Hannibal

Hannibal, Hannibal Barkas, Barca (ur. 247 p.n.e. - zm. 183 p.n.e.) - syn Hamilkara Barkasa, dowódca wojsk antycznej Kartaginy.

„	Cechowało go nieludzkie okrucieństwo i wiarołomność więcej niż punicka; nic nie było dla niego rzetelnie, nic święte, ani bogobojność, ani przysięga, ani wiara.	”
— Tytus Liwiusz, Dzieje od założenia miasta Rzymu XXI, 4

Wojna z Rzymem

Dowództwo objął w 221 p.n.e., po śmierci Hazdrubala, który zginął w zamachu. Poszerzał kartagińskie posiadłości w Hiszpanii. Zajął m.in. sprzymierzone z Rzymem miasto Sagunto 219 p.n.e. W ten sposób rozpoczęła się druga wojna punicka. Hannibal wyruszył z Hiszpanii z 50-tysięczną armią przez Pireneje, południową Galię, Alpy do Italii. Po przekroczeniu Alp, w listopadzie 218 p.n.e. pokonał w bitwie nad rzeką Ticinius rzymskie oddziały złożone z welitów i ekwitów, dowodzone przez konsula Korneliusza Scypiona, który w walce otrzymał ciężkie obrażenia, a przed śmiercią uchronił go jego syn Publiusz. Następnie Hannibal zwyciężył armię drugiego konsula Semproniusza nad rzeką Trebią. Ostra zima w północnej Italii spowodowała śmierć jego słoni. Zadał jednak po niej armii rzymskiej wiele klęsk, m.in. nad jeziorem Trazymeńskim i pod Kannami 2 sierpnia 216 p.n.e. Po tej ostatniej porażce wojska rzymskie nie podejmowały już otwartej bitwy.

Wyprawa Hannibala do Italii w czasie II wojny punickiej

Przez kolejnych 10 lat Hannibal walczył w Italii. Ze względu na szczupłość swoich sił nie zajął on Rzymu. Celem jego działań było odwrócenie od Rzymu jego dotychczasowych sprzymierzeńców. Ostatecznie tylko kilka miast w Italii, takich jak Kapua w Kampanii zdecydowało się poprzeć Kartagińczyka. W 204 p.n.e. Scypion Afrykański wylądował w Kartaginie, zmuszając Hannibala do wycofania się z Italii i w bitwie pod Zamą w 202 p.n.e. pokonał jego wojska. Kartagina straciła wszystkie swoje posiadłości poza Afryką i musiała zapłacić kontrybucję oraz podporządkować swoją politykę zagraniczną Rzymowi.

„	Przez szesnaście lat prowadził wojnę przeciwko Rzymianom w Italii bez przerwy i w całym tym okresie nigdy nie zwolnił swojej armii ze służby z polu. Zarazem utrzymywał te liczne tłumy pod kontrolą, a wolny od niechęci wobec niego lub wobec kogokolwiek innego. W dodatku było tak, mimo, że zatrudniał oddziały, które należały nie tylko do obcych krajów, ale także do różnych ras. Prowadził ze sobą Afrykanów, Hiszpanów, Celtów, Liguryjczyków, Italów i Greków, ludzi, którzy naturalnie nie mieli ze sobą nic wspólnego, jeśli chodzi o prawo, zwyczaje, język czy w jakikolwiek inny sposób. Co więcej − dzięki umiejętnościom przywódczym potrafił narzucić swój autorytet pojedynczym głosem i własną wolą nawet ludziom tak całkiem różnego pochodzenia. Osiągnął to w stale zmieniających się warunkach, często korzystając z pomyślnych wiatrów fortuny, ale również wtedy, gdy wiatr zmienił kierunek na przeciwny.	”
— Polibiusz, 9.22 − 26

„	Scypion spytał Hannibala, kto jest największym dowódcą. W odpowiedzi Hannibal ogłosił najwspanialszym Aleksandra, która macedońskiego, który kroczył przez niezbadane terytoria z niewielkim wojskiem, przekraczając granice ludzkich pragnień. Gdy ten spytał, którego dowódcę umieścił by tuż za nim, Hannibal wymienił Pyrrusa, gdyż uczył, jak zakładać obozy i sztuki zwyciężania. Wtedy Scypion spytał, kto jest trzecim z kolei, a wówczas Hannibal wymienił siebie. Śmiejąc się, Scypion spytał, jakie przyznał by sobie miejsce, gdyby pokonał jego, Scypiona. Wówczas, bez wątpienia − odpowiedział Hannibal − umieścił bym siebie przed wszystkimi innymi dowódcami.	”
— Liwiusz X

Po zakończeniu wojny

Hannibal przez pewien czas pozostał w Kartaginie, ale rzymskie intrygi zmusiły go do ucieczki. Schronił się na dworze seleucydzkiego władcy Antiocha III Wielkiego. Po klęsce Antiocha w wojnie z Rzymem w 189 p.n.e. uciekł do Bitynii, gdzie popełnił samobójstwo, wypijając truciznę, którą dostał od ojca i nosił zawsze w pierścieniu, by nie wpaść w ręce Rzymian i nie zostać umieszczonym w klatce podczas triumfu. Przed śmiercią powiedział: "Uwolnijmy Rzymian od ich długiego niepokoju, skoro twierdzą, iż zbyt długo jest czekać na śmierć starego człowieka".

Ciekawostki

• Liwiusz i Appian podają, że Hannibal i Scypion Afrykański podobno spotkali się. Wtedy Scypion zapytał Hannibala, kto według niego był najlepszym wodzem w historii. Hannibal odpowiedział, że Aleksander Wielki, ponieważ z o wiele mniejszą armią podbił cała Persję. Rzymianin bez sprzeciwu zapytał wtedy, kogo wymieniłby na drugim miejscu. Kartagińczyk odpowiedział, że Pyrrusa, z powodu nieustraszonej odwagi. Po tym pytaniu nieco urażony Scypion zapytał, kogo by widział na 3 miejscu. Hannibal wymienił siebie. Uzasadnił to tym, że jeszcze jako młodzieniec podbił Hiszpanię, pierwszy (po Herkulesie) przekraczając Alpy wkroczył do Italii, niszcząc 400 miast, kilkakrotnie zagrażając samemu Rzymowi, nie mając wsparcia finansowego i militarnego z Kartaginy. Scypion zaśmiał się i spytał go, na którym miejscu umieściłby siebie, gdyby Scypion go nie pokonał. Hannibal odparł, że wtedy umieściłby siebie na 1. miejscu. W ten sposób Hannibal nie cofnął swej wysokiej oceny, a milcząco pochlebił Scypionowi, że pokonał wodza lepszego od Aleksandra.

• Rzymianie po serii zwycięstw Hannibala ukuli powiedzenie: "Hannibal ante portas", co oznacza "Hannibal u bram", które do tej pory jest używane jako ostrzeżenie przed nadchodzącym niebezpieczeństwem.

• Znany jest przykład pomysłowości Hannibala. Idące przez Alpy na Rzym wojsko ze względu na ogromne bloki skalne musiało się zatrzymać. Bezowocne próby znalezienia drogi obejścia zmusiły Hannibala do ciekawego rozwiązania. Nakazał on wojsku rozbić obóz i narąbać drewna. Gdy wzmógł się dostatecznie silny wiatr, mogący rozdmuchać ogień, wódz rozkazał podpalić stos sięgający skał, polać go wodą i octem, by doprowadzić ją do spękania. Spieczony ogniem kawał skały łupiono żelaznymi młotami i budowano z niego łagodnie opadający chodnik dla ludzi, koni i słoni. W starożytności wciąż korzystano z powstałej drogi, którą zwano drogą Hannibala.

Bibliografia

• Serge Lancel: Hannibal. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2001. ISBN 83-06-02810-4. 
• Krzysztof Kęciek: Dzieje Kartagińczyków. Warszawa: Wydawnictwo Attyka, 2007. ISBN 83-89-48700-4. 
• Philip Matyszak, Wrogowie Rzymu, przeł. Urszula Ruzik−Kulińska, dom wydawniczy Bellona, Warszawa 2007, str. 19−41, ISBN 978−83−11−10678−9

Zobacz też

• Hannibal Starszy
• Hannibal (imię)
• Hannibal (miejscowość)