Hetera

Rzymska hetera (relief), z około II wieku. Brakuje głowy.

Hetera.
Franciszek Żmurko, 1906

Hetera (gr. hetaíra - dosł. towarzyszka; r.ż. od hetaíros - towarzysz kompan) - w starożytnej Grecji grupa zawodowych kurtyzan. Różniły się od zwykłych prostytutek niezależnością i dość wysoką pozycją towarzyską. Inna nazwa to córa Koryntu. W odróżnieniu od hierodul były już prostytutkami świeckimi.

W okresie Grecji klasycznej hetery były często bogatymi i wykształconymi kobietami, które prowadziły swobodny tryb życia, ale zarazem były towarzyszkami ważnych osobistości, jak wodzowie, politycy czy filozofowie. Jest to główny kruczek heter – mieć władzę nad kochankami dając im nadzieję, a odsuwając chwilę rozkoszy [...] więc musimy raz być zajęte albo też śpiewać, grać na flecie, tańczyć, wydawać uczty, przyozdabiać mieszkanie, musimy robić przerwy w zażyłości miłosnej, która bez tego szybko by zwiędła, tłumaczyła jedna z heter, towarzyszka filozofa.

Pozycja towarzyska heter wiązała się z usytuowaniem kobiet w społeczeństwie greckim, które poza heterami nie brały udziału w życiu towarzyskim i publicznym. Znanymi heterami były m.in. Fryne, Lais, Lagiska, Bakchis. Krążyło wiele opowieści anegdotycznych o heterach, obrazujących ich inteligencję, spryt i piękno.

Słynne hetery z V wieku p.n.e.

• Aspazja - nielegalna, lecz faktycznie druga żona Peryklesa. W młodości była ona heterą, niektórzy autorzy przypuszczają, że później utrzymywała dom publiczny (choć nie ma na to dowodów).
• Lais (starsza) - urodziła się i mieszkała w Koryncie (w czasach wojny peloponeskiej), przez koleżanki zwana siekierą z powodu nieustępliwości, co do wysokości honorarium. Do jej kochanków należeli dwaj słynni filozofowie greccy: Arystyp z Cyreny (tworca hedonizmu) i Diogenes z Synopy, przedstawiciele szkoły cyników. Związanych jest z nią wiele opowieści. Oto jedna z nich: Pewnego razu grupa przyjaciół zorganizowała zabawę. Malarz Apelles, który miał przyprowadzić heterę, przyprowadził ze sobą podlotka spotkanego po drodze i twierdził że za kilka lat będzie to najpiękniejsza kobieta w Koryncie. Była to oczywiście Lais.

Słynne hetery z IV wieku p.n.e.

• Fryne - urodziła się w Tespiach, ale mieszkała w Atenach. Jedna z najpiękniejszych i najbogatszych (a także najdroższych) heter antyku (była tak bogata, że jak podaje jedna z anegdot, proponowała na własny koszt odbudowanie murów w Tebach). Prawdopodobnie była nie tylko kochanką, ale i główną modelką Praksytelesa. Większość posągów kobiecych tego artysty posiada podobne rysy twarzy, prawdopodobnie właśnie Fryne. Została oskarżona o bezbożność, uniewinniona za swoją urodę, po czym słuch po niej zaginął. Wg jednego z podań Fryne poprosiła Praksytelesa żeby podarował jej rzeźbę, ale tę, którą sam uważa za najlepszą. Rzeźbiarz zgodził się, ale nie zdradził, które dzieło uważa za najlepsze. Fryne użyła podstępu. Kiedy Praksyteles spędzał z nią noc, przyniesiono wiadomość, że pracownia artysty płonie. Rzeźbiarz wybiegł krzycząc żeby wyniesiono jego najlepsze rzeźby Erosa i Satyra. O tego Erosa poprosiła więc Fryne. Fryne jest bohaterką wydanej w 2008 roku stylizowanej na biografię powieści Witolda Jabłońskiego pt. Fryne hetera.

• Lais (młodsza) - z którą przyjaźnił się Demostenes.

• Leontion - przyjaciółka Epikura, która żyła u jego boku.

• Thaïs (Θαΐς) - urodziła się i wychowała w Macedonii. Była kochanką m.in. Aleksandra Wielkiego, a potem została żoną Ptolemeusza Sotera, miała z nim dwóch synów (zapoczątkowała dynastię Ptolemeuszów, a więc od niej wywodzi się Kleopatra).

• Lamia (z Aten) - kochanka Demetriosa Poliorketesa, z jego woli otrzymała ołtarz na Akropolu i czczona była jako bogini "Afrodyta Lamia"

Zobacz też

• kurtyzana
• historia prostytucji