Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
|
|||
| Status | dzielnica | ||
| W granicach Częstochowy | 1977 | ||
| Przewodniczący Rady Dzielnicy |
Waldemar Lisowski | ||
| Strefa numeracyjna | +48 34 | ||
| Tablice rejestracyjne | SC | ||
Położenie na planie Częstochowy |
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
Gnaszyn-Kawodrza – dzielnica Częstochowy. Większość mieszkańców tej dzielnicy utożsamia się z mniejszymi częściami dzielnicy, niebędącymi zarazem jednostkami podziału administracyjnego: Gnaszyn, w tym Gnaszyn Górny oraz Gnaszyn Dolny, Kawodrza Dolna, Kawodrza Górna, Bańbór.
Spis treści |
Dzielnica położona nad rzeką Stradomką, która dzieli ją na część północną – dolną (Gnaszyn Dolny z Bańborem, Kawodrza Dolna) i południową – górną (Gnaszyn Górny, Kawodrza Górna).
Gnaszyn pierwotnie był wsią królewską, która od 1382 stanowiła uposażenie klasztoru jasnogórskiego nadane mu przez króla Władysława Jagiełłę (wg Jana Długosza). Klasztor otrzymał ją z rąk księcia Władysława Opolczyka. W XV wieku istniała kuźnica Gnaszyn lub Połeć i staw rybny. W 1545 roku Zygmunt I Stary nadaje mistrzowi kuźniczemu Benedyktowi Połciowi, braciom Grzegorzowi, Markowi i Adamowi na Gnaszynie i 19 robotnikom kuźniczym list bezpieczeństwa do Zielonych Świąt (24 V) z powodu gwałtów i ucisku ze strony klasztoru Paulinów z Częstochowy. Przed 1573 kuźnica zostaje zlikwidowana. W XIX wieku na miejscu kuźnicy założona wieś Gnaszyn. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (w tomie II z 1881 r.) określa Gnaszyn jako kolonię, gdzie działały kopalnie rud żelaza i młyn wodny; to samo źródło podaje, że w 1827 r. było tam 41 domów i 320 mieszkańców[1]. Od początku XX wieku następuje gwałtowny rozwój związany z powstawaniem nowych kopalń rud żelaza, budową w latach 1901- 1903 kolei Częstochowa – Herby ze stacją w Gnaszynie Dolnym. Do 1911 roku linia była wąskotorowa, lecz Rosjanie budując kolej Herbsko-Kielecką przekuli ją na szerokotorową. W 1918 roku Niemcy przekuli ją ponownie na rozstaw normalny. W 1953 roku otwarto nową stację kolejową, a w 1965 roku linia na odcinku Częstochowa Stradom -Liswarta została zelektryfikowana. W 2007 roku wyremontowano jeden tor odcinka z Gnaszyna do Jawornicy (przedmieścia Lublińca).
W latach 1911-1912 Marian Sawicki i Zygmunt Markowicz założyli Gnaszyńską Manufakturę (później znaną jako Zakłady Przemysłu Lniarskiego "Wigolen" w Gnaszynie Dolnym). W czasach PRL przy rozbudowanej fabryce powstało kino "Włókniarz", Klub Zakładowy, stołówka, przedszkole, bloki zakładowe. "Wigolen" miał też własny dom wczasowy w Zakopanem i ośrodek kolonijny w Podzamku.
W 1921 roku zostaje założona Gnaszyńska Fabryka Tapet i Papierów Kolorowych (późniejsze GZWP - Gnaszyńskie Zakłady Wyrobów Papierowych). Przez wiele lat była to jedyna fabryka tapet w Polsce. W 1998 roku zmieniono nazwę na "Tapety Gnaszyn S.A.". Maszyny z fabryki wywieziono do zakładów "Gomel" w Homlu na Białorusi. W 2005 roku puste budynki zakładów (o powierzchni 25 000 m2) kupiła firma "Dospel", producent wentylatorów. Znajduje się tutaj siedziba firmy. Fabryka tapet była bohaterem krótkiego reportaż Polskiej Kroniki Filmowej z 1964 roku. Pokazano w nim przestarzałe maszyny pracujące od początku istnienia fabryki .
Założone w 1922 roku Zakłady Ceramiczne przejęła w 1999 austriacka firma Wienerberger, największy na świecie producent cegieł oraz drugi w Europie producent systemów dachowych. Obok fabryki znajduje się kopalnia odkrywkowa iłu (gliny). Glinę zaczęto tu wydobywać w 1906 roku. Złoże zajmuje powierzchnię około 30 ha.
Teren dzielnicy wchodził w obszar Częstochowskiego Okręgu Rudnego, który dostarczał ubogie rudy żelaza na potrzeby Huty Częstochowa. W latach 60 XX wieku działało kilkanaście niewielkich kopalń, w których pracowało około 20 tysięcy osób. W Gnaszynie znajdował się jeden z czterech szybów kopalni rud żelaza "Franciszek". Po zamknięciu kopalni, pozostała po niej hałda. Znajdowała się tu również kopalnia rud żelaza "Paweł", a na terenie Kawodrzy kopalnia rud żelaza "Barbara". Na Kawodrzy znajdowały się również trzy kopalnie odkrywkowe gliny cegielni: "Kawodrza", "Anna" i "Zacisze".
W latach 1952-1954 i 1973-1976 Gnaszyn był siedzibą gminy Gnaszyn Dolny, do której należały również pozostałe części obecnej dzielnicy. W 1977 roku Gnaszyn, Bańbór i Kawodrza zostały włączone do Częstochowy.
We wrześniu 1939 roku przez wieś przechodziła linia frontu. Kilka domów w Gnaszynie Górnym zostało saplonych. 3 września nad Kawodrzą Dolną zestrzelony został samolot 22 Eskapady Bombowej II Pułku Lotniczego Wojska Polskiego wracający z akcji. Samolot "Karaś" z trzema pilotami na pokładzie wracał na lotnisko Kamień koło Radomia. Został zestrzelony przez niemieckie samoloty. Grób dwóch pilotów (jeden ocalał) znajduje się na gnaszyńskim cmentarzu.
24 kwietnia 1944 roku w Gnaszynie przez Niemców została popełniona zbrodnia powieszenia 10 zakładników. Około godziny 10 ze stron Blachowni przywieziono 10 mężczyzn i powieszono ich na oczach około 2000 ludzi. Jeden ze skazańców, który był księdzem katolickim, krzyknął "Jeszcze Polska nie zginęła", a jeszcze inny mężczyzna powiedział "My tu niewinnie giniemy". Zwłoki skazańców kierujący akcją szef powiatowej placówki gestapo Mathias Chriestiansen kazał załadować samochód, który odjechał w kierunku Blachowni. Gnaszyniacy pamiętają o tych, którzy zginęli na tych ziemiach. W 55. rocznicę kaźni odbyła się uroczystość odsłonięcia miejsca pamięci, którym jest żeliwny krzyż i granitowa tabliczka, obecnie znajdujące się na skrzyżowaniu dróg: Rzepakowej i Dziesięciu Zakładników.
17 stycznia wojska Armii Czerwonej wkroczyły do Gnaszyna. W walkach zginęło dwóch żołnierzy pochowanych na parafialnym cmentarzu.
Na terenie Gnaszyna znajduje się Szkoła Podstawowa nr 11 im. Marii Dąbrowskiej i Gimnazjum nr 11.
W Gnaszynie znajduje się Parafia Przemienienia Pańskiego w Częstochowie w dekanacie Najświętszej Maryi Panny Jasnogórskiej.
OSP Gnaszyn powstało w 1918 roku z inicjatywy mieszkańców wsi. Beczka 200 litrowa na dwukołowym wózku przystosowanym do zaprzęgu konnego, wiadra i łopaty to pierwszy sprzęt strażacki. Pierwszą remizą była szopa Franciszka Glanca, a później pomieszczenie wynajmowane przez Romana Warońskiego. W 1925 roku wybudowano remizę na placu Kazimierza Nosalika. W czasach II wojny światowej remiza została zniszczona. Po wojnie siedziba OSP została odbudowana na placu Józefa Gruszczyńskiego. OSP Gnaszyn istnieje do dzisiaj.
 |
|
|
|
||||||||||||||||||||
