Język bengalski

বাংলা (bangla)
Obszar	Indie, Bangladesz i inne
Liczba mówiących	ok. 181 mln jako pierwszy język
Ranking	9
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie Języki indoirańskie Języki indoaryjskie Język bengalski
Pismo	bengalskie
Status oficjalny
język urzędowy	Bangladesz, Indie (Bengal Zachodni, Tripura)
Regulowany przez	Bangla Academy
Kody języka
ISO 639-1	bn
ISO 639-2	ben
ISO 639-3	ben
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku bengalskim
W Wikisłowniku: Słownik języka bengalskiego

Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-bengalski online

Zasięg geograficzny języka bengalskiego.

Zasięg języka bengalskiego na terenie Bangladeszu.

Spółgłoski alfabetu bengalskiego

Gazeta bengalska Ananda Bazar Patrika

Język bengalski (bengalski: বাংলা trl.: bāṃlā /baŋla/, ang.: Bengali) – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako językiem ojczystym ponad 180 mln mówiących, głównie w Bangladeszu (120 mln) i Indiach (60 mln). Jest on jednocześnie językiem urzędowym w tych dwóch państwach (w Indiach w stanach Bengal Zachodni i Tripura ). Liczba osób używających bengalskiego jako drugiego języka wynosi około 70 mln.

Do jego zapisu używa się pisma bengalskiego.

Odmiany lokalne

Poza standardowym bengalskim używa się kilku odmian tego języka:

• dialektu চাটগাঁইয়া বুলি Chaţgãia buli (ang. Chittagonian) – ok. 14 mln, używanego w południowo-wschodnim Bangladeszu, traktowanego niekiedy jako odrębny język,
• sylheti w północno-wschodnim Bangladeszu (ok. 5 mln)
• czakma w okolicach miasta Ćottogram (250 tys.).

Gramatyka

Zaimki osobowe

Bengalski system zaimków osobowych jest bardzo skomplikowany, obejmuje różne ich warianty w zależności od stopnia zażyłości, statusu rozmówcy, fizycznej lokalizacji itp. Poniższa tabelka przedstawia zaimki osobowe w mianowniku.

Zaimki osobowe (w mianowniku)

Osoba	Bliskość	Stopień uprzejmości	Liczba poj.	Liczba mnoga
1			আমি ami (ja)	আমরা amra (my)
2		intymne	তুই tui (ty)	তরা tora (wy)
		poufałe	তুমি tumi (ty)	তোমরা tomra (wy)
		uprzejme	আপনি apni (pan/pani)	আপনারা apnara (pan/pani/państwo)
3	bliżej	poufałe	এ e (on/ona)	এরা era (oni/one)
		uprzejme	ইনি ini (on/ona)	এঁরা ẽra (oni/one)
	dalej	poufałe	ও o (on/ona)	ওরা ora (oni/one)
		uprzejme	উনি uni (on/ona)	ওঁরা őra (oni/one)
	gdzie indziej	poufałe	সে she (on/ona)	তারা tara (oni/one)
		uprzejme	তিনি tini (on/ona)	তাঁরা tãra (oni/one)

Rzeczownik

Rzeczowniki bengalskie zachowały częściowo fleksję, odziedziczoną z sanskrytu. Istnieją cztery przypadki gramatyczne:

Liczba pojedyncza Ożywione Nieożywione Mianownik ছাত্রটা chhatro-ţa studen জুতাটা juta-ţa but Biernik ছাত্রটাকে chhatro-ţa-ke studenta জুতাটা juta-ţa but Dopełniacz ছাত্রটার chhatro-ţa-r studenta জুতাটার juta-ţa-r buta Miejscownik – জুতাটায় juta-ţa-(t)e on/w bucie

Liczba mnoga Ożywione Nieożywione Mianownik ছাত্ররা chhatro-ra studenci জুতাগুলা juta-gula buty Biernik ছাত্রদের(কে) chhatro-der(ke) studentów জুতাগুলা juta-gula buty Dopełniacz ছাত্রদের chhatro-der studentów জুতাগুলার juta-gula-r butów Miejscownik – জুতাগুলাতে juta-gula-te on/w butach

Postpozycje

Polskim przyimkom odpowiadają w języku bengalskim tzw. postpozycje ("poimki") stojące po rzeczowniku w określonym przypadku:

Postpozycje wymagające dopełniacza

• oi pare 'przez': nodi-r oi pare 'przez rzekę'
• kachhe 'obok': janala-r kachhe 'obok okna'
• jonno 'dla': shikkhôk-er jonno 'dla nauczyciela'
• shôngge 'z': am-ar shôngge 'ze mną'
• shômmondhe 'o': itihash-er shômmondhe 'o historii'
• shathe 'z': ma-er shathe 'z matką'
• shamne 'przed': gaŗi-r shamne 'przed samochodem'

Postpozycje wymagające biernika

• kore 'za pomocą': ţêksi kore 'taksówką'
• theke 'z' (miejsca): Bangladesh theke 'z Bangladeszu'
• porjonto 'aż do': dôshţa porjonto 'do dziesiątej'

Postpozycje wymagające miejscownika

• bina 'bez': bina onumoti-te 'bez pozwolenia' (wyjątkowo jest to prepozycja)

Czasownik

Język bengalski posiada dziesięć czasów gramatycznych.

Przykłady odmiany czasowników

• czas teraźniejszy:

Czasownik	1	2 (intymne)	2 (poufałe)	3 (poufałe)	2/3 (uprzejme)
bôla	ami boli	tui bolish	tumi bôlo	she bôle	apni bôlen
বলা	আমি বলি	তুই বলিস	তুমি বলো	সে বলে	আপনি বলেন
khola	ami khuli	tui khulish	tumi kholo	she khole	apni kholen
খোলা	আমি খুলি	তুই খুলিস	তুমি খোলো	সে খোলে	আপনি খোলেন
khêla	ami kheli	tui khelish	tumi khêlo	she khêle	apni khêlen
খেলা	আমি খেলি	তুই খেলিস	তুমি খেলো	সে খেলে	আপনি খেলেন
chena	ami chini	tui chinish	tumi cheno	she chene	apni chenen
চেনা	আমি চিনি	তুই চিনিস	তুমি চেনো	সে চেনে	আপনি চেনেন
jana	ami jani	tui janish	tumi jano	she jane	apni janen
জানা	আমি জানি	তুই জানিস	তুমি জানো	সে জানে	আপনি জানেন
hôoa	ami hoi	tui hosh	tumi hôo	she hôe	apni hôn
হওয়া	আমি হই	তুই হোস	তুমি হও	সে হয়	আপনি হন
dhoa	ami dhui	tui dhush	tumi dhoo	she dhoe	apni dhon
ধোয়া	আমি ধুই	তুই ধুস	তুমি ধোও	সে ধোয়	আপনি ধোন
khaoa	ami khai	tui khash	tumi khao	she khae	apni khan
খাওয়া	আমি খাই	তুই খাস	তুমি খাও	সে খায়	আপনি খান
deoa	ami dii	tui dish	tumi dao	she dêe	apni dên
দেওয়া	আমি দিই	তুই দিস	তুমি দাও	সে দেয়	আপনি দেন

• czas przeszły dokonany

Czasownik	1	2 (intymne)	2 (poufałe)	3 (poufałe)	2/3 (uprzejme)
bôla	ami bollam	tui bolli	tumi bolle	she bollo	apni bollen
বলা	আমি বললাম	তুই বললি	তুমি বললে	সে বললো	আপনি বললেন
khola	ami khullam	tui khulli	tumi khulle	she khullo	apni khullen
খোলা	আমি খুললাম	তুই খুললি	তুমি খুললে	সে খুললো	আপনি খুললেন
khêla	ami khellam	tui khelli	tumi khelle	she khello	apni khellen
খেলে	আমি খেললাম	তুই খেললি	তুমি খেললে	সে খেললো	আপনি খেললেন
chena	ami chinlam	tui chinli	tumi chinle	she chinlo	apni chinlen
চেনা	আমি চিনলাম	তুই চিনলি	তুমি চিনলে	সে চিনলো	আপনি চিনলেন
jana	ami janlam	tui janli	tumi janle	she janlo	apni janlen
জানা	আমি জানলাম	তুই জানলি	তুমি জানলে	সে জানলে	আপনি জানলেন
hôoa	ami holam	tui holi	tumi hole	she holo	apni holen
হওয়া	আমি হলাম	তুই হলি	তুমি হলে	সে হল	আপনি হলেন
dhoa	ami dhulam	tui dhuli	tumi dhule	she dhulo	apni dhulen
ধোওয়া	আমি ধুলাম	তুই ধুলি	তুমি ধুলে	সে ধুলো	আপনি ধুলেন
khaoa	ami khelam	tui kheli	tumi khele	she khelo	apni khelen
খাওয়া	আমি খেলাম	তুই খেলি	তুমি খেলে	সে খেলো	আপনি খেলেন
dêoa	ami dilam	tui dili	tumi dile	she dilo	apni dilen
দেওয়া	আমি দিলাম	তুই দিলি	তুমি দিলে	সে দিলো	আপনি দিলেন

• czas przeszły dokonany

Czasownik	1	2 (intymne)	2 (poufałe)	3 (poufałe)	2/3 (uprzejme)
bôla	ami boltam	tui boltish	tumi bolte	she bolto	apni bolten
khola	ami khultam	tui khultish	tumi khulte	she khulto	apni khulten
khêla	ami kheltam	tui kheltish	tumi khelte	she khelto	apni khelten
chena	ami chintam	tui chintish	tumi chinte	she chinto	apni chinten
jana	ami jantam	tui jantish	tumi jante	she janto	apni janten
hôoa	ami hotam	tui hotish	tumi hote	she hoto	apni hoten
dhoa	ami dhutam	tui dhutish	tumi dhute	she dhuto	apni dhuten
khaoa	ami khetam	tui khetish	tumi khete	she kheto	apni kheten
dêoa	ami ditam	tui ditish	tumi dite	she dito	apni diten

• czas przyszły

Czasownik	1	2 (intymne)	2 (poufałe)	3 (poufałe)	2/3 (uprzejme)
bôla	ami bolbo	tui bolbi	tumi bolbe	she bolbe	apni bolben
khola	ami khulbo	tui khulbi	tumi khulbe	she khulbe	apni khulben
khêla	ami khelbo	tui khelbi	tumi khelbe	she khelbe	apni khelben
chena	ami chinbo	tui chinbi	tumi chinbe	she chinbe	apni chinben
jana	ami janbo	tui janbi	tumi janbe	she janbe	apni janben
hôoa	ami hôbo	tui hobi	tumi hôbe	she hôbe	apni hôben
dhoa	ami dhubo	tui dhubi	tumi dhube	she dhube	apni dhuben
khaoa	ami khabo	tui khabi	tumi khabe	she khabe	apni khaben
dêoa	ami debo	tui dibi	tumi debe	she debe	apni deben

Bibliografia

• Elżbieta Walter: Gramatyka języka bengalskiego, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2008 ,ISBN 978-83-61203-06-3
• Bimal Maity: Bengali Phrasebook Lonely Planet Publications, 1996 ,ISBN 0-86442-312-8
• Bidhu Bhusan Das Gupta: Learn Bengali Yourself Das Gupta Prakashan, Calcutta 1985

Zobacz też

• Języki urzędowe Indii
• Pismo bengalskie
• Języki indoaryjskie
• Języki Indii

Linki zewnętrzne

• Alfabet bengalski
• Dane Ethnologue dla języka bengalskiego
• Minirozmówki bengalskie