Haloperidol

Haloperidol
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) 4-[4-(4-chlorofenylo)-4-hydroksy-1-piperidylo]-1-(4-fluorofenylo)-butan-1-on
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C21H23ClFNO2
Masa molowa	375,86 g/mol
Wygląd	Biały proszek
SMILES Fc1ccc(cc1)C(=O)CCCN1CCC(O)(CC1)c1ccc(Cl)cc1
Identyfikacja
Numer CAS	52-86-8
PubChem	3559
DrugBank	APRD00538
Właściwości Rozpuszczalność w wodzie 14 mg·l−1 Rozpuszczalność w innych rozpuszczalnikach rozpuszczalny w DMSO i etanolu Temperatura topnienia 151 °C
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia Toksyczny (T) Zwroty R R60, R61, R25, R36/37/38, R43 Zwroty S S53, S26, S36/37/39, S45
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC	N05 AD01)
Stosowanie w ciąży	kategoria C
Farmakokinetyka Metabolizm wątrobowy Wydalanie z moczem
Uwagi terapeutyczne Drogi podawania doustnie, domięśniowo, dożylnie

Haloperidol, haloperydol (ATC N05 AD01) – organiczny związek chemiczny zawierający w swej cząsteczce reszty p-fluoro- i p-chlorofenylowe oraz szkielet piperydyny. Jest to pierwsza użyta klinicznie pochodna butyrofenonu. Stosowany jako lek neuroleptyczny. Został otrzymany w 1958 roku przez Paula Janssena z belgijskiej firmy Janssen Pharmaceutica i wkrótce, po badaniach na zwierzętach, wprowadzony do badań klinicznych.

Wykazuje silne działanie przeciwpsychotyczne przy znikomym działaniu antycholinergicznym, wykazując silne powinowactwo do receptora D2. Wykazuje też działanie sedatywne; wywołuje efekt zobojętnienia bez nadmiernej senności^{[potrzebne źródło]}, co jest charakterystyczne dla silnych leków neuroleptycznych. Znikome działanie antycholinergiczne z jednej strony chroni przed zaburzeniami w typie majaczenia, jednak odpowiada też za wpływ depresjonotwórczy haloperidolu. Jest to jeden z najsilniejszych leków neuroleptycznych (50 razy silniejszy od chlorpromazyny), silniej od niego działają związki podstawione bromem zamiast chlorem. W schizofrenii działa silnie na objawy wytwórcze. U osób pobudzonych zmniejsza napęd psychoruchowy, niepokój. Ma także działanie przeciwwymiotne oraz hamuje skutecznie nudności i czkawkę.

Haloperidol stosowany był w leczeniu "schizofrenii bezobjawowej" w psychiatrii represyjnej w Związku Radzieckim.

Wskazania

• psychozy schizofreniczne (ostre i przewlekłe) z objawami wytwórczymi, niepokojem i agresją (obecnie, w przewlekłym stosowaniu jest wypierany przez leki nowszych generacji)
• stany maniakalne
• stany majaczenia
• psychozy egzogenne (np. majaczenie alkoholowe)
• pobudzenie psychoruchowe (tzw. farmakologiczny kaftan bezpieczeństwa)
• organiczne zaburzenia osobowości wieku podeszłego (obecnie w ograniczonym zakresie)
• wymioty oporne na leczenie typowe
• pląsawica Huntingtona
• pląsawica Sydenhama
• zespół Gillesa de la Tourette'a
• kurczowy kręcz karku
• tiki

Interakcje lekowe

Haloperidol potęguje działanie uspokajające alkoholu, barbituranów, środków przeciwlękowych i narkotycznych środków przeciwbólowych. Nasila hipotensyjne działanie azotanów. Beta-adrenolityki mogą hamować metabolizm haloperidolu. Leki benzodiazepinowe nasilają działanie leku. Haloperidol może nasilać działanie neurotoksyczne węglanu litu. Podczas terapii skojarzonej z parenteralnie podawanym magnezem może wystąpić depresja oddechowa i spadek ciśnienia.

Udokumentowane interakcje powodujące wzrost stężenia haloperidolu

wzrost o	lek powodujący wzrost
20%	fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna, nefazodon
25%	buspiron

Udokumentowane interakcje powodujące obniżenie stężenia haloperidolu

spadek o	lek powodujący obniżenie stężenia
40-75%	diazepam, fenobarbital, fenytoina, karbamazepina, nikotyna
600%	rifampicyna, leki zobojętniające kwas solny np. IPP

Działania niepożądane

Działania niepożądane przemijające

Zespół parkinsonowski, akatyzja, depresja polekowa, dystonie mięśniowe, bezsenność, niepokój, senność, nadmierne uspokojenie, ból lub zawroty głowy, obniżenie ciśnienia krwi, omdlenie, tachykardia, zaburzenia rytmu serca, mlekotok, hipoglikemia lub hiperglikemia.

Działania niepożądane trwałe

Metabolizm haloperidolu prowadzi do powstania neurotoksycznych pochodnych pyrydyniowych, które mogą nieodwracalnie uszkodzić neurony dopaminergiczne, powodując trwały jatrogenny parkinsonizm. Po wielu latach przewlekłego stosowania może wystąpić zespół późnych dyskinez poneuroleptycznych, a odstawienie leku może ten stan jeszcze bardziej pogorszyć.

Uwagi i środki ostrożności

Nie wolno stosować haloperidolu w okresie ciąży i karmienia piersią (kategoria C). Pacjenci zażywający lek nie powinni prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn. Podczas leczenia nie wolno spożywać napojów alkoholowych. W długotrwałym leczeniu jest wskazana kontrola morfologii krwi, badań czynności wątroby oraz poziomu glukozy we krwi.

Dawkowanie

Indywidualne – dawki leku dobiera się dla każdego pacjenta. U osób dorosłych zwykle na początku leczenia stosuje się dawki 0,5–3 mg 2–3 razy na dobę. Większe dawki stosuje się obecnie rzadko i to raczej w celu opanowania pobudzenia (stanów maniakalnych czy majaczenia).

Modyfikacje

Kaprynian haloperidolu. Reszta kwasu kaprynowego wyróżniona kolorem niebieskim

Ester kaprynowy haloperidolu (kaprynian lub dekanian haloperidolu) ma znacznie przedłużony czas działania: dawkę 25–250 mg podaje się domięśniowo co 2–4 tygodnie.

Niektóre nazwy handlowe

• Decaldol
• Haloperidol
• Peridol
• Buteridol
• Novoperidol
• Haldol
• Halidol

Przypisy

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.