Siedziba Instytutu Zachodniego na
Grobli
Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego w Poznaniu (ang. Institute for Western Affairs , niem. West-Institut, fr. Institute Occidentale) – jednostka badawczo-rozwojowa, której organem założycielskim jest Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Instytut zajmuje się w sposób interdyscyplinarny szeroko pojętymi stosunkami międzynarodowymi, głównie stosunkami polsko-niemieckimi, ale także polskimi ziemiami zachodnimi (m.in. Wielkopolska, Pomorze, Śląsk), historią, ekonomią i polityką Niemiec oraz procesami integracji europejskiej i kwestiami bezpieczeństwa w strefie euroatlantyckiej.
Założony w 1944 r. w Warszawie przez profesora Zygmunta Wojciechowskiego, od 1945 r. mieści się w Poznaniu. W przeszłości dysponował oddziałami w Warszawie (1945–53), we Wrocławiu (1948–49) oraz stacjami naukowymi w Krakowie i Olsztynie.
Pełna nazwa: Instytut Zachodni. Instytut Naukowo-Badawczy im. Zygmunta Wojciechowskiego w Poznaniu
Rodowód IZ wykazuje silne zakorzenienie w myśli zachodniej rozwijanej przez ugrupowania mieszczące się w szeroko pojętym ruchu narodowym[1].
W okresie dwudziestolecia międzywojennego myśl zachodnia rozwijała się przede wszystkim w oparciu o ośrodki akademickie, spośród których najważniejszą rolę odgrywał Uniwersytet Poznański. Utworzony w 1919 r., stanowił naczelny ośrodek zarówno badań nad początkami państwowości polskiej, jak i słowiańską kolonizacją tych terenów. Poznańskie środowisko naukowe skupiało wówczas tak wybitnych uczonych jak Jan Czekanowski, Kazimierz Tymieniecki, Teodor Tyc, Józef Kostrzewski, Mikołaj Rudnicki, Maria Kiełczewska-Zaleska oraz Zygmunt Wojciechowski[2].
W okresie międzywojennym poznańskie środowisko obozu narodowego skupionego wokół czasopisma "Awangarda", z którego kolejno wyłoniły się dwie organizacje polityczne – Związek Młodych Narodowców i Ruch Narodowo-Państwowy.
Podczas okupacji niemieckiej istniała organizacja konspiracyjna "Ojczyzna". Dominowali w niej działacze obozu narodowego, jak: ks. Józef Prądzyński, Kirył Sosnowski i Witold Grott. Z ruchem narodowym związani byli również: Stanisław Tabaczyński, Alojzy Targ, Jan Jacek Nikisch, Zygmunt Wojciechowski, Edmund Męclewski i Edward Serwański. "Ojczyzna" współtworzyła struktury Polskiego Państwa Podziemnego, kierując pracami m.in. Sekcji Zachodniej Departamentu Informacji i Prasy Delegatury Rządu. Za jeden z głównych celów toczącej się wojny działacze "Ojczyzny" uznali powrót Polski do piastowskich granic nad Odrą i Nysą Łużycką[2].
W nowych warunkach politycznych w 1945 środowisko to podjęło decyzję o legalizacji, m.in. poprzez utworzenie Insytutu Zachodniego. Okoliczności tej decyzji zostały opisane przez Zbigniewa Mazura w jego monografii "Antenaci. O politycznym rodowodzie Instytutu Zachodniego"[2] następująco:
|
"Środowisko skupione w "Ojczyźnie" reprezentowało światopogląd narodowy i katolicki, a więc z definicji zdecydowanie i jednoznacznie nie mający nic wspólnego z jakimkolwiek światopoglądem klasowym i ateistycznym. Nie miało ono żadnego powodu, żeby udzielić aktywnego poparcia władzom komunistycznym na gruncie ideowym, nie istniały tu żadne punkty styczne (...) Ale jednocześnie reprezentowało "własną szkołę myślenia politycznego", niezmiernie realistyczną, nakazującą wykorzystywanie wszelkich możliwości działania, w każdych, nawet najtrudniejszych warunkach (...) środowisko "Ojczyzny" było bardzo dobrze obznajomione z pismami Dmowskiego (...) W rezultacie gotowe było podjąć selektywną współpracę z tymi siłami, które reprezentując inną orientację polityczną, a nawet światopoglądową, mogły jednak w ówczesnych warunkach zewnętrznych i wewnętrznych zagwarantować ochronę minimum polskich interesów geopolitycznych."
|
[edytuj] Dyrektorzy IZ
[edytuj] Współczesny program badawczy IZ
Przełom 1989/1990 spowodował zasadnicze zmiany w działalności IZ. Likwidacja cenzury, otwarcie archiwów stworzyły nowe możliwości badawcze i zniosły ograniczenia oraz pojawiła się koniecznośc opisu nowych procesów i zjawisk. Po roku 1989 profil IZ rozszerzył się o szeroko pojętą problematykę współpracy i integracji europejskiej. Podjęto także problematykę dziedzictwa niemieckiego na Ziemiach Zachodnich.
Obecnie, prace indywidualne i zbiorowe projekty badawcze są prowadzone w ramach stałych zadań IZ[3]:
1. Dzieje i współczesność stosunków polsko-niemieckich:
- stosunki międzypaństwowe w aspekcie historycznym i współcześnie,
- polityka Republiki Federalnej Niemiec wobec Polski,
- Polska i Niemcy w UE i NATO,
- przemiany społeczne na Ziemiach Zachodnich i Północnych,
- współpraca przygraniczna, regionalna i samorządowa,
- rola pamięci historycznej we wzajemnych stosunkach,
- niemieckie dziedzictwo kulturowe na Ziemiach Zachodnich i Północnych,
- sytuacja ludności polskiej w RFN; mniejszość niemiecka w Polsce,
- inwestycje niemieckie w Polsce,
- wymiana handlowa między Polską i Niemcami;
2. Niemcy i ich partnerzy na arenie międzynarodowej:
- RFN wobec poszerzenia i pogłębienia UE,
- pozycja ekonomiczna RFN w Unii Europejskiej,
- Niemcy wobec bezpieczeństwa europejskiego,
- RFN wobec Europy Środkowej/ Południowo-Wschodniej i Wschodniej;
3. Niemcy współczesne – sprawy wewnętrzne:
- system gospodarczy RFN,
- system finansowy RFN,
- przemiany świadomości społecznej w RFN,
- kultura polityczna RFN, opinia publiczna i elity,
- system partyjny RFN;
4. Europejskie procesy integracyjne – miejsce Polski w Unii Europejskiej:
- myśl polityczna,
- system prawny UE,
- polityka badawczo-rozwojowa UE,
- problematyka gospodarcza UE,
- Polska w UE,
- polska polityka zagraniczna i bezpieczeństwa,
- procesy dostosowania i konsekwencje członkostwa Polski w UE dla gospodarki i administracji,
- aspekty społeczne procesu integracji Polski,
- kultura polityczna w krajach Europy Środkowej;
5. Ziemie polskie pod okupacją niemiecką 1939-1945:
- dzieje Kraju Warty,
- losy ludności polskiej.
[edytuj] Publikacje IZ
Wydawnictwa instytutu od początku jego działalności można pogrupować w następujące kręgi tematyczne:
- problematyka Ziem Zachodnich,
- problematyka Niemiec,
- stosunki polsko-niemieckie,
- okupacja niemiecka 1939-1945.
Do chwili obecnej IZ wydał ponad 400 publikacji zwartych i ponad 440 numerów czasopism, w tym 75 numerów w językach zachodnich[4]. Publikacje IZ są adresowane przede wszystkim do środowisk akademickich, a także do dziennikarzy.
[edytuj] Serie wydawnicze, obejmujące monografie oraz edycje źródeł historycznych
Serie zostały w większości zainicjowane u początków działalności IZ i część z nich jest kontynuowana do chwili obecnej[5]:
- Prace Instytutu Zachodniego – seria jest kontynuowana, 77 tomów do roku 2008;
- Documenta occupationis Teutonicae – wydawnictwo źródeł historycznych do dziejów okupacji niemieckiej 1939-1945 – seria jest kontynuowana, 15 tomów do roku 2008;
- Studium Niemcoznawcze – seria jest kontynuowana, 78 tomów do roku 2002;
- Badania nad okupacją niemiecką w Polsce – seria jest kontynowana;
- Zeszyty Instytutu Zachodniego – seria jest kontynuowana;
- Dzieje polskiej granicy zachodniej – seria jest kontynuowana;
- Biblioteka “Przeglądu Zachodniego” – seria jest kontynuowana;
- Materiały Konferencji Wspólnej Komisji Podręcznikowej – seria jest kontynuowana;
- Prace geograficzno-ekonomiczne;
- Materiały do dziejów nowożytnych Ziem Zachodnich;
- Biblioteka tekstów historycznych;
- Studia nad zagadnieniami gospodarczymi i społecznymi Ziem Zachodnich;
- Ziemie Zachodnie – studia i materiały – seria jest kontynuowana;
- Biblioteka czeska;
- Biblioteka Ziemi Lubuskiej.
[edytuj] Publikacje o charakterze encyklopedycznym
- Ziemie Staropolski;
- Monografia Odry;
- Monografia Niemiec współczesnych, tomy 1-2 1963-1965;
- Encyklopedia konspiracji wielkopolskiej (1939-1945), wyd. 1998;
- Niemcy współczesne. Zarys encyklopedyczny, wyd. 1999.
[edytuj] Czasopisma
Obecnie jest wydawane przez Uniwersytet w Poczdamie przy współpracy z IZ czasopismo politologiczne[6] zatytułowane:
[edytuj] Bibliografia
Prace omawiające myśl zachodnią:
- Polska myśl zachodnia w Poznaniu i Wielkopolsce. Jej rozwój i realizacja w wiekach XIX i XX. Autor: praca zbiorowa pod red: Andrzej Kwilecki; Wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa – Poznań 1980;
- Marian Mroczko, Polska myśl zachodnia 1918-1939 (kształtowanie i upowszechnianie), IZ, Poznań 1986;
- Leopold Gluck, Od ziem postulowanych do ziem odzyskanych, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1971;
- Grzegorz Strauchold, Myśl zachodnia i jej realizacja w Polsce Ludowej w latach 1945. Wydawnictwo Marszałek, 2003, ISBN: 83-7322-613-3;
- T. Nodzyński "Strażnica Zachodnia" 1922-1939. Źródło do dziejów myśli zachodniej w Polsce. Zielona Góra, 1997,
Numery tematyczne Przeglądu Zachodniego poświęcone historii IZ:
- Przegląd Zachodni, nr 3/1994;
- Przegląd Zachodni, nr 2/1995 – wybór tekstów opublikowanych w Przeglądzie Zachodnim w latach 1945-1990;
- Przegląd Zachodni, nr 2/2004;
Monografie i wydawnictwa źródłowe dotyczące historii IZ publikowane w jego serii wydaniczej Biblioteka "Przeglądu Zachodniego":
- Zbigniew Mazur, Antenaci. O politycznym rodowodzie Instytutu Zachodniego. IZ, Poznań 2002;
- Halina Kiryłowa Sosnowska, Goścince i rozstajne drogi. IZ, Poznań 2002;
- red. Zbigniew Mazur, Aleksandra Pietrowicz, "Ojczyzna" 1939-1945. Dokumenty, wspomnienia, publicystyka. IZ, Poznań 2004;
- red. Zbigniew Mazur, Aleksandra Pietrowicz, Maria Rutowska, Raporty z ziem wcielonych do III Rzeszy (1942-1944). IZ, Poznań, 2004;
- red. Andrzej Choniawko, Zbigniew Mazur, Instytut Zachodni 1944-2004 w dokumentach. (w druku).
Przypisy
- ↑ Zbigniew Mazur, Antenaci. O politycznym rodowodzie Instytutu Zachodniego, IZ, Poznań, 2002, (omówienie na: www.myślpolska.org, "Narodowcy w walce o Odrę i Nysę") [1]
- ↑ 2,0 2,1 2,2 tamże [2]
- ↑ Oficjalna strona IZ: Działalność naukowo-badawcza Instytutu Zachodniego | [3]
- ↑ Oficjalna strona IZ: Wydawnictwo [4]
- ↑ tamże [5]
- ↑ Oficjalna strona czasopisma WeltTrends | [6]
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
