Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Hawaje | |
 Satelitarne zdjęcie archipelagu Hawajów |
|
| Państwo |  Stany Zjednoczone |
| Liczba wysp | 137 |
| Akwen | Ocean Spokojny |
Mapa archipelagu |
|
Hawaje (ang. Hawaii, dawniej: Sandwich Islands, nazwane tak przez Cooka na cześć Johna Montagu, 4. hrabiego Sandwich) – archipelag pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Spokojnym.
Niemal całe Hawaje są jednym ze stanów USA (liczącym 1,2 mln mieszkańców, o powierzchni ok. 28,3 tys. km²). Jedynie atol Midway, leżący w północno-zachodniej części archipelagu, nie należy do stanu Hawaje.
Spis treści |
Hawaje zostały zaludnione w IV wieku przez Polinezyjczyków z Tahiti. Dla Europy odkryte zostały przez Jamesa Cooka w 1778[1].
Rządy rodów arystokratycznych pojawiły się na Hawajach na długo przed przybyciem Europejczyków, jednakże istnienie skonsolidowanego królestwa datuje się od 1796 roku, kiedy władzę na Hawajach objął król Kamehameha I. W czasach tych w kulturze europejskiej wyspy hawajskie funkcjonowały pod dwiema nazwami: Wyspy Sandwich (nazwa nadana archipelagowi w 1778 roku przez pierwszego przybyłego tam Europejczyka Jamesa Cooka) i Hawaje (nazwa lokalna, od największej wyspy, Hawai'i). W roku 1810 po zjednoczeniu się wysp O'ahu, Maui, Moloka'i, Lāna'i i Hawai'i powstało królestwo. W 1840 roku przyjęto na wyspach pierwszą konstytucję wzorowaną na prawach brytyjskich i amerykańskich. Gwarantami suwerenności państwa były Stany Zjednoczone, Francja i Wielka Brytania.
W latach 1852, 1864 i 1887 uchwalano kolejne konstytucje. Od 1840 królestwo posiadało parlament. Administracyjnie państwo dzieliło się na 4 prowincje: Kaua'i, O'ahu, Maui, i Hawai'i.
W 1851 roku król Kamehameha III powierzył pieczę nad swym królestwem Stanom Zjednoczonym. W 1887 roku USA uzyskało prawo do wybudowania portu w zatoce Pearl Harbor. W 1893 roku miejscowa ludność amerykańska obaliła rządy królowej Liliuokalani i ustanowiła rządy republikańskie.
Republika Hawajów powstała w latach 1894-1898. Republikę proklamowano 4 lipca 1894. 7 lipca 1898 kraj został zajęty przez Stany Zjednoczone. 12 sierpnia 1898 ogłoszono oficjalnie aneksję kraju (od 1959 są 50. stanem USA). Jedynym prezydentem republiki był Sanford Dole.
Dynastia Kamehameha
Dynastia Kalākaua
| Wyspa | Powierzchnia | Najwyższy punkt | Wysokość | Populacja (2000) | Gęstość zaludnienia |
|---|---|---|---|---|---|
| Hawai'i | 10 432,5 km² | Mauna Kea | 4 205 m | 148 677 | 14 os./km² |
| Maui | 1 883,4 km² | Haleakalā | 3 055 m | 117 644 | 62 os./km² |
| Kaho'olawe | 115,5 km² | Puʻu Moaulanui | 452 m | 0 | 0 os./km² |
| Lāna'i | 363,9 km² | Lānaʻihale | 1 026 m | 3 193 | 9 os./km² |
| Moloka'i | 673,4 km² | Kamakou | 1,512 m | 7 404 | 11 os./km² |
| O'ahu | 1 545,3 km² | Kaʻala | 1 220 m | 905 266 | 586 os./km² |
| Kaua'i | 1 430,5 km² | Kawaikini | 1,598 m | 58 303 | 41 os./km² |
| Ni'ihau | 180 km² | Pānīʻau | 381 m | 230 | 1,2 os./km² |
Archipelag obejmuje 8 głównych wysp (Hawaii, Oahu, Kauai, Molokai, Lanai, Maui, Niihau i Kahoolawe) leżących na wschodzie, oraz Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie – kilkanaście mniejszych wysepek i skał podwodnych oraz gór podwodnych. Ciągnie się on na długości 2.400 km od wyspy Hawaiʻi na południowym wschodzie po Atol Kure na północnym zachodzie. Poza Wyspami Midway, stanowiącymi terytorium zamorskie Stanów Zjednoczonych, pozostała część archipelagu stanowi stan Hawaje.
Archipelag Hawajski stanowi wystający ponad fale Oceanu fragment Grzbietu Hawajskiego, w całości utworzony dzięki podmorskiej działalności wulkanicznej. Największymi wulkanami są: Mauna Kea, Mauna Loa, Kīlauea, Hualālai, Haleakalā oraz wiele mniejszych, częściowo drzemiących, a częściowo wygasłych.
W całości zwrotnikowy morski. Średnie temperatury w lutym wahają się od 20 do 24 °C, a w sierpniu od 24 do 29 °C. Roczne opady od 300 do 400 mm na stokach południowych i zachodnich, do 3500-4000 mm na stokach północnych i wschodnich (12000 mm na Kauai).
W związku z izolacją archipelagu na wyspę nie dotarły żadne płazy, gady ani ssaki nielotne. Jest tu wiele roślin i zwierząt (zwłaszcza ptaków) , które wyewoluowały stając się odrębnymi gatunkami. Rolę dużych roślinożerców przejęły nielotne kaczki o kształcie i trybie życia gęsi, nazwane 'moa - nalo' (ptaki do jedzenia wymarłe) wytępione przez pierwotnych mieszkańców wyspy. Dużymi drapieżnymi były bieliki, małymi zaś sowy. Nielotne ibisy pełniły funkcję dużych owadożernych. żyły też wszystkożerne i nielotne chruściele. Ptaki te zostały wytępione na pokarm, zginęły wraz z lasami, lub zostały zjedzone przez psy, świnie, szczury. Roślinność stanowią wiecznie zielone lasy z zaroślami palmowymi.
Według danych z 2000 roku 6,6% Hawajczyków uważa się za ludność rdzenną wysp. Ponadto biali stanowią 24,3% ludności, potomkowie Portugalczyków i Azjaci 41,6% (w tym 16,7% Japończycy, 14,1% Filipińczycy, 4,7% Chińczycy, 1,9% Koreańczycy oraz 0,6% Wietnamczycy). 1,3% mieszkańców stanowią Polinezyjczycy, 21,4% Metysi, 1,8% Murzyni i 0,3% Indianie z USA i mieszkańcy Alaski. Ponad 72% ludności skupia się na wyspie O'ahu. Główne miasta to: Honolulu (stolica), Hilo i Kailua.
Podstawą gospodarki Hawajów jest obsługa ruchu turystycznego (co roku do wybrzeży przybija około 2 tys. statków) i licznych baz wojskowych. Ponadto wysoko rozwinięte rolnictwo, głównie uprawa ananasów, kawy, bananów, kwiatów i warzyw, hodowla bydła i rybołówstwo. Od 1835 funkcjonował przemysł cukrowniczy. Ponadto rozwinięte gałęzie przemysłu to:
Hawaje leżą na przecięciu szlaków lotniczych i morskich z Ameryki Północnej do Australii i Azji. Między wyspami dobrze rozwinięta jest komunikacja lotnicza.
Średnie zarobki na archipelagu to 28221$, z czego najwięcej (75992$) przypada na miasteczko Kapalua.
Na wyspach znajdują się strategiczne bazy: marynarki wojennej, US Air Force oraz piechoty morskiej, jest naziemna stacja kontrolna należącego do Departamentu Obrony systemu nawigacji satelitarnej GPS, stacje łączności satelitarnej i nasłuchu elektronicznego. Mała bezludna wyspa Kahoolawe jest od lat intensywnie ostrzeliwanym poligonem dla lotnictwa, marynarki i Marines.
Na wyspie Big Hawai na szczycie Mauna Kea znajduje się zespół obserwatoriów astronomicznych , z jednymi z największych na świecie teleskopami optycznymi bliźniaczymi Keck I i Keck II , każdy o średnicy zwierciadła 10 m.
Island Maui, Haleakala national Park
Big Island, View from Mauna Kea Volcano
Big Island, Volcanoes National Park
Kauai, Na Pali Coast
Big Island, Punaluu Beach Park
Island Maui, Kapalua bay
Island Maui, Hookipa Beach
Big Island, Hapuna Beach
|
||||||||||||||||||||
