Government Communications Headquarters

GCHQ Cheltenham

Government Communications Headquarters (GCHQ, Centrala Łączności Rządowej) – brytyjska służba specjalna, zajmująca się zbieraniem i oceną informacji pochodzących z rozpoznania promieniowania elektromagnetycznego wykorzystywanego w telekomunikacji. W momencie powołania w 1919 r. nazwa instytucji brzmiała: Government Code and Cypher School, GC&CS (Rządowa Szkoła Kodów i Szyfrów).

Zmiana nazwy

GCHQ zostało formalnie utworzone w 1919 roku jako Rządowa Szkoła Kodów i Szyfrów, (Government Code and Cypher School - GC&CS), lecz podczas II wojny światowej w 1942 (lub w 1946 roku) roku w celu utajnienia charakteru działalności GC&CS, jej nazwę zmieniono na Government Communications Headquarters (GCHQ), Centralę Łączności Rządowej.

Przeprowadzka

Odmiennie niż w przypadku pokoju nr 40 (Room 40), po zakończeniu II wojny światowej, nikt nie kwestionował zasadności istnienia GCHQ, nazywanego nadal przez brytyjskich kryptoanalityków GC&CS. Po wojnie pracownie kryptoanaliczne przeniesiono z Bletchley Park do Cheltenham, miejscowości położonej 75 kilometrów na południe od Birmingham. W 2003 roku GCHQ została ponownie przeniesiona do innego budynku, tzw. Doughnut (pączek angielski) w Cheltenham.

Tajne

Mimo że charakter prac prowadzonych przez GCHQ i wszystkie ich szczegóły trzymane były w najgłębszej tajemnicy, wydaje się, że wywiad radziecki dysponował stosunkowo rozległą wiedzą na ich temat. W czasie II wojny światowej o stanie i zaawansowaniu brytyjskich prac kryptograficznych informowali wywiad radziecki (INO) członkowie siatki szpiegowskiej Cambridge, (tzw. Cambridge Five: piątka z Cambridge).

Współpraca

Government Communications Headquarters ściśle współpracuje z innymi agencjami wywiadowczymi, m.in. z Secret Intelligence Service oraz z Security Service, a także innymi brytyjskimi instytucjami wywiadu i bezpieczeństwa. Wielka Brytania podpisała ze Stanami Zjednoczonymi w 1947 roku tajne porozumienie, tzw. UKUSA (United Kingdom - United States of America Security Agreement), do którego dołączyły m.in. Australia, Kanada, Nowa Zelandia. W ten sposób Government Communications Headquarters może współpracować z amerykańską Agencją Bezpieczeństwa Narodowego (National Security Agency - NSA) kanadyjską Służbą Bezpieczeństwa Łączności (Communications Security Establishment), australijskim Zarządem Łączności Ministerstwa Obrony (Defence Signals Directorate) oraz nowozelandzkim Biurem Bezpieczeństwa Łączności Państwowej.

Personel

W latach końcowych zimnej wojny w Centrali Łączności Rządowej GCHQ pracowało ok. 6 tys. osób, do 1997 roku liczba ta spadła do ok. 4700 osób.

Struktura

Mimo niechęci władz brytyjskich do ujawniania wszelkiego rodzaju szczegółów na temat GCHQ i innych agencji wywiadowczych, w wydanej w 1982 roku książce - The Puzzle Palace, James Bamford podaje schemat jej struktury wewnętrznej.
Według autora The Puzzle Palace, Jamesa Bamforda, skruktura GCHQ wygląda następująco:

• Composite Signals Organisation - Zespolone Biuro Łączności, sekcja nasłuchu radiowego (wcześniej znana jako Służba Y)
• Directorate of Communications Security - Zarząd Bezpieczeństwa Łączności, sekcja opracowująca nowe szyfry i kody, zajmująca się również produkcją maszyn szyfrujących.
• Directorate of Organisation and Establishment - Zarząd Administracyjno Finansowy, sekcja odpowiedzialna za organizację i gospodarkę finansową GCHQ.
• Directorate of Signals Intelligence Operations and Requirements - Zarząd Wywiadu Radiowego i Zadań Doraźnych, sekcja nadzorująca przechwytywanie komunikatów i dekryptaż, analizę ruchu radiowego oraz dystrybucję tekstów rozszyfrowanych. (według autora najbardziej utajniona i najważniejsza sekcja GCHQ)
• Directorate of Signals Intelligence Plans - Zarząd Planowania Wywiadu Łączności.
• Joint Technical Language Service - Połączona Specjalistyczna Służba Językowa, londyńska sekcja nasłuchowa, monitorująca łączność radiową obcych placówek dyplomatycznych oraz zagraniczne rozmowy dyplomatyczne, prowadzone za pośrednictwem publicznej sieci łączności.

Bibliografia

• Normam Polmar, Thomas B. Allen - Księga Szpiegów, Wydawnictwo Magnum Warszawa 2000