Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyHistoria piwowarstwa w Grodzisku Wielkopolskim - historia piwowarstwa w Grodzisku Wielkopolskim
Spis treści |
Kiedy zaczęto produkować piwo w Grodzisku nie wiadomo. Na etykietkach i pokalach do piwa grodziskiego widnieje data 1301, czego nie potwierdzają żadne zachowane dokumenty. Pierwsza wzmianka o mielcuchu w Grodzisku pochodzi z dokumentu erekcyjnego dotyczącego budowy szpitala i kościoła Świętego Ducha z 1426 roku.
Najstarszym dokumentem browarnictwa grodziskiego jest statut cechu piwowarów z 23 marca 1601 roku, nadany przez właściciela Grodziska Wielkopolskiego Jana Ostroroga herbu Nałęcz. Dokument ten znosi dawniejsze statuty cechowe, nadając mu nowe i obowiązujące. Józef Łukaszewicz (1799-1873) pisze, nie wiadomo na podstawie jakich źródeł historycznych, że pierwsze browary w Grodzisku i Lwówku wystawił zarządca dóbr Ostrorogów, Jan Woltan, ojciec słynnego pisarza dysydenckiego Andrzeja Woltana sprowadzając piwowarów z Czech i Moraw. Browary w Lwówku podupadły, w Grodzisku zaś rozwijały się coraz bardziej. Źródeł potwierdzających, że piwo było dziełem Woltana, w żadnym archiwum odnaleźć nie było można. Podkreśla to dr Adolf Warschauer (1855-1930) historiograf i archiwista niemiecki, w swej pracy Geschichte des Grätzer Bieres
Już w XVIII wieku browary grodziskie wyparły z Wielkopolski import piw z innych rejonów, wszczynając ekspansję – szczególnie na tereny Brandenburgii, Prus i Śląska. Piwo grodziskie upodobali sobie w tym czasie nie tylko Polacy, ale i mieszkańcy hanzeatyckiej Lubeki, Bremy, Królewca i Gdańska.
W listopadzie 1837 roku, dwaj przemysłowcy Karl Bahnish i Wilhelm Klosse oddzielają się od starego cechu i zakładają własny browar. Stary cech dzierżawił wcześniej browar klasztorny, jednak wobec konkurencji browaru Bahnischa i Klossego, odstępują w 1839 roku od dzierżawy. Powstaje również "Nowy Cech" piwowarów.
W 1843 istniały już dwa duże dobrze prosperujące browary, a w październiku 1843 roku uruchomiono nowy browar przy Nowym Rynku. Browar ten czerpał wodę do produkcji piwa już z własnej studni, oraz warzył piwo nie używając słodu pszennego, lecz tylko jęczmiennego.
Otwarcie linii kolejowej Poznań – Frankfurt nad Odrą (kolej marchijsko-poznańska) w 1870 roku, przez Opalenicę otworzyło możliwości większego wywozu piw. Do Opalenicy dowożono piwo wozami. Jeszcze większym ułatwieniem było oddanie połączenia kolejowego Opalenicy z Grodziskiem w 1881 roku.
W 1888 roku Charles Wrren i Józef Windsor z Londynu powzięli zamiar wykupienia browarów grodziskich. Były to browary Bahnischa, Grunberga, Bibrowicza, Habocka i Bohnstedta. Browary nabyć miało towarzystwo akcyjne pod nazwą The Graetzer Breweries Limited z siedzibą w Londynie. Do transakcji jednak nie doszło. Wrren i Windsor w międzyczasie zawarli umowę z innym towarzystwem londyńskim, któremu chcieli sprzedać browary grodziskie za sumę wyższą o 1 milion marek od sumy, którą zobowiązali się zapłacić sprzedawcy grodziskiemu. Dowiedziawszy się o tym, właściciel największego grodziskiego browaru Bahnisch wycofał się z umowy. Wrren i Windsor wystąpili do sądu w Berlinie, w uzasadnieniu obwiniając Bahnischa o bezpodstawne wycofanie się ze sprzedaży, skarżąc go o odszkodowanie za poniesione nakłady i możliwy zysk. Wynik rozprawy sądowej jest nie znany, jednak browary zostały przy dawnych właścicielach.
Kilkanaście lat przed I wojną światową niemieccy właściciele browarów utworzyli związek Vereinigte Grätzer Bierbrauereien (Zjednoczone Browary Grodziskie). Niestety na kilka lat przed wybuchem wojny przestał istnieć ostatni polski browar "św. Bernarda" należący do rodziny piwowarskiej Chocieszyńskich. W omawianym okresie pełną parą działało w mieście pięć browarów, dając zatrudnienie licznej rzeszy pracowników. Piwo eksportowano na cały świat m.in. do niemieckich kolonii w Afryce, do Chin i USA. W Nowym Jorku butelka grodzisza kosztowała dolara, gdzie uważano je za trunek szlachetny.
Po I wojnie światowej Browary Grodziskie stanowiły jedną spółkę akcyjną, pod nazwą Zjednoczone Browary Grodziskie, a Grodzisk stał się niekoronowaną stolicą polskiego piwowarstwa. Tu właśnie miał swoją siedzibę Krajowy Związek Piwowarów oraz redakcje branżowych czasopism. Właśnie w Grodzisku organizowane były egzaminy mistrzów i czeladników w zawodach: słodownika, warzelnego i piwnicznego. Po egzaminach organizowano wielkie uroczystości na cześć piwa, z którego produkcji żyła większość rodzin w mieście. W tym okresie specjalnymi białymi wagonami piwo grodziskie wychodziło w daleki świat. Eksportowano je do Australii, Chin, Afryki, Stanów Zjednoczonych, Filipin, Singapuru, a w Europie głównym odbiorcą były Niemcy. Odbiorcami piwa grodziskiego było 37 krajów. Eksportowano także słód jęczmienny głównie do Szwajcarii.
W czasie II wojny światowej piwo grodziskie, oznaczone specjalnymi etykietami, masowo trafiało do Afryki Północnej, do Afrika Korps gen. Erwina Rommla, co po wojnie odbiło się głośnym procesem właściciela browarów Antoniego Thuma.
Historia piwowarstwa w Grodzisku Wielkopolskim
W latach 1945-1950 zakład był samodzielną jednostką gospodarczą na pełnym wewnętrznym rozrachunku i podlegał Centralnemu Zarządowi Przemysłu Piwowarskiego w Bydgoszczy.
W 1950 r. zakład włączono do Wielkopolskich Zakładów Piwowarskich w Poznaniu, jako jeden z oddziałów. W 1960 r. browary zostały rozdzielone – słodownie pozostały pod zarządem Wielkopolskich Zakładów Piwowarskich w Poznaniu, natomiast browar, rozlewnia i słodownia pszenna zostały przejęte przez Zakłady Przemysłu Terenowego w Poznaniu i podlegały Dyrekcji Zakładów w Bojanowie k. Rawicza. W 1970 r. zakład w Grodzisku znów zjednoczono i wszystkie oddziały włączono do Zakładów Piwowarskich w Poznaniu. Eksportowano już tylko słód m.in. do Berlina Zachodniego, Ghany, Holandii i Japonii.
Od 1985 r. wprowadzono do produkcji drugi asortyment piwa "specjalne jasne pełne" piwo grodziskie z dodatkiem słodu jęczmiennego, a na krótko przed likwidacją browarów udało się jeszcze wprowadzić gatunek piwa ciemnego pod nazwą "Bernardyńskie". W 1994 r. browar w Grodzisku Wielkopolskim został zamknięty i uległ likwidacji.
Trudno dziś ustalić ile i gdzie znajdowały się browary w Grodzisku. Dziś wszystkie budynki mają grubo ponad sto lat, a najstarsze nawet ponad sto sześćdziesiąt. Do najważniejszych należały:
Według niepełnych ustaleń właścicielami browarów grodziskich byli: Stanisław Sigalski ok. 1800 r., Wilhelm Klose ok. 1838 r., Hipolit Bibrowicz przed 1900 r., S. Bibrowicz ok. 1900 r., P. Frost ok. 1900 r., E. Habeck ok. 1900 r., W. Bohnstedt ok. 1900 r., Karol Thum-właściciel słodowni ok. 1905 r., Max Stein 1903 r., Theodor Grunberg 1903, Georg Klee i Neuman ok. 1910 r.[potrzebne źródło]
W tych latach latach powstawały też spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (Gesellschaft mit beschränkter Haftung), oraz Federacyjne Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością poszczególnych browarów. Trudno dziś ustalić kto był właścicielem poszczególnych browarów.
Powstałe po I wojnie światowej Zjednoczone Browary Grodziskie stanowiły jedną spółkę. Ich dyrektorem był wybitny piwowar pochodzenia austriackiego, Antoni Thum. Zjednoczone Browary Grodziskie uległy nacjonalizacji po II wojnie światowej. Istniały do 1994 roku.
