Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Józef Andrzej Załuski | ||
 |
||
|
||
| Data urodzenia | 12 sierpnia 1702 | |
| Data śmierci | 7 stycznia 1774 | |
| Wyznanie | katolickie | |
| Kościół | rzymskokatolicki | |
| Nominacja biskupia | 1759 | |
| Sakra biskupia | brak danych | |
| Odznaczenia | ||
 |
||
Józef Andrzej Załuski herbu Junosza (ur. 12 sierpnia 1702, zm. 7 stycznia 1774) – polski duchowny katolicki, biskup kijowski, mecenas nauki i kultury, bibliofil, polihistor, mecenas nauk, edytor, bibliograf, historyk, współzałożyciel Biblioteki Załuskich w Warszawie.
Spis treści |
Najmłodszy syn Aleksandra Józefa, wojewody rawsko-mazowieckiego, brat Andrzeja Stanisława Załuskiego. Bratanek Andrzeja Chryzostoma, na którego dworze się wychował.
W latach 1712-1715 uczył się w kolegiach pijarskich w Szczuczynie, Warszawie i w Piotrkowie oraz studiował matematykę w Gdańsku. W latach 1716-1718 odbył podróż z bratem Andrzejem do Niemiec, Holandii, Francji i Włoch. Studia w roku 1718 w Rzymie, a w latach 1720-23 w Paryżu w seminarium św. Sulpicjusza oraz w Sorbonie, uwieńczone bakalauratem teologii. 1719 uzyskał pierwsze święcenia i archidiakonat pułtuski. 1723 kanonik krakowski, 1724 - doktor obojga praw Akademii Krakowskiej. Święcenia kapłańskie przyjął w 1727, w 1728 został referendarzem wielkim koronnym oraz kanonikiem kapituły krakowskiej. W latach (1734—1737) poseł króla Leszczyńskiego w Rzymie, następnie wielki jałmużnik króla i kanclerz królowej w Lunéville w Lotaryngii. Jako stronnik Stanisława Leszczyńskiego wyjechał wraz z nim w latach 30. do Francji, gdzie pełnił funkcję kapelana królowej Katarzyny; posiadał we Francji również kilka beneficjów kościelnych. Po powrocie do Polski był opatem komendatoryjnym w Wąchocku. 1755-58 odbył podróż do Francji. We wrześniu 1759 został mianowany biskupem kijowskim. Przeprowadził synod diecezjalny (1762). Za panowania Augusta III Sasa był członkiem frakcji dworskiej stronnictwa starorepublikańskiego.[1]
W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego.[2]
Był aktywny w życiu politycznym. Występował później przeciwko królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu oraz ingerencji Rosji w sprawy polskie; porwany z sejmu (Sejm Repninowski) przez posła rosyjskiego Nikołaja Repnina, zesłany w latach 1767-1773 do Kaługi.
Znawca i miłośnik książek, gromadził księgozbiór od 15 roku życia. Po zapoznaniu się z wielkimi bibliotekami zachodnioeuropejskimi i pod wpływem brata Andrzeja Stanisława powziął zamiar oddania połączonych zbiorów braci Załuskich do użytku publicznego. 1732 opublikował Programma litterarium... (wznowienia 1743, 1756), w której - obok zapowiedzi otwarcia biblioteki publicznej - nakreślił szeroki program wydawniczy oparty o zbiory biblioteki oraz wzywał zainteresowanych do pomocy w gromadzeniu księgozbioru i przygotowaniu zapowiadanych bibliografii i wydawnictw źródłowych. Gromadząc z namiętnością bibliofila druki i rękopisy stworzył podstawowy zrąb założonej wspólnie z bratem Andrzejem Biblioteki Załuskich (1747-1794). J. A. Załuski brał udział w aukcjach i licytacjach, na których nabywał całe księgozbiory, miał swoich agentów w różnych miastach, utrzymywał stosunki z księgarzami niemal całej Europy. Podróże krajowe i zagraniczne dawały mu okazję do poznawania bibliotek, prywatnych i klasztornych. Erudyta, przeglądał i opracowywał wszystkie dzieła pozyskane dla Biblioteki Załuskich.
Animator życia umysłowego, utrzymywał rozległe kontakty z uczonymi w kraju (m.in. z Józefem Aleksandrem Jabłonowskim, Józefem Stanisławem Sapiehą, Jakubem Radlińskim) i za granicą (m.in. Johannem Burhardem Mencke, Johannem Christophem Gottschedem, Jacques`em Perard).
W 1749 roku został obrany – jako pierwszy Polak – honorowym członkiem Cesarskiej Akademii Nauk. Członek rzymskiej Akademii Arkadyjskiej oraz towarzystw naukowych m.in. w Berlinie i Petersburgu.
Był w gronie założycieli Towarzystwa Literatów (1765). Przez całe życie starał się nadto ożywić czytelnictwo w Polsce, zakładając w roku 1744 towarzystwo do kupowania książek. Przyczynił się m.in. do podjęcia przez Stanisława Konarskiego pracy nad Volumina Legum. Otoczył opieką współczesnego historyka polskiego Gotfryda Lengnicha. Jego staraniem ukazywały się w kraju cenne wydawnictwa drukowane za granicą. Współwydawca Warschauer Bibilothek (1753 – 1758).
W 1760 odznaczony Orderem Orła Białego[3].
Olbrzymia spuścizna J.A. Załuskiego (zniszczona w większości 1944) obejmowała m.in. prace historyczne, bibliograficzne, edytorskie, literackie. Do najważniejszych prac drukowanych należą m.in. „Programma literarium...” (1732, po polsku oraz po łacinie 1743), „Specimen historiae polonae criticae...” (1733, II. wyd. 1735, pierwszy przykład polskiej krytyki historycznej, obala podanie o rokoszu Gliniańskim), Analecta Jablonoviana (1751), Bibliotheca poetarum Polonorum... (1754), „Dwa miecze przeciwko dyssydentom w Królestwie Polskiem wydobyte” (1731), „Bibliotheca poetarum polonorum, qui patrio sermone scripserunt” (1752), „Próba pióra nowego poety...” (1753, parafrazy listów i satyr Boileau), „Bibliographia Zalusciana” (1763—1766), „Ludzkość litująca się czyli obraz nędzy ludzkiej” (1768, II. wyd. 1795, tragikomedia), „Przypadki niektóre... w niewoli moskiewskiej...” (wyd. Józef Epifani Minasowicz); wydał „Zebranie rytmów przez wierszopisów żyjących lub naszego wieku zaszłych” (t. I., dzieła Drużbackiej, 1752; t. II—III., różne wiersze i utwory tłum. i oryg. Załuskiego, 1754; t. IV—V., dzieła J. E. Minasowicza, 1755—1756). Do najważniejszych opracowań pozostawionych w rękopisie należała Bibliographia polona magna universalis (10 t., wraz z Janem Danielem Janockim) oraz Cała Polska za złoty... (1768).
Przetłumaczył tragedię Woltera Rzym wybawiony, melodramaty Metastasia.
| Poprzednik Kajetan Sołtyk |
 |
Biskup kijowski 1759-1774 |
|
Następca Ignacy Franciszek Ossoliński |
