Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyDiuk (z ang. duke, fr. duc, wł. duca, łac. dux) – tytuł arystokratyczny odnoszący do jurysdykcji ziemskiej.
W języku polskim do dziś nie ma prawidłowego tłumaczenia. Najczęściej tłumaczy się jako "książę" (niekrólewskiej krwi). W języku czeskim np. tłumaczy się jako "wojewoda". Nazwa pochodzi od duce, ducere – przewodzić. Podobnie diuk w języku niemieckim to Herzog – od herzen – przewodzić. Stąd na wojnę wiedzie czyli wojewoda. Najbardziej znany diuk to wielki diuk (książę) Luksemburga (Grossherzog von Luxemburg, Grand Duke of Luxemburg, Veliki Vojvoda Luxemburga).
W języku polskim zaś przyjęło się raczej tłumaczenie książę, co ma swoje uzasadnienie w randze wojewody jako historycznego tzw. ziemskiego księcia.
Spis treści |
W wielu językach istnieje wyraźne rozróżnienie nazewnictwa księcia królewskiej krwi (królewicza – princeps) i księcia arystokraty (dux). na polski tłumaczymy wszystko jako książę/księżna (forma męska, forma żeńska):
Najwyższy od 1337 roku rangą tytuł szlachecki wśród parów Anglii, odpowiednik polskiego słowa książę. Słowo to (lub podobne) w tym samym znaczeniu – najwyższego tytułu szlacheckiego – używane jest również m.in. w Hiszpanii i Francji oraz we Włoszech, choć w krajach tych używa się i innych nazw; żona księcia, lub kobieta samodzielnie władająca księstwem, nosi w Anglii nazwę duchess (księżna; nie mylić z księżniczką, która jest córką księcia!). Zob. powyżej kilkujęzyczna tabela odpowiedników.
W dawnej Anglii nie istnieli duke'owie (zob. earl). Średniowieczni książęta angielscy wywodzą się od starofrancuskiej godności duc, co z kolei pochodzi z łacińskiego dux (wódz, przywódca). Nawiasem mówiąc, genueński i wenecki doża wywodzi się z tego samego źródła.
Za czasów późnego Cesarstwa Rzymskiego słowo dux oznaczało dowódcę wojskowego. Kronikarze rzymscy zastosowali je na określenie wodzów zachodnich barabarzyńców. Gdy tytuł ten pojawił się w Imperium Karolingów, duke'owie panowali nad plemionami niefrankońskimi (zob. Frankowie) – w opisach występują więc duke'owie Alamanów, Bawarczyków czy Akwitanów.
Na Wyspach Brytyjskich godność duke'a nigdy nie była związana z samodzielnym i niezależnym od korony panowaniem nad jakimś wydzielonym obszarem (księstwem), z wyjątkiem dwóch księstw, tradycyjnie należących do rodziny królewskiej – Kornwalii i Lancasteru
Obecnie istnieje w Wielkiej Brytanii 27 księstw i żyją 24 osoby, którym przysługuje ten tytuł. W szczególności mamy obecnie 10 duke'ów Anglii, 6 duke'ów Szkocji, 2 duke'ów Wielkiej Brytanii, 1 duke'a Irlandii i 9 duke'ów Zjednoczonego Królestwa i Irlandii. "Najważniejsi" (choć najmłodsi stażem) są członkowie rodziny królewskiej (przysługuje im tytuł royal duke, książę krwi): Duke of Gloucester, Duke of Kent, Duke of Edinburgh, Duke of York.
Uwaga: niektórzy członkowie rodziny królewskiej (książęta krwi) używają tytułu prince (mężczyźni) lub princess royal (kobiety). Zob.
Tytuł feudalny używany w Niemczech, odpowiednik polskiego wojewody i ziemskiego księcia, a we wczesnym średniowieczu – wódz plemienia.
Słowo to oznacza "tego co ciągnie (prowadzi) za sobą wojsko" – niem. He(e)r (Heer – wojsko) oraz zog (ziehen – ciągnąć, pchać do przodu).
