Isfahan (miasto)

Isfahan اصفهان
Państwo	Iran
Ostan	Isfahan
burmistrz	Morteza Saghaiannejad
Wysokość	1 574 m n.p.m.
Ludność (2006) • liczba ludności	1 600 554
Miasta partnerskie	Sankt Petersburg, Rosja Florencja, Włochy Stambuł, Turcja Fryburg Bryzgowijski, Niemcy Kair, Egipt Kuala Lumpur, Malezja Jassy, Rumunia Bejrut, Liban, Erywań, Armenia
Położenie na mapie Iranu Isfahan اصفهان
32°39′N 51°40′E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Isfahan, plac Naghsh-i Jahan

Katedra ormiańska w Isfahanie

Isfahan (pers. اصفهان, translit. Eşfahān, transkryp. Esfahan); historycznie także jako Ispahan, starop. Aspadāna, średniop. Spahān, ) - trzecie co do wielkości miasto Iranu, położone ok. 340 km na południe od Teheranu. Stolica prowincji o tej samej nazwie. Populacja: ok. 2 mln.

Miasto leży w oazie na Wyżynie Irańskiej, u stóp łańcucha górskiego Zagros na wysokości 1590 m n.p.m.. Isfahan położony jest na przecięciu szlaków północ-południe oraz wschód-zachód. Temperatury wahają się między 2° a 28 °C.

Historia

Odkrycia archeologiczne świadczą, że Isfahan był osadą zamieszkaną już w okresie paleolitu. Miasto odgrywało istotną rolę w okresie państwa Medów, a także w późniejszych okresach imperium perskiego.

Po podboju arabskim miasto przestało odgrywać istotną rolę, aż do czasu rządów Abbasydów w ramach Kalifatu Bagdadu, kiedy odzyskało status stolicy. W XIII w. i XIV w. miasto zostało splądrowane przez Mongołów.

Czasy świetności nadeszły dla Isfahanu w XVI w., gdy szach Abbas I Wielki z dynastii Safawidów ustanowił w tym mieście stolicę imperium perskiego. W ówczesnych czasach było to jedno z największych miast świata, zamieszkane przez ponad milion osób. Funkcjonowały w nim: 163 meczety, 48 szkół religijnych, 1801 sklepów i 263 łaźnie publiczne.

Zabytki

• Meczet Piątkowy z VIII w., jeden z najstarszych meczetów w Iranie; wzniesiony na planie czterech iwanów, wielokrotnie przebudowywany, zwłaszcza za panowania Seldżukidów, w XI w.
• Bazar rozciągający się między na długości 2 km między Meczetem Piątkowym a placem Imama.
• Plac Imama (Majdan-e Imam), dawniej Naghsh-i Jahan (pers. ميدان نقش جهان maidaan-e naqsh-e jehaan) lub plac Królewski (Majdan-e Szah), o wymiarach 512 x 159 m, zbudowany w latach 1590–1595, po przeniesieniu stolicy państwa do Isfahanu przez Abbasa I Wielkiego. Początkowo miał służyć jedynie jako miejsce ceremonii królewskich i boisko do gry w polo, jednak już w 1602 otoczono go dwupoziomowymi arkadami handlowymi. Plac Imama i budowlę przylegające do niego zostały wpisane na Listę Światowego dziedzictwa UNESCO.
• Meczet Szejch Lutfallah, wzniesiony po wschodniej stronie placu Imama w latach 1603–1619.
• Meczet Królewski, znajdujący się po południowej stronie placu Imama, zbudowany w latach 1611–1630. Meczet ten został wzniesiony na planie czterech iwanów - gdzie wokół centralnego dziedzińca wznoszą się cztery iwany wiodące do przykrytych kopułami sal - wyróżnia się wielkimi rozmiarami (100 x 130 m), wspaniałą mozaikową dekoracją głównego portalu oraz okładziną kopuły wznoszącej się nad salą modlitewną.
• Ali Kapu (Wysokie Wrota) – brama do zespołu pałacowo-ogrodowego, znajdująca się w zachodniej pierzei placu, wzniesiona za Abbasa I Wielkiego, a później wielokrotnie rozbudowywana. W budowli tej znajduje się podwyższona weranda, z której szach mógł oglądać wydarzenia odbywające się na placu.
• Chehel Sotun – pałac ogrodowy wzniesiony w 1647, za panowania Abbasa II. Nazwa budowli (Czterdzieści Kolumn) nawiązuje do dwudziestu kolumn werandy odbijających się w wodzie. Ściany pałacu dekorowane są malowidłami z epoki Safawidów.
• Haszt Beheszt – pałac ogrodowy wzniesiony w 1669, za panowania Safiego II (Sulejmana I). Nazwa pałacu (Osiem Rajów) nawiązuje do jego rzutu poziomego, w którym osiem mniejszych pomieszczeń otacza centralną salę zwieńczoną kopułą (na tym samym planie zbudowane jest mauzoleum Tadź Mahal w Agrze).
• Aleja Czahar Bagh (Poczwórny Ogród), niegdyś stanowiąca część zespołu pałacowo-ogrodowego z epoki Abbasa I Wielkiego.
• Kompleks Madar-e Szah (Matka Szacha), zbudowany na początku XVIII w. przez Sultana Husajna. W skład kompleksu leżącego przy alei Czahar Bagh wchodzi: madrasa, bazar oraz karawanseraj. W tym ostatnim mieści się dziś ekskluzywny hotel Abbasi.
• Mosty na rzece Zajande Rud: Si-o Se Pol (Most Trzydziestu Trzech Łuków) z 1602 oraz Khaju z 1650.
• Ormiańska katedra Zbawiciela, znajdująca się na południowym brzegu Zajande Rud, w dzielnicy Nowa Dżulfa.

Miasto dzisiaj

Dzisiaj Isfahan, poza bezcennymi zabytkami: bulwarami, mostami, pałacami i minaretami, produkuje piękne dywany, tekstylia, stal i rękodzieło. Znajdują się tu eksperymentalne reaktory nuklearne oraz zakłady do produkcji paliwa atomowego i największa w regionie huta stali. Funkcjonuje międzynarodowy port lotniczy, a miasto kończy budowę pierwszej linii metra. Isfahan ma wielką rafinerię naftową i wojskową bazę lotniczą. W pobliżu znajduje się siedziba HESA [1], najbardziej zaawansowane zakłady lotnicze w Iranie, gdzie produkuje się IR.AN-140.

Metropolia Isfahan obejmuje miasta: Nadżaf-abad, Khaneh Isfahan, Chomeini-szahr, Szahin-szahr, Zarrin-szahr i Fulad-e Mobarakeh.

Isfahan w kulturze światowej

Sława tego miasta skłoniła muzyka jazzowego Duke'a Ellingtona do napisania piosenki pod takim tytułem. To miasto jest areną wydarzeń opisanych w powieści Medicus Noah Gordon. Istnieje też typ dywanu perskiego o nazwie Isfahan.

Zobacz też

• Most Khaju

Linki zewnętrzne

• Metro w Isfahanie