Język gocki

; Gutiska razda
Liczba mówiących	Język wymarły.
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie  Języki germańskie   Wschodniogermańskie    Język gocki
Pismo	gockie
ISO 639-2	got
ISO 639-3	got
SIL	GOT
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku gockim
W Wikisłowniku: Słownik języka gockiego

Słownik gocko-polski, polsko-gocki online

Karta z Biblii Wulfili

Język gocki – wymarły język wschodniogermański, który był używany przez germańskie plemię Gotów. Jest on znany głównie dzięki tłumaczeniu Biblii dokonanego przez biskupa Wulfilę w IV wieku n.e.

Wyróżniane są dwa dialekty: wizygocki (używany na terenie dzisiejszej Hiszpanii do VII/VIII wieku) i ostrogocki (przetrwał na Krymie być może do XVII/XVIII wieku). Około 70 słów i nieco konstrukcji gramatycznych tego dialektu zapisał w XVI wieku Ogier Ghiselin de Busbecq, flamandzki dyplomata w służbie austriackiej. Wcześniejszych i późniejszych relacji o języku gockim na Krymie brak.

Fonetyka

Samogłoski

Monoftongi

Dyftongi

• Samogłoski /i/, /a/ oraz /u/ mogły być długie lub krótkie, lecz Goci zaznaczali różnice w długości jedynie w przypadku /i/, zapisując długie /i:/ jako <ei>, imitując greckie ει. We współczesnym zapisie często oznacza się długie samogłoski przy użyciu makronu, rzadziej cyrkumfleksu.
• Długie /e:/ i /o:/ były zapisywane jako <e> i <o>, np. wens [we:ns] "nadzieja".
• Krótkie /ε/ i /ɔ/ zapisywano dwuznakami <ai> i <au>, np. taihun [tεhun] "dziesieć". Współcześnie umieszcza się często znak akcentu nad drugą samogłoską dwuznaku (taíhun) dla odróżnienia od prawdziwych dyftongów /ai/ i /au/. Krótkie /ε/ i /ɔ/ są często allofonami /i, u/ przed /r, h, ʍ/. Także ai w sylabach reduplikowanych czasowników VII koniugacji najprawdopodobniej oddaje właśnie /ε/. Wreszcie, /ε/ i /ɔ/ występują w zapożyczeniach z greki, np. aípiskaúpus "biskup".
• Pragermańskie dyftongi ai i au pozostały w gockim jako ai i au; są one zapisywane ze znakiem akcentu na pierwszej samogłosce dla odróżnienia z ai i au z pragermańskim *i/e, *u. Niektóre dowody każą podejrzewać, że wymawiane były wciąż jak dyftongi, ale wedle innych przeszły one w długie /ε:/ i /ɔ:/. W tekstach łacińskich imiona gockie z pragermańskim au są zapisywane przez au do IV stulecia n.e., zaś później przez o. Długie /ε:/ i /ɔ:/ były także allofonami /e:/ i /o:, u:/ przed następująca samogłoską, np. saian [sεːan] "siać", bauan [bɔːan] "budować".
• Samogłoska /y/ (brzmiąca jak niemieckie ü) występowała tylko w wyrazach zapożyczonych. Zapisywana była jako w: azwmus [azymus] "nienapoczęty chleb". Reprezentuje greckie υ (y) lub οι (oi), które to oba wymawiane były ówcześnie jak /y/. W wyrazach gockich był prawdopodobnie wymawiany przez /i/.
• /iu/ jest dyftongiem opadającym, czyli wymawianym przez niezgłoskotwórcze u.

Spółgłoski

	Wargowe		Zębowe		Dziąsłowe		Podniebienne		Miękkopodniebienne		Wargowo-miękkopodniebienne		Krtaniowe
Zwarte	p /p/	b /b/			t /t/	d /d/		?ddj /ɟː/	k /k/	g /g/	q /kʷ/	gw /gʷ/
Szczelinowe	f /ɸ, f/	b [β]	þ /θ/	d [ð]	s /s/	z /z/			g, h [x]	g [ɣ]	ƕ /ʍ/		h /h/
Półotwarte								j /j/				w /w/
Nosowe		m /m/				n /n/				g, n /ŋ/
Boczne						l /l/
Uderzeniowe						r /r/

Biblia

Wulfila miał niezwykle trudne zadanie, ponieważ był prawdopodobnie pierwszym, który podjął się zapisu w języku germańskim. Znaki zapożyczył z alfabetu greckiego, gdyż nie mógł użyć run. Kolejnym problemem dla Wulfili były braki w terminologii związanej z Biblią, dlatego też słownictwo musiało zostać poszerzone poprzez zapożyczenia z łaciny i greki oraz słowotwórstwo, w tym złożenia. Budowę zdania oparł na składni greckiej.

Czasy gramatyczne w języku gockim

Końcówki czasownika różnią się w zależności od liczby i osoby. W języku gockim istnieją dwa czasy: przeszły i nieprzeszły, który odnosi się zarówno do teraźniejszości jak i do przyszłości. Gocki czas przeszły praeteritum odpowiada niderlandzkiemu i niemieckiemu czasowi przeszłemu niedokonanemu, dokonanemu czasowi teraźniejszemu oraz dokonanemu czasowi przeszłemu.

Początki analityczności: strona bierna

Początek analityczności w języku gockim możemy dostrzec w stronie biernej. Podobnie jak w łacinie, w gockim stronę bierną w czasie teraźniejszym (tak w trybie oznajmującym, jak i w koniunktiwie) tworzą odpowiednie końcówki, natomiast stronę bierną czasu przeszłego tworzy się już za pomocą czasowników posiłkowych wisan ("być") i wairþan ("być, stawać się") w kombinacji z participium.

Gocki a inne języki germańskie

Należy zauważyć, że choć gocki jest najstarszym zachowanym językiem germańskim, to żaden ze współczesnych języków germańskich nie pochodzi bezpośrednio od niego. Istniały także inne języki wschodniogermańskie, takie jak burgundzki, longobardzki, wandalski, lecz nie ostały się żadne dokumenty zapisane w tych językach. Dzisiaj języki germańskie dzieli się na dwie grupy: północne i zachodnie.

Ojcze nasz po gocku

Atta unsar þu in himinam

weihnai namo þein

qimai þiudinassus þeins

wairþai wilja þeins

swe in himina jah ana airþai

hlaif unsarana þana sinteinan gif uns himma daga

jah aflet uns þatei skulans sijaima

swaswe jah weis afletam þaim skulam unsaraim

jah ni briggais uns in fraistubnjai

ak lausei uns af þamma ubilin

unte þeina ist þiudangardi jah mahts jah wulþus in aiwins

Amen!

Bibliografia

• Geschiedenis van het Nederlands M. van der Wahl (we współpracy z Cor van Bree)

Zobacz też

• Alfabet gocki
• Wikipedia w języku gockim
• (ang.) Instalacja czcionek dla języka gockiego

Linki zewnętrzne

• Kurs języka gockiego