Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Haberbusch i Schiele - istniejąca w latach 1846-1948 spółka i zakład produkcji piwa należący do firmy "Haberbusch i Schiele". Mieścił się na ul. Krochmalnej 59 w Warszawie; jego założycielami i właścicielami byli: Błażej Haberbusch, Konstanty Schiele i Henryk Klawe.
Spis treści |
Piwo warzono w Warszawie od średniowiecza, jednak oprócz produkcji krajowej było ono też sprowadzane z innych krajów. W roku 1823 władze Królestwa Polskiego wprowadziły nowe taryfy celne i zakazano sprowadzania z zagranicy prawie wszystkiego, co można wyprodukować w kraju, m.in. wielu rodzajów piwa i wódek.[1] Fakt ten dał impuls do produkcji w kraju i już w roku 1840 działało w Warszawie 40 browarów[1].
W maju 1846 Błażej Haberbusch i Konstanty Schiele nabyli na licytacji Banku Polskiego browar spółki "Schöffer i Glimpf" znajdujący się na skrzyżowaniu ulic Krochmalnej i Ciepłej[2]. Obaj wcześniej w tym browarze pracowali, a całość przedsięwzięcia sfinansował ich wspólny teść Henryk Klawe - właściciel cenionej piekarni przy ul. Marszałkowskiej. Powstała w ten sposób spółka rodzinna Haberbusch, Schiele i Klawe. Firma, która produkowała ciemne, mocne piwo w stylu bawarskim rozwijała się prężnie. W 1849 nabyła browar znajdujący się na sąsiedniej posesji przy ul. Wroniej, a rok później kupiła browar Czarneckiego mieszczący się przy ulicy Kruczej. Do znacznego rozwoju, oprócz udanych inwestycji, przyczyniły się m.in. licznie powstające ogródki piwne, które finansował browar. W 1865 Henryk Klawe postanowił wycofać się ze spółki, która wypłaciła mu udziały w astronomicznej na ówczesne czasy kwocie 280 tys rubli[3]. Od tej pory spółka nosiła nazwę Haberbusch i Schiele. Firma produkowała piwo wówczas jedynie sezonowo od późnej jesieni do wiosny. Nie posiadała własnej lodowni, korzystała więc z wynajmowanych piwnic m.in. kościelnych. Nie przeszkodziło to jednak w znacznym rozwoju browaru, który w początkach swojej działalności produkował 80 tys. wiader (8 tys. hl) piwa, a w 1879 110 tys. wiader (11 tys. hl) o wartości 115 tys. rubli przy zatrudnieniu 38 robotników[2].
Dzięki wysokiej jakości piwa, ogródkom piwnym i dobrej reklamie browar szybko się rozwijał. Dochodzili nowi akcjonariusze, a firma się modernizowała, wprowadzając m.in. najnowsze maszyny parowe i nowinki techniczne. W 1877 Błażej Haberbusch na rok przed śmiercią przekazał swoje udziały synom Henrykowi, Karolowi i Aleksandrowi, a 9 lat później podobnie uczynił Konstanty Schiele odstępując swe udziały synom Feliksowi, Kazimierzowi Ludwikowi i Karolowi. Nowi właściciele przekształcili swoje przedsiębiorstwo w 1898 w Towarzystwo Akcyjne Browaru Parowego i Fabryki Sztucznego Lodu p.f. Haberbusch i Schiele” z siedzibą przy ul. Krochmalnej 59, z kapitałem 1.500.000 rb i w dalszym ciągu rozwijali browar, który stawał się powoli liczącym się w skali europejskiej zakładem piwowarskim[4]. Przyczyniła się do tego m.in. produkcja lodu, który umożliwiał przechowywanie zapasów piwa bez straty w jakości, a tym samym nieprzerwaną produkcję. Piwo marki "Haberbusch" wysyłane było na krańce Królestwa Polskiego i Cesarstwa Rosyjskiego, do Niemiec i do wielu innych krajów Europy oraz na Daleki Wschód. W latach 80. XIX w. 1/3 części produkcji sprzedawana była w Warszawie, reszta na Ukrainie (zakład posiadał rozlewnię piwa w Kijowie), a także na prowincji[5]. Przed 1900 Towarzystwo Akcyjne Browaru Parowego i Fabryki Sztucznego Lodu "Haberbusch i Schiele" dysponowało dwoma ciężarówkami, składami w Łodzi i Kaliszu, 20 wagonami kolejowymi, a także ochronką dla dzieci, szkołą elementarną, kuchnią dla pracowników, kasą oszczędnościowo-pożyczkową oraz gabinetem lekarskim ze stale dyżurującym chirurgiem[3].
Na początku XX w. Haberbusch i Schiele był największym browarem warszawskim i jednym z największych w Europie. W 1907 przejął browar W. Kijoka, a cztery lata później wybudowano największy w Królestwie Polskim komin mierzący 65 m[4]. W 1908 zmarł ostatni z rodu Haberbuschów - Karol. Mimo bezpotomnej śmierci obu Haberbuschów nazwisko ich pozostało w nazwie firmy Do zarządu z ramienia rodu Haberbuschów wszedł Jan Patzer - żonaty z siostrzenicą Karola Haberbuscha, a prezesem spółki został Kazimierz Schiele.
W 1911 browar osiągnął rekordową produkcję piwa, od którego skarbowi państwa rosyjskiego zapłacił akcyzę w wysokości 328 092 rubli. Był wówczas największym producentem piwa na terenie zaboru rosyjskiego, przy czym jedna trzecia produkcji sprzedawana była w Królestwie Polskim, a reszta eksportowana do państwa rosyjskiego. Produkowane wówczas przez browar piwa dzielono w następujący sposób:
W momencie wybuchu I wojny światowej w browar zatrudniał 250 pracowników. Jednakże działania wojenne oraz niemieckie rekwizycje rabunkowe doprowadziły do załamania produkcji piwa i strat materialnych na łączną sumę 5 milionów rubli w złocie.
Upadek Imperium Rosyjskiego po I wojnie światowej i utrata tego wielkiego rynku zbytu przesądziła o upadku wielu browarów warszawskich oraz o konieczności ich fuzji.
Od 1921 w wyniku połączenia 5 firm piwowarskich powstała Spółka Akcyjna Zjednoczonych Browarów "Haberbusch i Schiele”, która pod tą nazwą funkcjonowała do wybuchu wojny. Dyrektorem browarów był Kazimierz Bancarzewski. Udziałowcami zostali rodziny Haberbuscha, Schielego oraz Lampe, Czarkowskich, Oppenheimów, Reychów, Machlejdów, Bogusławskich, Patzerów i Jungów. Spółka zarządzała browarami w Warszawie, Białymstoku, Kaliszu, Łodzi i Ciechanowie. Produkcja wynosiła wówczas 10% całej produkcji krajowej ustępując jedynie browarom Tychy i Okocim[1]. W 1931 zysk netto wyniósł prawie 3 mln złotych[3].
Browar produkował także butelkowany kwas chlebowy.
W czasie II wojny światowej browary znalazły się pod administracją niemiecką i funkcjonowały aż do powstania warszawskiego, w czasie którego teren browaru, wraz z obfitymi w cukier i zboże magazynami, zajęły oddziały Armii Krajowej. Po wojnie zniszczenia zakładów oceniano na 70 %.
Po II wojnie światowej browar upaństwowiono i produkcję wznowiono w 1954[5]. W zabudowaniach, w których działał browar, znajdowały się do pierwszych lat XXI w. zakłady Browarów Warszawskich "Królewskie" S.A. Budynki uległy rozbiórce po 2004, a od 2005 produkcja piwa została przeniesiona do Warki.
