Grodków

Grodków
Herb Grodkowa Flaga Grodkowa
Państwo	Polska
Województwo	opolskie
Powiat	brzeski
Gmina	Grodków gmina miejsko-wiejska
Założono	1234
Prawa miejskie	1248/49 albo 1268
Burmistrz	Marek Andrzej Antoniewicz
Powierzchnia	9,88 km²
Wysokość	175 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość	8700 1023,9 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 77
Kod pocztowy	49-200
Tablice rejestracyjne	OB
Położenie na mapie Polski Grodków
50°41′53″N 17°23′04″E
TERC (TERYT)	5162301034
Urząd miejski ul. Warszawska 29 49-200 Grodków
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Grodków w Wikisłowniku
Strona internetowa

Ulica Warszawska – deptak miejski

Kościół farny pod wezwaniem św. Michała Archanioła

Ulica Słowackiego

Grodków (niem. Grottkau) – miasto na Górnym Śląsku, w woj. opolskim, w powiecie brzeskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej – Grodków. Przed reformą administracyjną z 1975 r. jak i w latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało także do woj. opolskiego. Do roku 1975 było stolicą powiatu grodkowskiego. W skład miasta wchodzą dzielnice: Śródmieście, Półwiosek, Tarnawa oraz osiedla: Osiedle im. T. Kościuszki w południowo-zachodniej części miasta, Osiedle Krakowskie, Osiedle Opolskie w południowo-wschodniej części miasta (z zabudową jednorodzinną) i Osiedle Wrocławskie na północ od centrum.

Według danych z 30 czerwca 2008 miasto liczyło 8700 mieszkańców.

Miasto związane jest historycznie z Górnym Śląskiem. Leży nad Strugą Grodkowską na Równinie Grodkowskiej, wchodzącej w skład Niziny Śląskiej.

W Grodkowie znajduje się węzeł drogowy (obwodnicą miasta przechodzą drogi wojewódzkie nr 401, 385 i 378). Na północ od miasta przebiega autostrada A4. Przez Grodków przechodzi linia kolejowa Nysa – stacja Grodków – Brzeg o znaczeniu lokalnym.

W mieście mieszczą się duże zakłady przemysłu metalowego, spożywczego, wytwórnia pasz. Obecnie główną gałęzią gospodarki są usługi, w szczególności w zakresie rolnictwa.

W mieście działają kluby sportowe: UKS Olimp Grodków – piłka ręczna (wielokrotne osiągnięcia w tej dziedzinie) oraz GKS Grodków – piłka nożna

Historia

Znany z dokumentów pisanych w 1234 roku jako Grodcov, kiedy to książę wrocławski Henryk Brodaty założył dwie wsie na prawie niemieckim (Stary i Nowy Grodków). Już wcześniej jednak na terenie dzisiejszego Grodkowa istniała osada. Dowód na to przyniosły prace archeologiczne z 1862 r., poczynione przy okazji budowy torów kolejowych (dziś jednych z najstarszych w Polsce). Odkryto wówczas ślady palenisk, studni wyłożonych drewnem, drobne przedmioty żelazne i żużel dymarkowy.

Prawa miejskie Grodków uzyskał 22 września 1268 r. W 1276 roku nastąpiła ponowna lokacja miasta na prawie średzkim. W roku 1289 Rusini sprowadzeni jako sojusznicy przez Władysława Łokietka i Bolesława płockiego w wojnie o tron krakowski, spustoszyli ziemie Henryka Probusa, w tym Grodków.

Później Grodków stał się częścią biskupiego księstwa nyskiego i dzielił jego losy.

W 1763 r. Grodków stał się siedzibą pruskiego garnizonu. W II poł. XIX w. miasto przeżywało okres intensywnego rozwoju. Wokół dawnych murów miejskich wytyczono promenadę, przy której wzniesionych został szereg budynków publicznych (szkoła rolnicza, poczta, urząd katastralny) oraz prywatne wille. Miasto wzbogaciło się także o gmachy urzędu landrata (Landratsamt) i szpitala powiatowego. Według spisu przeprowadzonego w 1910r w Grodkowie mieszkało 96,5% Niemców i 3,5% Polaków. W l. 1912-1913 zbudowano nowe koszary. W roku 1936 otwarty został basen miejski.

W wyniku przejścia frontu wojennego w lutym 1945 r. miasto zostało zniszczone w ponad 60%. Po przekazaniu tzw. Ziem Zachodnich Polsce w wyniku ustaleń poczynionych w Jałcie i Poczdamie nazwa miasta uległa reslawizacji na Grodków, a jego dotychczasowi mieszkańcy zostali wysiedleni do Niemiec. Zniszczona wojną zabudowa starego miasta została rozebrana, zaś na jej miejscu powstały rozlegle place bądź budynki z tzw. wielkiej płyty. Materiały budowlane z rozbiórki posłużyły m.in. za budulec dla warszawskiej Starówki^{[potrzebne źródło]}.

Zabytki

Zabytki architektury

Niektóre zabytki architektury w Grodkowie:

• kościół parafialny (farny) pod wezwaniem św. Michała Archanioła, wcześniej pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny; wybudowany był w stylu wczesnogotyckim; wzmiankowany już w 1282 roku; w 1449 r. został spalony podczas pożaru, a następnie odbudowany; wiek XV i XVI służyły rozbudowie kościoła lecz wojna 30-letnia nie oszczędziła go – został ponownie spalony; następnie przed rokiem 1671 był odnowiony staraniem biskupa Sebastiana Rostocka; w roku 1893 nastąpiła częściowa regotyzacja kościoła; kościół posiada wczesnogotyckie prezbiterium o układzie wendyjskim pochodzące z XIII wieku, pozostała część kościoła ma układ polski; przy prezbiterium znajduje się zakrystia z przełomu XV-XVI wieku; ołtarz główny w stylu późno barokowym ufundowany został w 1729 roku przez księdza Henryka Schmidta, a wykonany przez rzeźbiarza Michała Kosslera z Niemodlina i malarza Melchiora Franciszka Ansi; ponadto w kościele znajduje się barokowa chrzcielnica marmurowa, barokowy prospekt organowy i dzwon, który był przelany w 1833 r. i umieszczony nad prezbiterium; obecne wyposażenie manierystyczno-barokowe; kościół św. Michała Archanioła jest główną siedzibą dekanatu grodkowskiego.
• ruiny neogotyckiego kościoła poewangelickiego (XIX w.); w 1766 roku założono w Grodkowie gminę ewangelicką i wzniesiony został kościół, który uległ zniszczeniu; budowa obecnego rozpoczęła się w 1845 roku; zaraz po zakończeniu działań wojennych, w 1946 roku odprawiano tu nabożeństwa katolickie; gdy przywrócono do stanu używalności świątynię katolicką, kościół ponownie przejęli ewangelicy, jednak z uwagi na ciągle malejącą ich liczbę, po kilkunastu latach zaprzestano odprawiania nabożeństw; od tego czasu kościół pozostał opuszczony i zamknięty;
• ratusz – wzniesiony został zapewne w XIV lub XV w.; spalony w 1549 r. a odbudowany w latach 1551-57 staraniem biskupa Baltazara Promnitza; ponownie zniszczony przez największy grodkowski pożar w roku 1833; obecny ratusz, z zachowaniem pierwotnej wieży (renesans XV-XVI w.), zbudowany został w 1840 r. wg projektu architekta Philippiego z Opola; późnoklasycystyczny z gotycko-renesansową wieżą ratusz usytuowany jest pośrodku rynku; w przyziemiu zachował się gotycki portal współczesny budowie pierwszego ratusza; w sieni znajduje się tablica z inskrypcją i herbem bp. Promnitza.
• fragmenty murów miejskich z wieżą Bramy Ziębickiej, wieżą Bramy Lewińskiej, basztą więzienną z renesansową attyką; budowę murów miejskich rozpoczęto w 1296 roku za czasów księcia świdnickiego Bolka I; wielokrotnie niszczone i odbudowywane, m.in. w wyniku wojny trzydziestoletniej;
• wiatrak typu holenderskiego (XIX w.);
• kamienice na Starym Mieście (XVIII-XIX w.);
• synagoga z XIX w.; prywatny dom modlitwy znajdujący się w Grodkowie, na piętrze oficyny kamienicy rodziny Titlsch przy obecnej ulicy Wrocławskiej, za czasów niemieckich zwanej Breslauer Strasse; synagoga została założona w XIX wieku; prawdopodobnie została zdewastowana podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 roku; obecnie pomieszczenie po niej jest wykorzystywane do innych celów.

Zabytki przyrody

• park miejski "Cegielnia";
• park im. Juliusza Słowackiego.

Znani grodkowianie

W Grodkowie urodził się nauczyciel Fryderyka Chopina – Józef Elsner, założyciel pierwszej na ziemiach polskich wyższej uczelni muzycznej, kompozytor i muzyk. Przy ulicy noszącej jego imię odnajdziemy poświęcone mu muzeum – Dom Pamięci Józefa Elsnera. Tu też stawiał swe pierwsze kroki ostatni z wielkich lutnistów barokowych, także kompozytor, Sylvius Leopold Weiss. Wśród grodkowian odnajdziemy Sebastiana von Rostocka – wrocławskiego biskupa i starostę generalnego Śląska w czasie panowania cesarza Ferdynanda III czy Melchiora Adama – XVII-wiecznego encyklopedystę i historyka literatury. Tu urodził się też Robert Sommer – lekarz, założyciel Niemieckiego Towarzystwa Psychologicznego (Deutsche Gesellschaft für Psychologie), dwukrotny kandydat do Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny. W Grodkowie urodził się polski wokalista jazzowy Janusz Szrom. W roku 1970 w Grodkowie urodził się poeta Jacek Gutorow, a w 1973 wokalista Grzegorz Wilk. Z miastem związany jest również Piotr Gacek (ur. 16 września 1978 roku) – polski siatkarz, grający na pozycji libero.

Religia

Większość mieszkańców miasta stanowią wyznawcy Kościoła Rzymskokatolickiego, skupieni w parafii pw. Św. Michała Archanioła w Grodkowie, która stanowi siedzibę dekanatu grodkowskiego. Na terenie miasta działa również zbór Świadków Jehowy. Przed II wojną światową w Grodkowie istniały także parafia ewangelicka oraz gmina żydowska.

Kultura

Dom Kultury w Grodkowie powstał w 1946 roku. Należał on do związków zawodowych, a swoją siedzibę miał w kilku pomieszczeniach grodkowskiego ratusza. Wiosną 1948 roku został ulokowany w nowej siedzibie przy ulicy H. Sawickiej, obecnie Kasztanowej. W związku z przejściem pod nadzór Powiatowej Rady Narodowej, nazwa placówki zostaje zmieniona na Powiatowy Dom Kultury. W roku 1954 PDK otrzymał imię Józefa Elsnera w związku z setną rocznicą jego śmierci. Rok 1976 to kolejna zmiana nazwy, pierwszego stycznia powstaje Miejsko-Gminny Dom Kultury. Pod tą nazwą funkcjonuje aż do roku 1993, kiedy to po połączeniu Domu Kultury, hali sportowej, basenu, kina, miejskiego stadionu oraz świetlic wiejskich, powstaje Ośrodek Kultury i Rekreacji w Grodkowie. Instytucja w takiej formie funkcjonuje do dnia dzisiejszego.

Obecnie OKiR posiada ponad 20 sekcji i kół zainteresowań, organizuje ok. 30 cyklicznych imprez kulturalno-rekreacyjnych rocznie. Latem ponad 7000 osób odwiedza basen kąpielowy, a przez cały rok w kinie „Klaps” odbywa się ok. 100 seansów filmowych.

Miasta partnerskie i zaprzyjaźnione

• Beckum, Niemcy
• Bogumin, Czechy
• Heringsdorf, Niemcy
• La Celle-Saint-Cloud, Francja
• Borszczów, Ukraina

Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Grodkowie

Linki zewnętrzne

• Grodków w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich
• Historia Żydów w Grodkowie na portalu Wirtualny Sztetl