Handel elektroniczny

Handel elektroniczny (ang. e-commerce), to rozmaite procedury wykorzystujące środki i urządzenia elektroniczne (telefon stacjonarny i komórkowy, faks, Internet, telewizję) w celu zawarcia transakcji handlowej. Najbardziej popularną metodą handlu elektronicznego jest handel internetowy, gdzie występują transakcje handlowe pomiędzy sprzedającymi a kupującymi. Najbardziej powszechną formą handlu elektronicznego są sklepy internetowe.

Definicja

Według Głównego Urzędu Statystycznego e-handel (e-commerce) obejmuje transakcje, które dokonywane są poprzez sieci oparte na protokole IP. Towary i usługi zamawiane są trybie bezpośrednim (on-line), natomiast dostawa oraz płatność może odbywać się w sieci lub poza nią. Z e-commerce wyłączone są zamówienia złożone przez telefon, fax lub za pośrednictwem poczty elektronicznej.

Sam termin e-commerce wszedł do powszechnego użycia dopiero w 1997 roku, a wykreowany został przez firmę IBM.

Geneza

Za pomocą systemów elektronicznej wymiany danych (ang. Electronic Data Interchange – EDI) firmy już na początku lat 80. drogą elektroniczną wymieniały się informacjami. System ten wykorzystywał synchroniczne połączenia pomiędzy dwoma serwerami i jednocześnie umożliwiał przekazywanie wszelkiego rodzaju informacji, jak np. terminów dostaw, zamówień kupna, czy też potwierdzeń płatności. EDI oferował przedsiębiorstwom wydajniejszy sposób przesyłania informacji niż tradycyjna poczta czy fax, lecz działał w sieci firmowej, co ograniczało jego zdolność do obsługi wielu użytkowników.

Wiele wad EDI usunął handel elektroniczny B2B wykorzystując internetowe aplikacje oparte na sieci. Na bazie języka XML (stosowanego łącznie z HTML) realizowano transakcje B2B. Internet początkowo wykorzystywany był tak jak system EDI – służył, jako kanał, który łączy firmy, ale oferował on większą elastyczność użytkownikom. EDI umożliwiał połączenie użytkowników poprzez sieć systemową, która pozwalał na dostęp do informacji wielu użytkownikom z poszczególnych stacji roboczych. Dla niektórych firm, a głównie dużych spółek takich jak Cisco Systems oraz IBM czy Dell, Internet stał się sposobem na realizowanie zakupów u dostawców i dokonywania sprzedaży. Dobrze działająca giełda B2B charakteryzowała się przede wszystkim:

• dużą dostępnością – dostęp w dowolnym miejscu i czasie,
• obsługą transakcji – standaryzacja informacji ilościowych i jakościowych,
• XML – znaczniki zapewniały wspólny zbiór pól danych, dzięki czemu transfer danych stawał się bardziej wydajny,
• bezpieczeństwem,
• terminowością.

Historia e-commerce

Handel elektroniczny oznaczał pierwotnie ułatwienia transakcji handlowych drogą elektroniczną. Zakupy on-line zostały wynalezione w 1979 roku w Wielkiej Brytanii przez Michaela Aldricha. W 1980 roku był szeroko stosowany przez takich producentów jak Ford, Peugeot-Talbot, General Motors i Nissan. Od 1990 roku zawierał dodatkowo systemy planowania zasobów przedsiębiorstwa (ERP) eksploracji danych i hurtowni danych. Od 2000 roku większość amerykańskich i europejskich firm oferuje swoje usługi w internecie. W Polsce pierwszym polski sklep internetowy powstał w 1997 roku.

Typologia handlu elektronicznego

• Bezpośredni – gdzie cala transakcja handlowa od momentu złożenia zamówienia do realizacji płatności i dostawy towaru odbywa się wyłącznie przez sieć.
• Pośredni – poszukiwanie towarów, usług, nowych kontrahentów, przesłanie dokumentów i płatności odbywa się przez sieć, natomiast dostawa zamówionego towaru lub usługi odbywa się bezpośrednio, w tradycyjny sposób.
• Hybrydowy – stosuje się czasowo różne formy przejściowe, które powodują niedostatki w praktyce rozwoju sieci lub usług telekomunikacyjnych.

Ze względu na podmioty biorące udział w handlu elektronicznym wyróżnia się:

• Handel elektroniczny pomiędzy firmami (B2B, ang. business-to-business) – wymiana handlowa między firmami dotycząca nie tylko zawierania transakcji, ale również poszukiwania partnerów, budowaniu sieci dostawców i odbiorców, poszukiwanie informacji handlowych i inne. Do prowadzenia działalności w tym sektorze drogą on-line służy wydzielony z publicznej sieci Internet system tzw. Intranetu Gospodarczego; najszybciej rozwijająca się gałąź handlu elektronicznego. W tym segmencie stosowany jest też EDI.
• handel elektroniczny pomiędzy firmą, a konsumentem (B2C, ang. business-to-consumer) – to wszelkie formy sprzedaży towarów i usług pojedynczym klientom, a wiec sprzedaż detaliczna w Sieci (tu właśnie zawierają się, na przykład, wszelkiego rodzaju sklepy wirtualne, czy aukcje drobnotowarowe).
• handel elektroniczny pomiędzy konsumentami (C2C, ang. consumer-to-consumer),
• handel elektroniczny pomiędzy konsumentem a firmą (C2B, ang. consumer-to-business).

Korzyści e-commerce

Korzyści wynikające ze stosowania e-commerce jest wiele, najważniejsze z nich to:

• oszczędność kosztów funkcjonowania i wyposażania biur, zmniejszenie liczby personelu, skrócenie kanałów dystrybucji (uproszczenie obiegu dokumentacji), zwiększenie prostoty kontaktu z klientami, całkowita lub częściowa rezygnacja z korzystania z magazynów,
• zwiększenie ergonomii pomieszczeń ze strony producenta, tak jak przeznaczenie fizycznej powierzchni sklepu np. na produkcyjną bądź składową,
• możliwość indywidualizacji kontaktu, rozumiana jako komunikacja z konkretnym odbiorcą (tzw. model one to one),
• interaktywność czyli ułatwione zapamiętywanie prezentowanych treści,
• elastyczność,
• uproszczona infrastruktura techniczna i wydajniejszy system logistyczny,
• oszczędność czasu i podróży (fizycznej) przy pozyskiwaniu informacji i dokonywaniu porównań dóbr i usług.

Ograniczenia e-commerce

E-commerce niesie za sobą pewne ograniczenia takie jak:

• brak możliwości wypróbowania czy oględzin kupowanego towaru,
• wysoki koszt dostarczania towaru do klienta (większy koszt dostawy nie zawsze równoważy koszty zastępcze sklepów bądź składów i fizycznej obsługi),
• brak dostatecznych uregulowań prawnych.

Sklepy internetowe

Najczęściej spotykaną formą e-commerce są sklepy internetowe. Nad tradycyjnymi placówkami handlowymi górują one dostępnością, bogactwem asortymentu, szybkim dostępem do nieograniczonej ilości informacji (popartych zdjęciami lub multimedialnymi prezentacjami produktów) oraz możliwością wyboru najbardziej dogodnej dla klienta formy płatności.

Dzięki oprogramowaniu analizującemu dokonywane zakupy i śledzącego wędrówki internautów po witrynie firma może poznać ich preferencje. Pomaga to szybciej reagować na potrzeby rynku i dostosowywać ofertę do oczekiwań potencjalnych klientów.

Z technicznego punktu widzenia sklep internetowy to nic innego jak serwis internetowy funkcjonujący na podstawie specjalnego oprogramowania.

Zalety handlu on-line dla klientów sklepów

• oszczędność czasu,
• znaczna wygoda,
• łatwy i szybki dostęp do informacji,
• możliwość porównywania konkurencyjnych ofert,
• możliwość lepszego zapoznania się z ofertą (brak ograniczeń czasowych),
• dostęp do zdecydowanie szerszego asortymentu towarów,
• dostęp do oferty sklepów na całym świecie,
• bardziej szczegółowe opisy towarów,
• klient wybierając określony towar może, przy pomocy zamieszczonych linków, przenieść się bezpośrednio na stronę producenta tego towaru,
• możliwość stałej kontroli wysokości kwoty, jaką wyda w sklepie (koszyk),
• pewne towary, które można otrzymać bezpośrednio przez sieć, jak na przykład oprogramowanie są znacznie korzystniejsze cenowo, gdyż pominięte zostają koszty transportu,
• możliwość przeglądania oferty oraz obsługa klienta przez cały czas,
• możliwość wyszukiwania towarów według dowolnego zadanego kryterium, na przykład ceny, rodzaju,
• nowe możliwości niedostępne w tradycyjnych sklepach, na przykład: możliwość wysłuchania części utworu w e-sklepie sprzedającym płyty CD, czy też przeczytanie recenzji książki w e-księgarni.

Zalety handlu on-line dla firm

• Niski koszt, redukcja kosztów (głównie dotyczy dużych producentów), oszczędności – ominięcie łańcucha pośredników, brak potrzeby utrzymywania punktów sprzedaży detalicznej, magazynów, zatrudniania personelu; eliminacja części tradycyjnych dokumentów i korzystanie z teleworkingu, niski koszt dotarcia do wysokiej liczby potencjalnych klientów; niski koszt reklamy i promocji,
• elastyczność – ciągła i natychmiastowa możliwość aktualizowania oferty,
• bardziej szczegółowe opisy towarów,
• uatrakcyjnienie oferty poprzez organizowanie licytacji,
• dostęp do nowych klientów,
• przyspieszenie procesów biznesowych,
• uzyskanie przewagi konkurencyjnej,
• anonimowość – skuteczna konkurencja z dużymi firmami,
• dostęp do rynku światowego – około 100 mln. potencjalnych klientów; Polska – dostęp do krajowego rynku – około 1 mln. potencjalnych klientów (lub inaczej: zmniejszenie zależności od rynku lokalnego),
• skrócenie czasu dostępu do rynku towarów i usług,
• eliminacja negatywnego zjawiska sezonowości na rynku lokalnym,
• możliwości multimedialne, jakie daje sieć, pozwalają tej formie sprzedaży konkurować ze wszystkimi tradycyjnymi formami handlu,
• efektywność – prezentacja oferty 24 godziny na dobę, 365 dni w roku, bez zwiększenia kosztów oraz szybki kontakt z partnerami,
• interaktywność – powoduje, że handel on-line może dostarczyć sprzedającemu znacznie więcej informacji o kliencie, jego potrzebach, guście i upodobaniach,
• na otwarcie sklepu internetowego nie są wymagane żadne zezwolenia,
• obniżenie kosztów połączeń telekomunikacyjnych,
• wzrost poziomu sprzedaży,
• wzrost wartości firmy, wzmocnienie jej pozycji,
• lepsze wykorzystanie możliwości produkcyjnych,
• szybki i łatwy dostęp do informacji gospodarczych, informacji o potencjalnych klientach i konkurencji (business-to-business).

Zagrożenia i wady handlu on-line

Z punktu widzenia klientów:

• zapewnienie bezpieczeństwa płatności przez sieć,
• niepewność, co do rzetelności sprzedawcy,
• brak możliwości wypróbowania, czy oględzin zakupywanego towaru,
• odczuwalny brak fizycznie istniejącego sprzedawcy, z którym można skonsultować pewne pilne kwestie.

Z punktu widzenia handlowców:

• zbyt wysoki koszt dostarczenia towaru do klienta,
• brak efektywnego i rozbudowanego systemu spedycyjnego i dostawczego,
• brak efektywnej obsługi płatności kartami kredytowymi,
• obniżenie osiąganych marż, wynikające ze spłaszczenia cen a często z "wojny cenowej" między podmiotami, głównie reklamującymi się w porównywarkach cenowych.

Bezpieczeństwo handlu elektronicznego

Rozwój elektronicznego handlu uzależniony jest w dużym stopniu od niezawodności standardów pozwalających na bezpieczne przeprowadzanie transakcji sieciowych. W przypadku sklepu internetowego o względnym bezpieczeństwie można mówić dopiero wówczas, gdy spełnione są przynajmniej cztery podstawowe założenia:

• Możliwość potwierdzenia tożsamości obu stron transakcji.
• Szyfrowany kanał transmisji na drodze klient – sprzedawca zapewniający poufność przesyłanych informacji, przede wszystkim numerów kart kredytowych. Obecnie stosowanymi rozwiązaniami są protokoły szyfrujące SSL (Secure Sockets Layer) oraz SET (Secure Electronic Transaction).
• Zabezpieczenie serwera sklepu przed dostępem do prywatnych informacji o klientach przez osoby do tego nieupoważnione.
• Zabezpieczenie serwera sklepu przed celowymi atakami przeprowadzanymi zarówno z zewnątrz (z Internetu) jak i od środka (z sieci lokalnej firmy).

Dokonywanie zakupów za pośrednictwem e-commerce jest bardziej bezpieczne, jeśli kupując będzie się pamiętać o kilku ważnych zasadach – zakupów należy dokonywać w znanych sklepach lub w sklepach, gdzie dane adresowe są widoczne jak i regulamin jest dostępny; płacąc kartą kredytową należy zwracać uwagę czy autoryzacja jest szyfrowana.

Nowa Ekonomia

Handel w Internecie rozwija się w bardzo szybkim tempie. Podstawy do jego narodzin stworzyła powszechna komputeryzacja oraz tani dostęp do Internetu w Stanach Zjednoczonych. W 1996 roku obroty firm prowadzących działalność w Sieci wyniosły 800 mln. USD, w roku 1997 dziesięciokrotnie więcej – 8 mld. USD by w 1999 roku sięgnąć poziomu 18 mld USD^{[potrzebne źródło]}.

Elektroniczny handel tworzy tzw. Nową Ekonomię – gospodarkę, w której nie istnieją granice państwowe. Amerykańscy analitycy uważają, że nowa ekonomia stanie się motorem stałego, szybkiego wzrostu gospodarczego w najbliższej dekadzie. W USA z pewnością sprzyjać będzie temu utrzymanie zwolnień od podatków od wszystkich transakcji handlowych przeprowadzanych w Internecie.^{[potrzebne źródło]}

E-commerce w Polsce

Nowością na polskim rynku e-commerce są programy partnerskie polegające na budowaniu sieci sprzedaży z pomocą osób poleconych, znajomych, przyjaciół. Dotychczas podobne programy działały na tradycyjnym rynku. Działająca w ramach Związku Pracodawców Branży Internetowej (IAB) Polska Grupa Robocza e-Commerce stworzyła Poradnik e-Commerce dla Kupujących.

Aspekty prawne handlu elektronicznego w Polsce

Umowy cywilno-prawne zawierane za pomocą metod elektronicznych uregulowane są przepisami kodeksu cywilnego oraz (od 1 lipca 2000 r.) – przepisami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (Dz. U. z 2000  r. Nr 22 , poz. 271).

Ustawodawca przewidział 10 dniowy okres zwrotu towaru bez podania przyczyny, ale tylko w przypadku kiedy towar nie był używany, posiada oryginalne opakowanie i nie był wykonany na zamówienie.

Bibliografia

• Ilona Mika, Małgorzata Wór: Handel elektroniczny – Encyklopedia Zarządzania.