Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Do weryfikacji: Realia prawne i publiczne wydarzeń opisanych w artykule. Patrz również dyskusja |
Iwan Tyszkiewicz (także: Iwan Tyszkowic, Jan Tyszkiewicz, Jan Tyskiewicz, Jan Tyszkowicz) (15??-1611) – arianin[1][2], czyli członek braci polskich (unitarystów, socyniastów, zboru reformowanego mniejszego) z Bielska Podlaskiego[1][3][4]. Oskarżony o bluźnierstwo[5] i herezję[4], został skazany na karę śmierci[1][2][3][4]. Od wyroku złożono apelację do króla, wyrok został jednak podtrzymany[6].
Wychowany w mieszczańskiej[7] rodzinie katolickiej[6] lub prawosławnej[3], przeszedł na arianizm i został ariańskim działaczem, znanym ze swoich poglądów i wypowiedzi propagujących tę wiarę[6]. Wzbogacił się po objęciu spadku[3]. Niechętni mu zorganizowali spisek: zaproponowali mu objęcie urzędu ławnika[7], a gdy Tyszkiewicz się zgodził, zaczęli się domagać, by ten złożył zwyczajową przysięgę na krucyfiks i Trójcę Świętą (której arianizm nie uznaje)[3]. W trakcie rozmowy z księdzem doszło do awantury, Tyszkiewicz został uderzony przez księdza i uwięziony[3]. Inne relacje nie potwierdzają tego zajścia z księdzem.[8]
Argumenty Tyszkiewicza i jego obrońców, powołujących się na gwarancje tolerancji religijnej z artykułów konfederacji warszawskiej zostały zignorowane przez sędziego, ale apel do Trybunału poskutkował – Trybunał nakazał Tyszkiewicza wypuścić, a prokurator obłożył grzywną[3]. Sędzia jednak przedłożył sprawę do dworu królewskiego, a w zmienionym opisie sprawy oskarżono Tyszkiewicza o bluźnierstwo i profanację krucyfiksu[3]. Dwór królewski na początku odrzucił karę śmierci, ale nakazał Tyszkiewiczowi sprzedanie posiadłości w Warszawie i jej opuszczenie w ciągu sześciu tygodni, pod karą śmierci[3]. Od wyroku tego złożono apelację, na skutek czego sprawą zainteresowała się królowa (Konstancja Habsburżanka), znana z pobożności i dewocji katolickiej i nietolerancji w stosunku do różnowierców[3][7]. Wpływ królowej spowodował ponowne rozpatrzenie sprawy, wobec czego dano Tyszkiewiczowi szansę odrzucenia wiary ariańskiej i przejścia na katolicyzm[3]. Gdy odmówił, skazano go na śmierć[3].
Tyszkiewicz był torturowany – wyrwano mu język za "bluźnierstwo przeciw Bogu", a za rzucenie krucyfiksu na ziemię ucięto mu dłoń i nogę[4][3]. Następnie został ścięty[4] lub spalony[3][9][10] na Rynku w Warszawie 16 listopada 1611 r.[2][4][7] Andrzej Lubieniecki opisuje, że ciało Tyszkiewicza po odcięciu języka i dwóch kończyn spalono na stosie[11]
Tyszkiewicz jest często uważany za pierwszego męczennika ariańskiego[12][13][3].
