastym kapeluszu – (1758-60), 62 × 49 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
• Mucjusz Scaevola przed Porseną – (1728-30), 387 × 227 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
• Neptun obdarowuje Wenecję – (1748-50), 135 × 275 cm, Pałac Dożów, Wenecja
• Niepokalane Poczęcie – (1734-35), 378 × 187 cm, Museo Civico, Vicenza
• Niepokalane Poczęcie – (1767-69), 279 × 152 cm, Prado, Madryt
• Niesienie krzyża – (ok. 1738), 52 × 63 cm, Gemäldegalerie, Berlin
• Ocalenie Mojżesza – (ok. 1740), 202 × 342 cm, National Gallery of Scotland, Edynburg
• Odpoczynek podczas ucieczki do Egiptu – (1767-70), 55,5 × 41,5 cm, Staatsgalerie, Stuttgart
• Olimp – (1761-64), 86 × 62 cm, Prado, Madryt
• Ostatnia komunia św. Łucji – (1747-48), 222 × 101 cm, Santi Apostoli, Wenecja
• Ostatnia Wieczerza – (1745-50), 78 × 88 cm, Luwr, Paryż
• Palla delle Tre Sante – (ok. 1748), 340 × 168 cm, Santa Maria del Rosario, Wenecja
• Papież Klemens adorujący Trójcę Świętą lub Wizja św. Klemensa – (1737-38), 488 × 256 cm, Stara Pinakoteka, Monachium
• Podwyższenie św. Krzyża (1740-45), (tondo), śr. 486 cm, Gallerie dell'Accademia, Wenecja
• Pokłon Trzech Króli – (1753), 425 × 211 cm, , Stara Pinakoteka, Monachium
• Porwanie Europy – (ok. 1725), 99 × 134 cm, Gallerie dell'Accademia, Wenecja
• Porwanie Sabinek – (1718-19), 288 × 588 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
• Przeniesienie Świętego Domu do Loreto – (ok. 1743), 124 × 85 cm, Gallerie dell'Accademia, Wenecja
• Rebeka u studni – (84 × 105 cm, Luwr, Paryż
• Rinaldo i Armida podsłuchiwani przez Carla i Ubalda w zaczarowanym ogrodzie Armidy – (1755-60), 39 × 62 cm, Gemäldegalerie, Berlin
• Rinaldo zauroczony przez Armidę – (1742-45), 187,5 × 216,8 cm, Art Institute, Chicago
• Siedzący mężczyzna i dziewczyna z dzbanem – (ok. 1755), 160 × 54 cm, National Gallery w Londynie
• Śmierć Hiacynta – (1752-53), 287 × 232 cm, Museo Thyssen-Bornemisza, Madryt
• Śmierć św. Hieronima – (1732-33), 33 × 44,2 cm, Museo Poldi Pezzoli, Mediolan
• Św. Jakub Większy – (1749), 317 × 163 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie
• Triumf Amfitryty (ok. 1740) – (ok. 1740), 213 × 442 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
• Triumf Aureliusza – (ok. 1725), 260 × 402 cm, Galleria Sabauda, Turyn
• Triumf Scypiona – (ok. 1729), 546 × 322 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
• Triumf Zefira i Flory – (1734-35), 395 × 225 cm, Ca' Rezzonico, Wenecja
• Uczta Antoniusza i Kleopatry – (1742-43), 50,5 × 69 cm, Musee Cognacq Jay, Paryż
• Uczta Kleopatry – (1743-44), 249 × 346 cm, National Gallery of Victoria, Melbourne
• Wizja św. Agaty – (1759), 244 × 120 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
• Zwiastowanie – (1724-25), 46 × 38 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
• Zwiastowanie Najświętszej Pannie Marii – (ok. 1725), 71 × 50 cm, Zamek Królewski na Wawelu, Kraków

Wybrane freski

• Alegoria Czterech Kontynentów – (1752-53), 1900 × 3050 cm, Klatka schodowa, Rezydencja w Würzburgu
• Alegoria ślubu Ludovica Rezzonico i Faustiny Savoranga – (1758), 630 × 1030 cm, Ca' Rezzonico, Wenecja
• Apoteoza Hiszpanii lub Chwała Hiszpanii – (1762-66), 2700 × 1000 cm, Sala Tronowa, Palacio Real, Madryt
• Apoteoza Monarchii Hiszpańskiej – (1762-66), 1500 × 900 cm, Palacio Real, Madryt
• Apoteoza rodziny Pisani – (1761-62), 1350 × 2350 cm, Villa Pisani, Stra
• Bellerofont i Pegaz – (1746-47), śr. 600 cm, Palazzo Labia, Wenecja
• Gniew Achillesa – (1757), 300 × 300 cm, Villa Valmarana, Vicenza
• Ofiara Ifigenii – (1757), 350 × 700 cm, Villa Valmarana, Vicenza
• Potęga krasomówstwa lub Siła elokwencji – (1724-25), 650 × 1000 cm, Palazzo Sandi, Wenecja
• Rachela ukrywająca posążki bóstwa przed Labanem – (1726-29), 4000 × 5000 cm, Pałąc Arcybiskupi, Udine
• Spotkanie Antoniusza i Kleopatry – (1746-47), 650 × 300 cm, Palazzo Labia, Wenecja
• Trzej aniołowie ukazujący się Abrahamowi – (1726-29), 4000 × 2000 cm, Pałac Arcybiskupi, Udine
• Uczta Kleopatry – (1746-47), 650 × 300 cm, Palazzo Labia, Wenecja
• Ufundowanie różańca – (1737-39), 1200 × 450 cm, Santa Maria del Rosario, Wenecja
• Zaślubiny cesarza Fryderyka Barbarossy z Beatrice Burgundzką – (1750-53), 400 × 500 cm, Sala Cesarska, Rezydencja w Würzburgu

W oczach potomnych

• "Tiepolo jest bardzo inteligentny i łatwy w kontakcie; posiada niespożyty zapał, umiejętność stosowania wspaniałych kolorów i nadzwyczajną prędkość w malowaniu. Tworzy obrazy w krótszym czasie, nim inny zdąży wymieszać farby". (Carl Gustaf Tessin, 1736)

• "Jego freski są tak zachwycające, że wydaje się, iż to sama natura wyznaczyła mu drogę, czyniąc go tak zręcznym i zdolnym do tworzenia wielkich dzieł". (Luigi Lanzi, 1824)

• "W swych obrazach religijnych poszukuje melodramatu, zaś w obrazach alegorycznych ruchu i mocnego efektu". (Hipolit Taine, 1864)

• "Malarstwo Tiepola staje się autonomicznym zjawiskiem, a każde kolejne jego płótno współzawodniczy z dziełami, które je poprzedzały, szukając coraz to niebezpieczniejszej, coraz to zuchwalszej scenografii, jak również coraz bogatszych, coraz bardziej absolutnych efektów kolorystycznych". (Eugenio Riccomini, 1974)

• "Jego opanowanie środków techniczno-artystycznych – rysunku, światła, koloru, skrótów, ruchu, perspektywy, reżyserii malarskiej – jest wręcz zawrotne. Żadnego przy tym mozołu, wszystko zrobione jakby od niechcenia. Pozy i ruchy postaci nigdy przy tym nie są karkołomne i dziwaczne, jak to bywa u manierystów XVI wieku". (Maria Rzepińska, 1976).

• "Jego postaci zdają się płynąc gdzieś w przestworzach na zawrotnej wysokości, a oszołomiony widz, tracąc poczucie rzeczywistości, doznaje wrażenia, że razem z nimi unosi się nad ziemią". (Adam Bochnak, 1983)

• "Cała bujna dekoracyjność i świetność kolorystyczna malarstwa weneckiego znajdą w jego dziele kulminację, choć wybujałość jest tu pod mistrzowską kontrolą. Jakaś naturalna radość pobudza wyobraźnię artysty, a lotów jego wizualnej fantazji nikt już nie przewyższył". (Wendy Beckett, 1994)

• "Zasadnicze elementy jego stylu: sztuka właściwego rozmieszczenia postaci na płaszczyźnie, sztuka stworzenia iluzji o ogromnej głębi i odnalezienie światła oraz atmosfery, które sprawiają, że wibruje cały obraz, i które przydają mu siły, życia i poezji". (Patrick Violette, 1995)

• "Tiepolo zdejmuje z nas ciężar, dostarcza powietrza, pozwala unosić się w przestworzach, stwarzając złudzenie, że wstępujecie w niebo". (Alain Buisine, 1996)

• "Ostatni wielki dekorator, ostatni tytan renesansowej „maniera grande”. Ostatni twórca gigantycznych pikturalnych dewocjonaliów, ostatni epik mitologii antycznej ilustrowanej przez malarstwo – ostatni grzmiący ryk Wenecji na arenie Szkoły Weneckiej, czyli ostatnia brawurowa symfonia kilkuset lat Szkoły Weneckiej". (Waldemar Łysiak, 1999)

Bibliografia

• Karly Allen, Giovanni Battista Tiepolo, [w:] 501 wielkich artystów, red. Stephen Farthing, Warszawa: MWK, 2009 s. 92-93, ISBN 978-83-61065-32-6
• Wendy Beckett, 1000 arcydzieł, Warszawa: Arkady, 2001. ISBN 83-213-4218-3
• Stefano Casu, Elena Franchi, Andrea Franci, Wielcy mistrzowie malarstwa europejskiego, Warszawa: Arkady, 2005. ISBN 83-213-4387-2
• Andre Chastel, Sztuka włoska II, Warszawa: WAiF, 1978.
• Chantal Eschenfelder, Giovanni Battista Tieplo, Köln: Könemann, 1998 (Masters of Italian Arts), ISBN 3-8290-0256-4
• Fabienne Gambrelle, Giovanni Battista Tiepolo, Siechnice: Eaglemoss Polska, 2000 (Wielcy Malarze ; nr 90)
• Joanna Guze, Tiepolo i tiepoleschi w zbiorach polskich. Katalog wystawy, Warszawa: Muzeum Narodowe, 1997, ISBN 83-7100-067-7
• Marion Kaminski, Wenecja. Sztuka i architektura, Köln: Könemenn, 2001. ISBN 3-8290-8141-3
• Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992. ISBN 83-7079-076-3
• Waldemar Łysiak, Malarstwo białego człowieka, t. 6, wyd. 2, Warszawa: Nobilis, 2011 (rozdz. W blasku ostatnich fresków), ISBN 978-83-60297-148-3
• Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007. ISBN 978-3-8331-2131-9
• Sztuka świata, t. 13, Leksykon L-Z, Warszawa: Arkady, 2000. ISBN 83-213-4135-7
• Wenecja. Arcydzieła malarstwa, Warszawa: Arkady, 2003. ISBN 83-213-4305-8
• Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 4, Warszawa: HPS, 2006. ISBN 83-60688-18-4
• Stefano Zuffi, Francesca Castria, Malarstwo włoskie. Mistrzowie i arcydzieła, Warszawa 1998. ISBN 83-213-4061-X