Tworzenie książki (wyłącz)
 Dodaj tę stronę do książki Pokaż książkę (0 stron) Proponowane strony

Henryk Mikołaj Górecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy kompozytora. Zobacz też: inne osoby o nazwisku Henryk Górecki.
Henryk Mikołaj Górecki
Henryk Mikołaj Górecki Polish composer.jpg
Data i miejsce urodzenia 6 grudnia 1933
Czernica
Data i miejsce śmierci 12 listopada 2010
Katowice
Gatunek muzyka poważna
Zawód kompozytor
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Order Ecce Homo Order Świętego Grzegorza Wiekiego (Watykan)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Henryk Mikołaj Górecki (ur. 6 grudnia 1933 w Czernicy[1], zm. 12 listopada 2010 w Katowicach[2]) – polski kompozytor współczesnej muzyki poważnej. Profesor i rektor Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Katowicach, wychowawca i pedagog muzyczny. Kawaler Orderu Orła Białego.

Spis treści

[edytuj] Dzieciństwo i młodość

Urodził się w 1933 r. w Czernicy, w powiecie rybnickim. Ojciec, Roman Górecki, był kolejarzem. Matka, Otylia Górecka, zmarła w dniu drugich urodzin syna. Kilkanaście miesięcy później jego ojciec ożenił się ponownie i Góreccy przenieśli się z Czernicy do Rydułtów. Na jego trudne dzieciństwo złożyły się: miesiące pobytu w szpitalu z powodu problemów ze stawem biodrowym, potem II wojna światowa oraz poczucie niezrozumienia – ojciec i jego druga żona tłumili artystyczne zainteresowania Henryka, zabraniano mu zbliżać się do stojącego w domu pianina, na którym grywała matka[3]. Henryk Górecki po ukończeniu rydułtowskiego liceum ogólnokształcącego zaczął zarabiać jako nauczyciel przedmiotów ogólnych w szkole w Radoszowach.

[edytuj] Wykształcenie

Regularną edukację muzyczną rozpoczął późno, dopiero w wieku 19 lat. Po wielu bezskutecznych próbach dostania się do którejś ze szkół muzycznych na Śląsku, został przyjęty do Szkoły Muzycznej w Rybniku w 1952, na wydziale instruktorsko-pedagogicznym[4], gdzie kształcił się pod kierunkiem Karola i Antoniego Szafranków.

W 1960 ukończył Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną w Katowicach, gdzie studiował kompozycję u Bolesława Szabelskiego. Następnie kontynuował studia muzyczne w Paryżu. Po powrocie z Francji został profesorem klasy kompozycji, a w latach 1975-79 rektorem swej macierzystej uczelni[5]. Był członkiem PAU.

[edytuj] Kariera i twórczość muzyczna

Pierwszym sukcesem muzycznym było Epitafium (do słów Juliana Tuwima) zaprezentowane w 1958 na Warszawskiej Jesieni. Utwór został skomponowany na chór mieszany i zespół instrumentalny.

W latach 60. XX w. Górecki wspólnie z grupą kompozytorów polskich (m.in. Krzysztof Penderecki, Kazimierz Serocki) wypracowali specyficzny typ nowoczesnej muzyki zwanej często sonoryzmem. Szczytowym osiągnięciem kompozytorskim tego okresu jego twórczości był utwór Scontri ukończony w 1960 i cykl Genesis[6]. Kolejne zainteresowanie muzyką Góreckiego obudziła prezentacja Scontri podczas Warszawskiej Jesieni w 1960 roku[7]. Jest to jeden z najbardziej reprezentacyjnych utworów polskiego sonoryzmu. Tytuł, czyli "zderzenia", można tłumaczyć jako zderzenia mas dźwiękowych. Gęstość brzmienia w tym utworze jest wyjątkowa, sięga bowiem aż 88-dźwiękowego klasteru. W tym samym roku zdobył I nagrodę w Konkursie Młodych Związków Kompozytorów Polskich (1960) za Monologhi na sopran i 3 grupy instrumentów. Nagroda ta pozwoliła mu wyjechać w pierwszą w życiu podróż zagraniczną – do Francji. W latach 1962-63 skomponował trzy utwory pod wspólnym tytułem Genesis: Elementi per tre archi, Canti strumentali (na 15 instrumentów) i Monodram (na głos, perkusję i kontrabasy). We wszystkich tych utworach najważniejsze były zmieniające się barwy dźwiękowe, a kompozytor uważał, że taką właśnie muzykę inspiruje otoczenie współczesnego człowieka.

W Refrenie (1965) kompozytor połączył dwie kontrastujące techniki: średniowieczny hoquetus z XX-wieczną dodekafonią. Utwór ten został nagrodzony w 1967 roku na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu.

W 1969 roku powstała Muzyka staropolska na instrumenty dęte blaszane i smyczki. W utworze tym kompozytor nawiązał do organum Benedicamus Domine z antyfonarza klarysek ze Starego Sącza i do pieśni Już się zmierzcha Wacława z Szamotuł. Jest to wyjątkowo statyczny utwór trwający około pół godziny. Ta cecha stała się odtąd bardzo typowa dla muzyki Góreckiego. Nastąpiła też inna zmiana – kompozytor zwrócił się ku gatunkom wokalno-instrumentalnym, do sakralnych (na ogół) tekstów. Niejednokrotnie wyraźnie nawiązuje w nich do muzyki dawnej bądź ludowej, głównie podhalańskiej, tak więc są to utwory o wyraźnej melodii i tradycyjnej, wręcz prostej harmonii, w których motywy lub frazy wielokrotnie powtarzają się. Ta cecha sprawia, że muzykę Góreckiego niejednokrotnie kojarzy się z minimalizmem, albo określa się ją mianem "nowej prostoty"[8].

Taki właśnie charakter ma najbardziej znane dzieło Góreckiego, czyli III Symfonia zwana też Symfonią pieśni żałosnych. Zbudowana jest z trzech lamentacyjnych pieśni, z których największą uwagę zwróciła druga, w której kompozytor wykorzystał tekst zachowany na ścianie gestapowskiej katowni w Zakopanem. Wykonana została po raz pierwszy w 1976 na Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień, potem również za granicą, ale nie wzbudziła wtedy większego zainteresowania. W 1992 roku niezwykle skuteczna akcja promocyjna sprawiła, że kompozycja ta trafiła na światowe listy przebojów, nie tylko muzyki poważnej, po nagraniu jej przez amerykańską śpiewaczkę Dawn Upshaw. Nagrań III Symfonii dokonały m.in. znakomite polskie śpiewaczki: Stefania Woytowicz oraz Zofia Kilanowicz. Górecki nieomal z dnia na dzień stał się międzynarodową sławą.

15 października 2005 w Bielsku-Białej, podczas X Festiwalu Kompozytorów Polskich, odbyła się premiera III Kwartetu smyczkowego op. 67 Pieśni śpiewają w wykonaniu amerykańskiego zespołu Kronos Quartet. Stylistycznie III Kwartet nie odbiega znacząco od swego poprzednika, jakkolwiek daje się zauważyć znaczące przesunięcie w kierunku kontemplacyjności, jedynie część trzecia – najbardziej tonalna – wprowadza element nieskomplikowanej zabawy.

[edytuj] Śmierć i pogrzeb

Górecki zmarł 12 listopada 2010 roku w szpitalu w Katowicach-Ochojcu, po długiej i ciężkiej chorobie płuc[9]. Uroczystości pogrzebowe Góreckiego odbyły się 17 listopada 2010, w Archikatedrze Chrystusa Króla w Katowicach. Po mszy urnę z prochami kompozytora złożono na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach[10].

[edytuj] Odznaczenia

[edytuj] Wyróżnienia i nagrody

Był laureatem nagrody Lux ex Silesia w 2003. Laureat wielu konkursów międzynarodowych i nagród państwowych. Jest doktorem honoris causa m.in. Uniwersytetu Warszawskiego (1994)[17], Jagiellońskiego (2000), Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach (2003)[18], KUL-u (2004)[19] i Akademii Muzycznej w Krakowie (2008) oraz honorowym obywatelem miast: Zakopane (1994), Rybnik (2006), Katowice (2008) i Ostrowiec Świętokrzyski (2009). Przez brytyjski dziennik The Daily Telegraph został sklasyfikowany na 32. miejscu wśród żyjących geniuszy w roku 2007.[20] 22 lipca 1973 roku otrzymał nagrodę ministra kultury i sztuki I stopnia .[21]

[edytuj] Spis utworów

Niemal wszystkie utwory i opracowania są przez kompozytora opusowane; obyczaj ten spotykany jest wśród współczesnych kompozytorów rzadko.

[edytuj] Muzyka filmowa i teatralna

Muzyka ta stanowi margines twórczości kompozytora.

Przypisy

  1. ↑ Henryk Mikołaj Górecki (pol.). culture.pl. [dostęp 2010-11-05].
  2. ↑ Henryk Mikołaj Górecki nie żyje (pol.). gazeta.pl. [dostęp 2010-11-12].
  3. ↑ Aleksandra Klich. Muzyka była we mnie. Na zewnątrz cisza. „Gazeta Wyborcza”, s. 11, 13-14 listopada 2010. 
  4. ↑ Maria Warchoł-Sobiesiak: Szkoła Muzyczna I i II stopnia w Rybniku im. Braci Szafranków – Historia. [dostęp 2010-11-13].
  5. ↑ Pmc Sites: Henryk Mikołaj Górecki
  6. ↑ USC Polish Music Centre
  7. ↑ Kultura polska: Henryk Mikołaj Górecki, "Scontri per orchestra"
  8. ↑ Zamknięta karta, lecz pieśni śpiewają
  9. ↑ Henryk Mikołaj Górecki nie żyje. Zmarł w Ochojcu.. dziennikzachodni.pl, 12-11-2010.
  10. ↑ Pogrzeb Henryka Góreckiego. tvs.pl, 17-11-2010.
  11. ↑ Order Orła Białego dla Henryka Góreckiego / Ordery i odznaczenia / Aktualności / Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
  12. ↑ M.P. z 2003 r. Nr 39, poz. 573
  13. ↑ M.P. z 1994 r. Nr 29, poz. 236
  14. ↑ Henryk Mikołaj Górecki nie żyje. mkidn.gov.pl, 12 listopada 2010. [dostęp 4 września 2011].
  15. ↑ Kawaler Orderu Ecce Homo
  16. ↑ Order dla Góreckiego
  17. ↑ Doktoraty HC. uw.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
  18. ↑ Doktorzy Honoris Causa - Akademia Muzyczna w Katowicach (pol.). [dostęp 2011-07-13].
  19. ↑ Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  20. ↑ "Top 100 living geniuses".
  21. ↑ Dziennik Polski, rok XXIX, nr 172 (9145), s. 2.

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Henryk_Mikołaj_Górecki&oldid=30681849”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty