Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Grameen Bank (czyt. gramin bank) (bengalski গ্রামীণ ব্যাংক) założona przez Muhammada Yunusa instytucja finansowa przyznająca tzw. mikrokredyty najbiedniejszym mieszkańcom krajów rozwijających się.
W dniu 13 października 2006 roku Grameen Bank oraz jego twórca Muhammad Yunus otrzymali Pokojową Nagrodą Nobla „za wysiłek na rzecz stworzenia warunków do ekonomicznego i społecznego rozwoju od podstaw”. W uzasadnieniu Komitet Noblowski napisał „Znalezienie przez duże grupy społeczne sposobów na wyrwanie się z biedy jest niezbędne do osiągnięcia trwałego pokoju. Mikrokredyt jest jednym z takich sposobów. Rozwój od podstaw służy ponadto rozwojowi demokracji i praw człowieka”[1].
Nagroda ta stanowiła wyraz uznania i poparcia dla wyznawanej przez Muhammada Yunusa tezy, że ubóstwo stanowi zagrożenie dla pokoju. Przez 30 lat pracy wypracował metodologię mikrokredytu, która zwiększa szanse osób ubogich na wyjście z biedy.
Spis treści |
Projekt Grameen Bank został uruchomiony we wsi Jobra w Bangladeszu w roku 1976. W 1983 roku został przekształcony w instytucję bankową na mocy ustawy uchwalonej specjalnie w tym celu. Akcjonariuszami banku w 95% zostali wierzyciele, 5% akcji zostało objętych przez państwo.
Według stanu na listopad 2008, Grameen Bank:
Muhammad Yunus definiuje „mikrokredyt” jako kredyt udzielany przez Grameen Bank na następujących zasadach:
Mikrokredyt był zaprojektowany jako wyzwanie dla tradycyjnych banków, które osoby biedne klasyfikują jako nie posiadające zdolności kredytowej. W efekcie Grameen Bank stworzył własną metodologię prowadzenia działalności kredytowej.
Grameen Bank bazuje na założeniu, że ludzie biedni posiadają umiejętności, które nie są wykorzystywane. Stoi na stanowisku, że ubóstwo nie jest wytworem ludzi biednych, ale jest kreowane przez instytucje i ich polityki działania. Aby wyeliminować ubóstwo, musimy wprowadzić zmiany do sposobów działania instytucji oraz/lub stworzyć nowe. Grameen Bank uważa ponadto, że działalność charytatywna nie jest odpowiedzią na ubóstwo, gdyż przedłuża trwanie biedy, tworzy relację zależności i odbiera inicjatywę osobom indywidualnym do walki w biedą. Właściwą odpowiedzą na ubóstwo jest wyzwalanie własnej energii i kreatywności.
Bank Grameen udostępnił środki finansowe osobom biednym, kobietom, analfabetom, ludziom, którzy twierdzili że nie wiedzą jak inwestować pieniądze i osiągnąć dochód. Bank stworzył własną metodologię i instytucję wokół potrzeb finansowych ubogich, umożliwił dostęp do kredytów na rozsądnych warunkach, dzięki czemu biedni mogli zacząć budować na własnych umiejętnościach, aby z każdym cyklem pożyczki zarabiać więcej.
a) wskaźnik 100% spłaconych pożyczek
b) osiągnięcie zysku z prowadzonej działalności
c) finansowanie działalności w całości ze zgromadzonych depozytów i przychodów własnych
d) zapewnienie edukacji 100% dzieci z rodzin klientów filii
e) przekroczenie progu ubóstwa przez wszystkie rodziny klientów filii.
Pożyczki na cele mieszkaniowe
Od roku 1984 w ofercie banku znajdują się pożyczki na cele mieszkaniowe. Maksymalna kwota pożyczki wynosi równowartość 218 USD, podlega spłacie w cotygodniowych ratach przez okres 5 lat. Oprocentowanie pożyczki wynosi 8% rocznie. Ze środków banku dotychczas wybudowano 664 087 nowych domów.
Pożyczki telekomunikacyjne
Zostało udzielonych dotychczas 353 206 pożyczek na zakup telefonów komórkowych, które są obecnie wykorzystywane do świadczenia płatnych usług telekomunikacyjnych w około połowie wsi w Bangladeszu, gdzie usługi te były dotychczas nieosiągalne.
Pożyczki na cele mikroprzedsiębiorstwa
Większe kwoty pożyczek udzielane są klientom banku, którzy relatywnie lepiej niż inni wykorzystują możliwości rynkowe i bardziej dynamicznie rozwijają własną działalność gospodarczą (mikroprzedsiębiorstwa). Pożyczki takie dotychczas otrzymało ponad 1,6 miliona osób. Nie ma limitu kwoty pożyczki, dotychczas średnia kwota wyniosła 347,87 USD, zaś maksymalna – 17 500 USD na zakup ciężarówki. Pożyczki takie najczęściej są przeznaczane na zakup narzędzi, sprzętu i pojazdów dla potrzeb wykonywanej działalności.
Stypendia
Co roku najlepsi uczniowie – dzieci z rodzin będących klientami banku – otrzymują stypendia ze środków banku, mające stanowić zachętę dla ich dalszego rozwoju. Ze stypendiów dotychczas skorzystało 69 990 dzieci.
Pożyczki edukacyjne
Uczniowie osiągający poziom edukacji uniwersyteckiej mogą ubiegać się o pożyczkę na cele edukacji. Skorzystało z nich dotychczas 30 109 studentów, finansując czesne, pomoce naukowe i utrzymanie w trakcie studiów.
Pożyczki dla bezdomnych/żebraków
Grameen Bank udziela pożyczek bezdomnym w celu ułatwienia im znalezienia sposobu na godne życie, zapewnienia edukacji dzieciom oraz umożliwienia dostępu do innych form finansowania ze środków banku. Dla bezdomnych zostały stworzone odmienne zasady udzielania i obsługi pożyczek:
W ramach sieci Grameen Bank działa kilkadziesiąt spółek, z których znaczną większość stanowią niezależne podmioty gospodarcze nie powiązane kapitałowo ani osobowo z bankiem. Niemniej jednak sam bank utworzył holding, którego spółki realizują wybrane przedsięwzięcia. Holding skupia m.in.
Pełna lista spółek należących do sieci Grameen znajduje się na stronie internetowej banku.
Obecnie na świecie działa 55 instytucji zajmujących się udzielaniem mikrokredytów według zasad Grameen Bank. Do tej pory objęły one swoim zasięgiem 24 kraje o łącznej populacji 34 miliony ludzi. Z pożyczek skorzystało dotychczas 6,8 miliona osób. Oprócz pożyczek, instytucje te promują wprowadzanie zdobyczy technicznych do obszarów wiejskich, w tym telefonów. Działalności tej patronuje Grameen Foundation.
Działalność instytucji mikrokredytujących skupia się w Azji Południowej (Pakistan, Indie, Bangladesz), Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej (Chiny, Indonezja, Filipiny, Timor Wschodni), w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach (Meksyk, Salwador, Honduras, Haiti, Dominikana oraz z krajów Ameryki Południowej – Boliwia), w krajach arabskich (Egipt, Liban, Maroko, Arabia Saudyjska, Tunezja, Jemen), w Afryce Sub-Saharyjskiej (Ghana, Nigeria, Kamerun, Etiopia, Uganda, Rwanda) oraz w Ameryce Północnej (USA).
W Polsce nie działa dotychczas żadna instytucja mikrokredytowa działająca zgodnie z definicją Grameen Bank. Natomiast biorąc pod uwagę rozszerzoną definicję mikrokredytu, Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe (tzw. SKOK-i) należą do Word Council of Credit Unions (Światowej Rady Unii Kredytowych), a więc niejako udzielają mikrokredytów.
Przykłady negatywnych efektów pożyczki w Grameen Bank jak i krytyka postępowania instytucji jest zawarta w filmie dokumentalnym Fanget i mikrogjeld[2] produkcji Norsk rikskringkasting. Idea Yusufa Muhammada i zasady działania Grameen Bank mogą być traktowane z jednej strony jako utopia, a z drugiej – jako zawoalowana humanitarnymi ideami chęć osiągania zysków na niewiedzy kredytobiorców. Ze względu na częsty analfabetyzm i niemożliwe przez kredytobiorców zrozumienie umowy kredytowej oraz wysokie oprocentowanie >60% pożyczka zamiast wyciągać z ubóstwa pogłębia je.
Znaczna większość pożyczkodawców podpisuje się pod dokumentami, nie przeczytawszy ich z powodu analfabetyzmu.
Niepłacenie rat powoduje naciski: pobicia, groźby, a nawet zajęcie domu.
Wg badań zaledwie pięciu rodzinom na 60 udaje się polepszyć swoje życie. 2/3 rodzinom nie zauważa zmiany, a standard życia pozostałej części uległ znacznemu pogorszeniu. Thomas Ditcher przeprowadził na ten temat badania trwające kilkanaście lat. Wynika z nich jasno, że tylko niewielkiej części udaje się wykorzystać środki. U większości ludzi pożyczki (i odsetki sięgające kilkadziesiąt-kilkaset procent) znacznie utrudniły życie pożyczkobiorcom.
Grameen Bank skutecznie unika płacenia podatków posługując się kreatywną księgowością.
Firma chwali się tysiącami klientów, którym udało się polepszyć komfort życia, jednocześnie unikając podania liczby klientów (których szacuje się w milionach), którym komfort życia po zaciągnięciu kredytu znacznie się pogorszył.
Bank rozwinął swoją działalność głownie w krajach o wysokim stopniu ubóstwa i udziela pomocy finansowej osobom, które z racji braku dochodów (lub ze względu na ich niski poziom) nie uzyskują finansowania z tradycyjnych banków. Bank udziela pomocy na warunkach lepszych niż pożyczki typu kredyt konsumencki oferowane na rynku kredytów subprime.
Skuteczność takiej filozofii działania wobec najuboższych potwierdziły badania przeprowadzone przez Bank Światowy na początku lat 90 XX w. na rodzinach objętych mikrofinansowaniem. Wykazały one, że wydatki na konsumpcję w tych rodzinach wzrosły o 18% oraz że dzięki uzyskanej pomocy finansowej i uruchomieniu działalności własnej, co roku 5% rodzin przekraczało próg ubóstwa. W Filipinach wyniki wskazywały na przekroczenie progu ubóstwa łącznie przez 22% rodzin objętych mikrokredytami, podczas gdy próg ten przekroczyło zaledwie 2% rodzin nie uzyskujących takiego wsparcia. Podobne badania były prowadzone na wielu rynkach krajowych i według różnych kryteriów – wszystkie wykazywały dużą skuteczność[źródło?] mikrokredytów we wspieraniu aktywnego przeciwdziałania ubóstwu.
Sukces przedsięwzięcia Muhammada Yunusa znajduje naśladowców na całym świecie. W lipcu 2008 miał miejsce ostatni Globalny Szczyt poświęcony Mikrokredytom. W konferencji uczestniczyło ponad 3600 instytucji, które w skali globalnej udzieliły mikrokredytów 133 milionom osób fizycznych. W roku 2007 92,4% kredytów zostało udzielone osobom najuboższym, 85% spośród nich stanowią kobiety.
Na podstawie danych opublikowanych przez State of the Microcredit Summit Campaign Report 2007,
Wiele instytucji mikrofinansowych, które zaczynały działalność jako non-profit, przechodzi na działalność for-profit. Powstają w tym sektorze nowe instytucje finansowe stanowiące zaplecze dla działania instytucji mikrofinansowych oraz rozszerzające ofertę dla osób fizycznych. Udział w tej grze rynkowej biorą już duże instytucje finansowe świata (np. Citigroup, Credit Suisse, Deutsche Bank, Morgan Stanley, Barclays, BNP Paribas), które otwierają linie kredytowe dla banków zajmujących się mikrofinansami, obejmują w nich akcje lub tworzą dedykowane fundusze hedgingowe, sekurytyzacyjne etc.
Udział dużych tradycyjnych banków o dużych możliwościach kapitałowych znacznie rozszerza zasięg i możliwości działalności mikrokredytowej, może jednak budzić wątpliwości na ile działalność ta – prowadzona zdecydowanie for-profit – uszanuje filozofię stworzoną ponad 30 lat temu przez Muhammada Yunusa, którego pierwsze pożyczki to było 27 USD wypłaconych z własnej kieszeni kobietom ze wsi.
Według szacunków Deutsche Bank, łączna kwota udzielonych mikrokredytów finansowania [według rozszerzonej definicji instytucji i działalności] w roku 2007 przekroczyła 25 miliardów USD, zaś potrzeby na całym świecie szacuje się na dodatkowe 250 miliardów USD. Według szacunków ING, w roku 2007 17 wiodących globalnych banków łącznie udzieliło finansowania na rzecz instytucji mikrofinansowych w wysokości przekraczającej 1,4 miliarda USD. Deutsche Bank szacuje też, że w roku 2015 prywatni inwestorzy zainwestują w instytucje mikrokredytowe 20 miliardów USD, tj. dziesięciokrotnie więcej niż w roku 2006.
W nowych warunkach rynkowych została powołana organizacja Microfinance Transparency w celu dyscyplinowania instytucji działających na rynku mikrokredytów, aby chęć zysku nie przysłoniła filozofii działania wywodzącej się z Grameen Bank. Nowa organizacja będzie m.in. publikować warunki finansowe oferowanych mikrokredytów.
Warto zasygnalizować w tym miejscu Milenijne Cele Rozwoju wskazane przez ONZ (Millennium Development Goals) do roku 2015:
1. 175 milionów najbiedniejszych rodzin świata, zwłaszcza kobiety w takich rodzinach, otrzyma kredyt na samozatrudnienie oraz inne usługi finansowe i biznesowe;
2. 100 milionów rodzin będzie stać na wydatek ponad 1 USD na dzienne utrzymanie każdego członka rodziny (kwota adjustowana do siły nabywczej lokalnej waluty)
Globalny Szczyt Mikrokredytów przyjął za swój cel przywództwo nad tym programem oraz wsparcie instytucji działających na tym rynku. Na podstawie danych opublikowanych przez State of the Microcredit Summit Campaign Report 2007, największymi instytucjami udzielającymi mikrokredyty pozostają:
Łącznie szacuje się, że instytucje mikrokredytowe obsługują 26 814 500 klientów, co odpowiada zaledwie 20% kredytów udzielanych najuboższym.
|
|||||||
