Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Qhiswa Simi / Runa Simi (Quechua) | |
| Obszar | Andy (Argentyna, Brazylia, Boliwia, Chile, Ekwador, Kolumbia, Peru) |
| Liczba mówiących | 11 milionów |
| Ranking | 83 |
| Klasyfikacja genetyczna | języki keczua *język keczua |
| Pismo | łacińskie |
| Status oficjalny | |
| język urzędowy | Boliwia, Kolumbia, Peru |
| Regulowany przez | Academia Mayor de la Lengua Quechua |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | qu |
| ISO 639-2 | que |
| SIL | QUE |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata |
|
 |
|
 |
|
Język keczua, kiczua (runa simi; hiszp. quechua) – język z rodziny keczua, którym posługują się Indianie Keczua. Był językiem urzędowym imperium inkaskiego aż do jego upadku, a po konkwiście do jego rozpowszechnienia przyczynili się misjonarze, przyjmując go za oficjalny język ewangelizacji. Obecnie językiem keczua posługuje się ok. 11 mln osób, głównie w Andach, od Argentyny, przez Ekwador aż po Kolumbię, a w Peru oraz Boliwii jest jednym z języków urzędowych (obok hiszpańskiego). Z języka keczua wywodzą się takie polskie wyrazy, jak inka, lama, puma, kauczuk, kondor czy guano.
Spis treści |
Keczua jest językiem niezwykle zróżnicowanym dialektalnie. Wyróżnia się 44 często wzajemnie niezrozumiałe odmiany[1], wobec czego niektórzy badacze mówią raczej o rodzinie języków keczuańskich, bądź o tzw. makrojęzyku keczua. Największym prestiżem cieszy się odmiana z Cuzco, używana również jako lingua franca na terenach od jeziora Titicaca do Ayacucho[2].
.svg&filetimestamp=20090819070919)
Pismo używane do zapisu keczua to alfabet łaciński. Alfabet keczua składa się z następujących znaków: a, ch, chh, ch', h, i, k, kh, k', l, ll, m, n, ñ, p, ph, p', q, qh, q', r, s, t, th, t', u, w, y.
Język keczua ma trzy samogłoski: /a/, /i/, /u/. Po spółgłosce języczkowej /i/ i /u/ brzmią jak [e] i [o]. Akcent zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu. Nie ma tonów ani iloczasu.
Keczua jest bardzo regularnym językiem aglutynacyjnym. Typowy szyk wyrazów w zdaniu to SOV. Szczególną cecha gramatyczną jest dwuosobowa odmiana czasownika (zgodność czasownika z podmiotem i jednocześnie z dopełnieniem). Język keczua także gramatycznie oddaje przekonanie nadawcy o prawdziwości stwierdzenia (en:evidentiality). Osobne przyrostki gramatyczne wskazują, kto odniesie korzyść z danej akcji i stosunek nadawcy na temat akcji.
Poszczególne sufiksy są "przylepiane" (łac. agglutinare) do wyrazu, precyzując w ten sposób znaczenie. Przykład:
Rzeczowniki są nieodmienne, funkcje gramatyczne zaznaczane są przez szereg dodawanych doń przyrostków:
Przymiotniki są nieodmienne
Czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby za pomocą licznych specjalnych przyrostków, które bliżej charakteryzują określany wyraz - mają znaczenie np. wątpiące, potwierdzające itd. Nie ma czasowników nieregularnych[3].
Przykład odmiany czasownika rimay (mówić) w czasie teraźniejszym:
Czas przeszły tworzy się poprzez dodanie -ra- pomiędzy temat a końcówką: rima-ra-ni, rima-ra-nki itd.
Przeczenie tworzy się za pomocą podwójnej partykuły mana ... chu np. mana riman-chu (on nie mówi)
Zasób leksykalny języka keczua opiera się na słownictwie lokalnym, istnieje również pewna ilość zapożyczeń z języka hiszpańskiego np. sirwisa piwo, mediko lekarz, turu byk itd. Większość użytkowników jest dwujęzyczna, i również w peruwiańskiej odmianie języka hiszpańskiego istnieje wiele słów przejętych z keczua, np. papa ziemniaki itd.
