| Henryk III Divina favente clementia Romanorum imperator semper Augustus/z łaski Bożej cesarz rzymski, po wieki August |
|
| Król Niemiec | |
| Okres panowania | od 1039 do 1056 |
| Poprzednik | Konrad II |
| Następca | Henryk IV |
| Król Włoch | |
| Okres panowania | od 1039 do 1056 |
| Poprzednik | Konrad II |
| Następca | Henryk IV |
| Król Burgundii | |
| Okres panowania | od 1039 do 1056 |
| Poprzednik | Konrad II |
| Następca | Henryk IV |
| Cesarz Rzymsko-Niemiecki | |
| Okres panowania | od 1046 do 1056 |
| Poprzednik | Konrad II |
| Następca | Henryk IV |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | dynastia salicka |
| Urodzony | 28 października 1017 |
| Zmarł | 5 października 1056 |
| Ojciec | Konrad II |
| Matka | Gizela Szwabska |
Henryk III (niem. Heinrich III., ur. 28 października 1017, zm. 5 października 1056) - książę Bawarii w latach 1026–1041 (jako Henryk VI), książę Szwabii w latach 1038-1045, król Niemiec, Burgundii i Włoch od 1039 (w Niemczech i Burgundii koronowany wcześniej, za życia ojca), cesarz rzymsko-niemiecki od 1046. Władca z dynastii salickiej, syn i następca cesarza Konrada II i Gizeli.
Już w 1028 roku w wyniku zabiegów ojca został wybrany i koronowany na króla Niemiec, a w 1033 roku koronowany na króla Burgundii. Samodzielną władzę przejął po śmierci Konrada w 1039 roku.
Jako król Niemiec zapewnił państwu stabilność i pomyślność. W 1041 pokonał księcia czeskiego Brzetysława I. W 1043 ustalił granicę pomiędzy Austrią a Węgrami. W 1046 roku odebrał hołd wasalny książąt Polski - Kazimierza I Odnowiciela oraz Czech - Brzetysława I. Po podziale Lotaryngii w 1044 doszło do długotrwałych walk między cesarzem a księciem Gotfrydem Brodatym, który otrzymał w lenno tylko Górną Lotaryngię. Sprawował arbitraż pomiędzy swoimi protegowanymi, np: w 1054 roku rozstrzygnął spór między Czechami a Polską o Śląsk.
Będąc gorliwym chrześcijaninem, Henryk III przeprowadził reformę Kościoła. W 1046 zorganizował synody w Sutri i w Rzymie. Zwalczał występujące wśród kleru nadużycia i wzmocnił papiestwo, choć jednocześnie utrzymywał nad nim cesarską kontrolę zapewniając papieski tron kolejno czterem duchownym niemieckim. Doprowadził do pozbawienia rzymskiego stronnictwa arystokratycznego wpływu na wybór papieża i w 1046 został koronowany na cesarza. Pod wpływem żony, Agnieszki z Poitou, stał się propagatorem reformy cluniackiej i ulegał wpływom kultury francuskiej, która promieniowała na Niemcy także z anektowanej Burgundii. W działaniach wobec państwa i Kościoła kierował się zasadami treuga Dei (pokoju Bożego) oraz iustitia et pax (sprawiedliwości i pokoju), głoszonymi właśnie przez mnichów z Cluny.
Uważany jest za jednego z najsilniejszych monarchów w historii Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Podporządkował Cesarstwu Kościół, swobodnie decydował o obsadzie urzędu papieskiego, decydował o biegu spraw kościelnych i wytyczał kierunki wewnątrzkościelnej polityki. Trzymał w ryzach książąt niemieckich i dominował nad wschodnimi sąsiadami, którzy podlegali jego zwierzchnictwu. Z powodzeniem realizował ideę uniwersalnej władzy cesarskiej, wzorowanej na tradycji starożytnego Rzymu. Gorliwie oddany cesarskiemu urzędowi, podążał wzorem ojca, Konrada II.
Henryk III był dwukrotnie żonaty: w 1036 ożenił się z Gunhildą, córką Kanuta Wielkiego, króla Anglii, Danii i Norwegii, po raz drugi ożenił się w 1043 z Agnieszką z Poitou, córką Wilhelma V Akwitańskiego.
Z pierwszego małżeństwa pochodziła:
Z drugiego małżeństwa pochodzili:
| Poprzednik Henryk V |
Książę Bawarii 1026-1041 |
Następca Henryk VII |
| Poprzednik Herman IV |
Książę Szwabii 1038-1045 |
Następca Otto II Szwabski |
| Poprzednik Konrad II |
Król Niemiec 1028-1056 |
Następca Henryk IV |
| Poprzednik Konrad II |
Cesarz Rzymski 1046-1056 |
Następca Henryk IV |
| Poprzednik Konrad II |
Król Burgundii 1033-1056 |
Następca Henryk IV |