Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyGospodarstwo rolne – grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo rolne nie stanowi przedmiotu samodzielnego obrotu prawnego. Nie można, zatem zbyć go jedną czynnością prawną. Przedmiotem zbycia są tu poszczególne nieruchomości, na których gospodarstwo rolne zostało zorganizowane.
Spis treści |
W literaturze pojawia się kilka definicji gospodarstwa rolnego:
Powyższe definicje są oparte na podstawie kategorii czynników produkcji rolnej jak ziemia, praca, kapitał i organizacja.
W nowszej literaturze rozróżnia się gospodarstwo rolne jako najmniejszą jednostkę produkcyjną rolnictwa w sferze produkcyjnej, zaś przedsiębiorstwo rolne traktuje się jako jednostką w sferze ekonomicznej, istniejącej dzięki powiązaniu warsztatu rolnego ze światem zewnętrznym[4].
Definicje legalne gospodarstwa opierają się albo na ujęciu przedmiotowym (gospodarstwo jako zespół składników) albo funkcjonalnym (gospodarstwo jako określona działalność).
W polskim ustawodawstwie tradycyjnie rozdzielano pojęcia gospodarstwa rolnego i przedsiębiorstwa. Kodeks handlowy z 1934 roku przyjmował, że działalność gospodarstwa rolnego jest skierowana na uzyskiwanie produktów rolnych i przeciwstawiał ją działalności handlowej. Podział ten zachowany został także za czasów PRL i w III RP. Polskie prawo nie zna pojęcia przedsiębiorstwa rolnego[5].
Sama konstrukcja prawna gospodarstwa rolnego ewoluowała od ujęcia przedmiotowego w stronę funkcjonalnego. W literaturze[6] wskazuje się na trzy podstawowe tendencje rozwoju ujęcia podstawowego:
Kodeks cywilny z 1964 roku definiuje uważa za gospodarstwo rolne grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego[7]. Za składnik rolniczej jednostki wytwórczej uważa się także wytworzone produkty rolne oraz zapasy[8].
W tym przepisie pod pojęciem nieruchomości (gruntów) rolnych kryją się prawa na tych nieruchomościach; w skład gospodarstwa rolnego wchodzą też nieruchomości dzierżawione. Wśród praw wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wchodzą m.in. prawa wynikające z zwartych umów kontraktacyjnych, z umów ubezpieczenia mienia i ziemiopłodów, oszczędności w bankach przeznaczone na cele inwestycyjne czy kwoty produkcyjne. Składnikiem gospodarstwa rolnego nie są wynikające z tych umów obowiązki (jedynie obciążają gospodarstwo). Zwraca się uwagę, że gospodarstwo rolne definiowane w k.c. nie jest jednostką własnościową[9]. Grunty rolne w świetle tego przepisu nie obejmują budynków, ich części oraz urządzeń, a dobra ruchowe (np. inwentarz gospodarstwa) nie muszą stanowić przynależności gruntu rolnego wchodzącego w jego skład.
Z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w świetle polskiego prawa wiąże się też wynajmowanie przez rolników pokoi i pól namiotowych, sprzedaż posiłków domowych oraz świadczenie w gospodarstwach rolnych innych usług turystycznych.
Artykuł 1058 k.c. wprowadza dodatkowo kryterium definiowana gospodarstwa rolnego – musi obejmować obszar co najmniej 1 hektara gruntów rolnych. Kryterium obszarowe stosuje się jedynie do przepisów szczególnych o dziedziczeniu gospodarstw rolnych.
Część autorów uważa gospodarstwo za przedmiot obrotu (M. Bednarek, J. Strzępka, E. Skowrońska), inni nie (S. Rudnicki, K. Stefańska). Ten ostatni pogląd przeważa w piśmiennictwie.
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego z 11 kwietnia 2003 roku zawęża definicję gospodarstwa rolnego zawartą w k.c. poprzez zastosowanie kryterium obszarowego (minimum 1 hektar użytków rolnych). Wprowadza też kategorię gospodarstwa rodzinnego.
Według art. 6 pkt 4 Ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników gospodarstwo rolne to to każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej[10].
W Traktacie Rzymskim oraz w ustawodawstwie wtórnym Wspólnot Europejskich brak ogólnej i jednolitej definicji gospodarstwa rolnego. Według Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich definicja gospodarstwa rolnego "ulega zmianom w zależności od przeznaczenia konkretnych aktów prawnych"[11].
Gospodarstwo rolne w obrocie między żywymi (inter vivos) może zostać przekazane w drodze umowy prawa cywilnego – umowy darowizny lub sprzedaży.
Wyróżnia się dodatkowe trzy formy przekazywania gospodarstw specyficzne dla prawa rolnego:
Formą przekazania gospodarstwa rolnego mortis causa jest dziedziczenie.
W Europie przyjmowane są dwa modele dziedziczenia gospodarstw rolnych. System germański przewiduje ingerencję na etapie otwarcia spadku i jest stosowany m.in. w Niemczech i Austrii. System romański przewiduje ingerencję na etapie działu spadku i jest stosowany m.in. we Francji, Hiszpanii, Belgii i Szwajcarii.
