Język fryzyjski

Frysk
Obszar	Holandia, Niemcy, Dania
Liczba mówiących	350 000-750 000
Ranking	poza rankingiem
Klasyfikacja genetyczna	języki indoeuropejskie *języki germańskie **języki zachodniogermańskie ***języki anglo-fryzyjskie ****język fryzyjski
Pismo	łacińskie zmodyfikowane
Status oficjalny
język urzędowy	Fryzja (region w Holandii)
Regulowany przez	Ferring Stiftung
Kody języka
ISO 639-1	fy
ISO 639-2	fri
SIL	FRY
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku zachodniofryzyjskim
W Wikisłowniku: Słownik języka zachodniofryzyjskiego

Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-fryzyjski online

Język fryzyjski (Frysk) to język, którym posługują się Fryzowie. Fryzyjski składa się z wielu dialektów, często bardzo się od siebie różniących.

Po fryzyjsku mówi ok. 400 tys. osób, głównie w Holandii w prowincji Fryzja, a także w niemieckich landach Dolna Saksonia (region Saterland, region Fryzja Wschodnia) i Szlezwik-Holsztyn (region Fryzja Północna) oraz na Wyspach Fryzyjskich.

Ogólna charakterystyka

Język fryzyjski jest podobny do staroangielskiego (także do współczesnego angielskiego), niderlandzkiego i dolnoniemieckiego.

Język fryzyjski należy do grupy języków zachodniogermańskich, jest silnie zróżnicowany terytorialnie i nie występuje w postaci jednolitego języka ponaddialektalnego. Najstarsze zabytki tego języka pochodzą z XIII – XV wieku. Od XVI wieku oficjalnym językiem kulturalnym był niderlandzki, natomiast językiem literatury ludowej był zachodni dialekt Kleifries. Właśnie w tym języku pisał Gysbert Japiks – twórca podstaw literatury fryzyjskiej. W Niderlandach, w użyciu jest język zachodniofryzyjski, dzielący się na dialekty: Noordfries, Oostfries i Westerlauwers Fries (tzw. Westfries), używa się również holenderskiego i tzw. fryzyjsko–miejskiego, który jest mieszanką holenderskiego i fryzyjskiego. Istnieje również język literacki (standert frysk). Fryzowie, mieszkający w Niemczech, mówią językami północnofryzyjskim (na zachodnim wybrzeżu Szlezwika – Holsztynu) i wschodniofryzyjskim (w Dolnej Saksonii). Ponadto używają języków niemieckiego, dolnoniemieckiego i duńskiego.

Współczesny zasięg języka fryzyjskiego

Ojcze Nasz po fryzyjsku

Us Heit yn 'e Himel,
lit jo namme hillige wurde,
lit jo keninkryk komme,
lit jo wil dien wurde
op ierde likegoed as yn 'e himel.
Jou ús hjoed ús deistich brea
en ferjou ús ús skulden,
sa't wy ús skuldners ek ferjûn hawwe;
en lit ús net yn fersiking komme,
mar ferlos ús fan 'e kweade.
want jowes is it keninkryk
en de krêft
en de hearlikheid
oant yn ivichheid.
Amen!

Porównanie z innymi językami

Nazwy miesięcy

(polski - angielski - niderlandzki - fryzyjski)

Styczeń - January - Januari - Jannewaris (Foarmoanne)
Luty - February - Februari - Febrewaris (Sellemoanne)
Marzec - March - Maart - Maart (Foarjiersmoanne)
Kwiecień - April - April (Grasmaand) - April (Gersmoanne)
Maj - May - Mei (Bloeimaand) - Maaie (Blommemoanne)
Czerwiec - June - Juni (Zomermaand) - Juny (Simmermoanne)
Lipiec - July - Juli (Hooimaand) - July (Heamoanne)
Sierpień - August - Augustus - Augustus (Rispmoanne)
Wrzesień - September - September (Herfstmaand) - Septimber (Hjerstmoanne)
Październik - October - Oktober (Wijnmaand) - Oktober (Wynmoanne)
Listopad - November - November (Slachtmaand) - Novimber (Slachtmoanne)
Grudzień - December - December (Wintermaand) - Desimber (Wintermoanne)

W językach niderlandzkim i fryzyjskim, miesiące, prócz nazw pochodzących z łaciny, mają swoje alternatywne, germańskie nazwy (niekiedy po kilka). Podano je w nawiasach, o ile niderlandzkie i fryzyjskie mają ten sam źródłosłów.

Język fryzyjski a język niderlandzki

Gramatyka

• Przyimki:

Język niderlandzki	Język fryzyjski	Uwagi
door	troch	"przez"
in	yn	"w"
met	mei	"z"
onder	ûnder	"pod"
van	fan	"od" (odpowiednik angielskiego of)
voor	foar	"dla"

• • Wyrażenie niderlandzkie in de w języku fryzyjskim skraca się do yn'e.

• Zaimki nieokreślone:

Język niderlandzki	Język fryzyjski	Uwagi
andere	oare	"inny"
vele	protte	"dużo"

• Spójniki:

Język niderlandzki	Język fryzyjski	Uwagi
als	as	"jako"
en	en	"i"
alleen	alleen	"tylko"
maar	mar	"ale"

Różnice w ortografii

• Niderlandzkiemu c przed a, o, u lub przed spółgłoską t odpowiada fryzyjskie k, ale nie musi być odwrotnie: nid. combinatie, factoren - fryz. kombinaasje, faktoaren.
• Literze v w wyrazach niderlandzkich odpowiada f we fryzyjskich, choć niekoniecznie w odwrotną stronę: nid. variatie - fryz. farjaasje. Są wyjątki od tej reguły, głównie tam, gdzie v czyta się jak polskie "w" (np. w wyrazach zakończonych -ieve (fryz. -ive).
• Niderlandzkiej grupie -th- odpowiada fryzyjskie -t-, ale nie musi być odwrotnie: nid. theorie, methode - fryz. teory, metoade.

• Przedrostki:

Język niderlandzki	Język fryzyjski	Uwagi
aan-	oan-
ge-		Zwykle pomijany we fryzyjskim
hoofd-	haad-	"główny"
in-	yn-
on-	ûn-
onder-	ûnder-
ont-	ûnt-
over-	oer-
semi-	semy-	"pół-"
tegen-	tsjin-
toe-	ta-
toegen-	ta-
uit-	út-
ver-	fer-
voor-	foar-
voort-	fuort-
zelf-	sels-
zoge-	sa-

• Przyrostki:

Język niderlandzki	Język fryzyjski	Uwagi
-ent	-int	Rzecz lub osoba, która coś wykonuje: (fryz.) presidint, assistint
-land	-lân	Końcówka nazwy państwa
-lijke	-like	Tworzenie przymiotnika lub przysłówka (odpowiednik niemieckiego -lich). Niderlandzką literę e przed tym przyrostkiem pomija się we fryzyjskim: nid. mogelijke - fryz. mooglike
-schap	-skip	Odpowiednik ang. -ship
-tie	-sje, -tje (po s)	Litera a przed końcówką -tie w niderlandzkim wyrazie jest podwajana w jego fryzyjskim odpowiedniku: nid. combinatie - fryz. kombinaasje.