Józef Artur Rybak (ur. 7 kwietnia 1882 w Delatynie woj. stanisławowskie, zm. 8 maja 1953 w Warszawie) – generał dywizji Wojska Polskiego, pułkownik Sztabu Generalnego cesarskiej i królewskiej Armii, wyznania ewangelicko-reformowanego.
Spis treści |
Kształcił się w Bielsku. w 1901 ukończył Szkołę Kadetów w Wiedniu i od 1902 jako oficer zawodowy artylerii przeszedł kolejne szczeble dowódcze i sztabowe w Krakowie i Sarajewie. W latach 1905-1907 był słuchaczem Szkoły Wojennej Sztabu Generalnego w Wiedniu. 1 marca 1909 mianowany został szefem Oddziału II Komendy I Korpusu w Krakowie. W maju 1911 awansowany na kapitana i przeniesiony na stanowisko szefa Oddziału III w tej samej komendzie korpusu. 20 lipca 1914 powierzono mu funkcję delegata Sztabu Generalnego i Naczelnej Komendy Armii przy oddziałach strzeleckich. 2 sierpnia 1914 za jego pośrednictwem Józef Piłsudski otrzymał zgodę na przeprowadzenie mobilizacji "Strzelca" i Polskich Drużyn Strzeleckich. 15 sierpnia wyznaczony został na stanowisko szefa Oddziału II Komendy 1 Armii. Następnie pełnił funkcje zastępcy szefa sztabu 57 Dywizji Piechoty i szefa sztabu 59 Dywizji Piechoty. W 1916 awansował na majora. 1 sierpnia 1917 został zastępcą szefa sztabu generalnego gubernatora lubelskiego. 1 maja 1918 awansował na podpułkownika.
W Wojsku Polskim od listopada 1918. Listopad – grudzień 1918 szef Polskiej Wojskowej Komisji Likwidacyjnej przy c. i k. Ministerstwie Wojny w Wiedniu. 10 grudnia 1918 powrócił do Warszawy i objął stanowisko szefa Oddziału VI Informacyjnego Sztabu Generalnego. 10 marca 1919 mianowany został szefem Departamentu I Mobilizacyjno-Organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych. 10 marca 1920, w ramach reorganizacji ministerstwa, powierzono mu stanowisko szefa Oddziału I Organizacyjno-Mobilizacyjnego Sztabu M.S.Wojsk. Odegrał istotna rolę w czasie wojny z bolszewikami 1920. Był dowódcą Grupy Operacyjnej w 3 Armii (kwiecień – lipiec) i szefem sztabu 4 Armii (lipiec – październik). 10 października 1920 został szefem delegacji Wojska Polskiego w Komisji Porozumiewawczej w Baranowiczach i Rozjemczej w Mińsku. W tym samym roku awansował na generała podporucznika.
30 stycznia 1921 został szefem Biura Ścisłej Rady Wojennej – II zastępcą szefa Sztabu Generalnego[1]. 13 grudnia 1921 wyznaczony został na stanowisko I zastępcy szefa Sztabu Generalnego[2]. 3 maja 1922 zweryfikowany został w stopniu generała brygady ze starszeństwem z 1 czerwca 1919. 4 czerwca 1924 mianowany został dowódcą Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu. Na tym stanowisku 1 grudnia 1924 awansował na generała dywizji ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 i 10. lokatą w korpusie generałów. 31 lipca 1926 Prezydent RP zwolnił go ze stanowiska dowódcy OK III i mianował inspektorem armii z siedzibą w Warszawie. 10 sierpnia 1930 Prezydent RP zwolnił go ze stanowiska inspektora armii i przeniósł do dyspozycji Ministra Spraw Wojskowych z zachowaniem dotychczasowego dodatku służbowego. Z dniem 31 grudnia 1930 przeniesiony został, na własną prośbę, w stan spoczynku.
Zamieszkał pod Brześciem, gdzie gospodarował na zakupionym folwarku. W czasie okupacji nie brał udziału w ruchu oporu, mimo to krótko więziło go gestapo. W 1945 zgłosił się do służby w Ludowym Wojsku Polskim. Nie został przyjęty ze względu na wiek. Prowadził w Krakowie warsztat ślusarski. Zmarł w Warszawie, pochowany w Krakowie – cmentarz Rakowicki.
Autor sygnowanych przez niego wspomnień, napisanych przez inną osobę, odsłaniających kulisy współpracy kierownictwa polskich organizacji niepodległościowych z wywiadem Austro-Węgier.
Wspomnienia ukazały się w tygodniku "Świat"[3], w roku 1954 zostały wydane przez wydawnictwo "Czytelnik". To wydanie zawiera następujące rozdziały: