Pierwsze zapiski historyczne dotyczące Gdyni, datują się od początku XIII wieku[1]. Po raz pierwszy Gdynia została wymieniona w dokumencie z 1253 r., pod nazwą Gdina[2], jako wioska należąca do parafii w Oksywiu. Była ona wówczas własnością cystersów z Oliwy, a później Jana z Różęcina, który tę rolniczo-rybacką wieś w roku 1382 podarował sprowadzonemu przez siebie do Kartuz zakonowi kartuzów. W 1414 r. przy dzisiejszej ulicy Portowej powstała w mieście pierwsza karczma – miejsce spotkań rybaków i centrum towarzysko-handlowe[3], zaś w 1429 r.
Kartuzi ustanowili wspólnego sołtysa dla Gdyni i Grabówka oraz zmienili obowiązek dorocznego dostarczania ryb na opłatę w gotówce, a ponadto podwojono czynsz dla wcześniej już wybudowanej przez mnichów gospody w Gdyni. Wówczas również powiększono też obszar Gdyni przez dodanie sąsiednich łąk, a do Grabówka włączono 6 włók lasu na potrzeby opałowe i budowlane. W 1634 r. hetman Stanisław Koniecpolski a następnie inż. wojskowy Jan Pleitner zaproponowali królowi Władysławowi IV budowę przy Gdyni portu wojennego. Planu tego jednak nie zrealizowano. Na gdyńskiej redzie odbywały się przeładunki towarów dostarczanych łodziami z brzegu.
Przez prawie 400 lat (do I-go rozbioru Polski w 1772 roku) Gdynia należała do kartuzów. Po I rozbiorze dostała się pod pruskie panowanie po przejęciu przez komisarza pruskiego klasztoru kartuskiego. We władaniu państwa pruskiego znajdowała się około 150 lat, do końca I wojny światowej.
13 sierpnia 1923 zawinął pierwszy oceaniczny statek
SS Kentucky
Marsz. Piłsudski, adm. Świrski i min. Prystor w porcie wojennym w Gdyni w 1930 roku
Z racji dogodnego położenia nad morzem w Gdyni zaczęło się na początku XX wieku rozwijać letnisko nadmorskie odwiedzane coraz licznej przez Polaków z głębi kraju. W 1919 roku wybrano pierwszego polskiego wójta Gdyni – Jana Radtkego. Na mocy ustaleń traktatu wersalskiego Polsce przyznano w 1920 roku 140 km wybrzeża. Po przyłączeniu do Polski rozpoczął się nowy okres w dziejach Gdyni, która stała się miejscem budowy portu morskiego, którego głównym projektantem był inż. Tadeusz Wenda. Port w Gdyni zbudowano z powodu niestabilnej sytuacji w Wolnym Mieście Gdańsku, którego władze nastawione były do Polski wrogo.
Już w kwietniu 1923 roku nastąpiło otwarcie portu tymczasowego, a w sierpniu tego samego roku przypłynął do Gdyni pierwszy pełnomorski statek, SS Kentucky pod banderą francuską. Kolejne realizacje etapów budowy portu doprowadziły do powstania portu towarowego, rybackiego i pasażerskiego oraz stoczni. W 1930 roku uruchomiono pierwszą regularną linię pasażerską Gdynia–Nowy Jork.
Pierwszy powojenny spis ludności w 1921 roku wykazał 1268 mieszkańców, a gdy 10 lutego 1926 roku Gdynia otrzymała prawa miejskie liczyła już 12 tys. mieszkańców.
W 1934 roku Gdynia stała się największym portem na Bałtyku pod względem wielkości przeładunków, a zarazem najnowocześniejszym portem w Europie. W maju 1936 roku miasto liczyło 83.000 mieszkańców, w grudniu tego samego roku 102.000, zaś w 1939 roku już 127.000. Gwałtowny wzrost liczby mieszkańców spowodowany był napływem rąk do pracy z całego prawie kraju, a szczególnie z Pomorza. Z małej rybackiej wioski powstało w ciągu dziesięciu lat nowoczesne miasto z nowoczesną infrastrukturą, bogatym życiem kulturalnym i naukowym, będącym dumą Polski międzywojennej. Pięć dni przed wybuchem II wojny światowej na placu Grunwaldzkim dał koncert Jan Kiepura, a dochód przeznaczono na Fundusz Obrony Morskiej.
Po obronie Gdyni i Kępy Oksywskiej we wrześniu 1939 roku miasto dostało się pod okupację niemiecką. Okupanci zmienili nazwę miasta na Gotenhafen, prawie całą polską ludność wysiedlili w inne rejony okupowanego kraju. Gotenhafen była dla Kriegsmarine bezpiecznym portem, aż do roku 1944 wolnym od alianckich nalotów. Była to ważna baza niemieckiej floty podwodnej, a pod koniec wojny punkt ewakuacyjny dla wojska i ludności cywilnej uchodzącej na zachód przed zbliżającymi się oddziałami Armii Czerwonej.
II wojna światowa spowodowała znaczne zniszczenia portu i w niewielkiej mierze miasta. W 1945 roku miasto liczyło jedynie 74 tys. mieszkańców. Dynamiczny rozwój portu (baza kontenerowa) oraz pozostałej infrastruktury stawia Gdynię w czołówce najszybciej rozwijających się miast polskich.
W grudniu 1970 roku stoczniowcy i mieszkańcy Gdyni zaprotestowali przeciwko istniejącemu porządkowi politycznemu. W wyniku reakcji sił bezpieczeństwa były ofiary śmiertlene i ranni. Wydarzenia te upamiętniają m.in. Pomnik Ofiar Grudnia 70 stojący w pobliżu Stoczni Gdyńskiej i 23-metrowy krzyż stojący przy Urzędzie Miasta.
Dzisiaj miasto jest nadal jednym z najważniejszych i najnowocześniejszych portów bałtyckich i należy do największych polskich miast.
[edytuj] Kalendarium
MS Piłsudski przy Dworcu Morskim
Nieistniejący obecnie dworzec kolejowy z 1923 r.
Marsz. Piłsudski i min. Kwiatkowski zwiedzają port w 1930 r.
"Gneisenau" zatopiony w wejściu do portu
Najwyższa budowla Gdyni - Sea Towers
- 1013 – budowa drewnianej kaplicy na Kępie Oksywskiej
- 1209 – pierwsza informacja o wsi, podarowanej zakonowi norbertanek z Żukowa przez Mściwoja I
- 1253 – wzmianka o wsi, wymienionej z nazwy (zapisana jako Gdina), przynależącej do parafii Oksywie
- 1308 – wieś opanowana przez Krzyżaków
- 1316 – własność oliwskich cystersów, później przeszła na własność panów z Rozecina
- 1382-1772 – własność klasztoru Kartuzów, po podarowaniu zakonowi wsi przez Jana z Różęcina
- 1466 – na mocy II pokoju toruńskiego wróciła z rąk Krzyżaków do Polski
- 1614 – uruchomienie jednej z trzech cegielni
- 1637 – zaślubiny Polski z morzem w Radłowie (obecnie Redłowo) na cześć Władysława IV
- od 1772 – pod zaborem pruskim
- 1820-22 – budowa drogi bitej
- wrzesień 1870 – uruchomienie linii kolejowej z Gdańska przez Gdynię do Szczecina
- 1904 – otwarcie kąpieliska morskiego
- 1910 – budowa przystani rybackiej na Oksywiu
- 28 listopada 1918 – utworzenie Marynarki Wojennej
- 1920 – przejęcie Gdyni i Pomorza dla Polski przez gen. Józefa Hallera
- 1921 – rozpoczęcie budowy portu i miasta
- 1922 – SS Gdynia, pierwszy pełnomorski statek z Gdynią jako portem macierzystym
- 1923
- 29 kwietnia – poświęcenie mola i otwarcie "tymczasowego portu wojennego i schroniska dla rybaków"
- 13 sierpnia – do portu zawinął pierwszy oceaniczny statek (francuski SS Kentucky)
- 10 lutego 1926 – uzyskanie praw miejskich
- 1927 – uruchomienie komunikacji miejskiej
- 1928 – początek budowy linii kolejowej z Gdyni na Górny Śląsk
- 1929 - Założenie klubu piłkarskiego Arka Gdynia
- 1931 – Instytut Bałtycki w Toruniu otwiera oddział w Gdyni
- 10 lipca 1932 - Otwarcie stadionu piłkarskiego przy ulicy Ejsmonda.
- 31 lipca 1932 – po raz pierwszy w Gdyni zorganizowano Święto Morza
- 1933 – oddanie do użytku Dworca Morskiego
- 1 maja 1935 – uruchomienie portu lotniczego Gdyni w Rumi
- 28 sierpnia 1938 – położono stępkę pod SS Olza, pierwszy budowany w Polsce statek pełnomorski
- 1939 – obrona Gdyni (1-13 września) i Kępy Oksywskiej (1-19 września) pod dowództwem płk. Stanisława Dąbka
- 1939-45
- 1945
- ucieczka Niemców na statkach, m.in. MS Wilhelm Gustloff
- 28 marca – wyzwolenie miasta przez wojska II Frontu Białoruskiego pod dowództwem marsz. K. Rokossowskiego, przy wsparciu I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte
- odznaczenie miasta orderem Krzyża Grunwaldu III klasy za obywatelską postawę ludności i Marynarki Wojennej w walce z okupantem oraz za zasługi w obronie miasta we wrześniu 1939 roku
- 8 kwietnia – zaślubiny z Bałtykiem żołnierzy I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte
- 19 maja – wyszedł pierwszy numer Dziennika Bałtyckiego
- 16 lipca – wpłynął pierwszy statek po zakończeniu wojny – s/s Suomen Neito
- 21 września – do portu zawinął pierwszy wracający z wojny polski statek, s/s Kraków
- 7 sierpnia 1952 - rozpoczął się proces oskarżonych o tzw. "spisek komandorów"
- 26 czerwca 1960 – udostępnienie muzeum ORP Burza do zwiedzania
- 25 czerwca 1969 – oddanie do użytku Bulwaru Nadmorskiego
- 1970 – strajki i demonstracje robotników (Pomnik Ofiar Grudnia 1970)
- 21 czerwca 1971 – otwarcie Muzeum Oceanograficznego i Akwarium Morskiego MIR
- 1974 – zlot żaglowców (regaty Tall Ships Races)
- 1 maja 1976 – otwarcie okrętu muzeum ORP Błyskawica przy Skwerze Kościuszki
- 1979 – zdobycie piłkarskiego Pucharu Polski przez klub Arka Gdynia
- 1980 – strajki (Solidarność)
- 4 lipca 1982 - formalne wycofanie ze służby Daru Pomorza i przeniesienie bandery na STS Dar Młodzieży
- 20 maja 1985 - zmarł Karol Olgierd Borchardt, kapitan ż.w., nauczyciel akademicki, pisarz marynista
- 1987 – wizyta papieża Jana Pawła II i msza na Skwerze Kościuszki
- 1990 – otwarcie linii promowej do Karlskrony
- 27 maja 1991 – pierwsza po wojnie wizyta trzech niemieckich okrętów wojennych
- 7-10 sierpnia 1992 – zlot żaglowców (regaty Cutty Sark Tall Ships' Races – Operacja Żagiel)
- 1993 – odsłonięcie Pomnika Ofiar Grudnia '70
- 1995 – nadanie Złotych Gwiazd Partnerstwa przez Komisję Europejską
- 15 sierpnia 1996 – przekazanie Gdyni Honorowej Flagi Rady Europy
- 13 listopada 1998 – otwarcie drugiego etapu budowy Estakady Kwiatkowskiego
- 11 marca 2000 – nadanie Teatrowi Miejskiemu imienia Witolda Gombrowicza
- 2002 – otwarcie węzła Franciszki Cegielskiej
- 19-22 lipca 2003 – zlot żaglowców (regaty Cutty Sark Tall Ships' Races – Operacja Żagiel)
- 26 maja 2004 – do Nadbrzeża Francuskiego w gdyńskim porcie zacumował wycieczkowiec Grand Princess, największa w historii portu jednostka (ponad 100 tys. jednostek tonażu)
- 2006
- 16 listopada 2007 – oficjalne otwarcie nowej siedziby Muzeum Miasta Gdyni przy ulicy Zawiszy Czarnego
- 2008
- 2009
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Tomasz Rembalski: Właściciele wolnego sołectwa i karczmy w Gdyni (1362-1928): studium genealogiczno-historyczne kaszubskiej elity wiejskiej (Blumhoffowie, Kurr-Kurowscy, Wojewódkowie, Ciskowscy, Skwierczowie). Gdańsk: Wydawn. "BiT" Beata Żmuda-Trzebiatowska, 2008, s. 152. ISBN 8392738349, 9788392738343.
- Mieczysław Bogucki [red.]: Polska na morzu, Główna Księgarnia Wojskowa, Warszawa 1935
- Zygmunt Jan Tyszel: Pod Ojczystą Banderą, Nakładem Ligi Morskiej i Rzecznej, Katowice 1930
- Małgorzata Sokołowska i Wiesława Kwiatkowska: Gdyńskie cmentarze: o twórcach miasta, portu i floty, Oficyna Verbi Causa 2003, ISBN 83-918526-2-8
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
.jpg&filetimestamp=20090704194054)
