Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Македонски | |
| Obszar | Macedonia, Serbia, Czarnogóra, Grecja, Bułgaria, Albania i inne |
| Liczba mówiących | 2 miliony |
| Ranking | (poza pierwszą 100.) |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki indoeuropejskie
|
| Pismo | cyrylica |
| Status oficjalny | |
| język urzędowy | Macedonia |
| Regulowany przez | Instytut Języka Macedońskiego "Krste Misirkov" – Skopje
Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“ Wydział Skopijskiego Uniwersytetu Świętego Cyryla i Metodego Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ – Скопје, Univerzitet „Sv. Kiril i Metodij“ – Skopje |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | mk |
| ISO 639-2 | mac/mkd |
| ISO 639-3 | mkd |
| SIL | MKJ |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata |
|
 |
|
 |
|
Język macedoński (słowiański) – należy do tzw. grupy bułgarsko-macedońskiej[1] (wschodniej) języków południowosłowiańskich. Nie należy go mylić z helleńskim językiem staromacedońskim używanym w starożytności.
Językiem macedońskim posługuje się ok. 1,8 mln ludzi, głównie w Macedonii, gdzie ma status języka urzędowego. Status prawny języka macedońskiego w Republice Macedonii regulowany jest ustawą o używaniu języka macedońskiego z 1998 r. (Закон за употребата на македонскиот јазик Сл. весник/ година: 5/1998). Języka tego używają również emigranci macedońscy w Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie oraz Australii. Sporny jest natomiast status słowiańskojęzycznej ludności w północnej Grecji (nazywanej tam: słowiańskojęzycznymi Grekami [2]), ponieważ z reguły używają oni własnych dialektów, które dość się różnią zarówno od literackiego języka bułgarskiego, jak też macedońskiego (co nie powinno dziwić gdyż języki literackie bułgarskie i macedońskie są efektem intensywnego reformowania tych języków w XX wieku, podczas gdy dialekty Macedonii Egejskiej takiej modernizacji nie przeszły).
Spis treści |
Język macedoński dzieli wraz z językiem bułgarskim szereg cech, które nie występują w innych słowiańskich językach literackich. Należą tutaj:
Ponieważ większość z tych cech jest charakterystyczna także dla innych języków bałkańskich, uważa się, iż zarówno język bułgarski, jak też (z pewnymi zastrzeżeniami) macedoński należą do tzw. bałkańskiej ligi językowej.
Ze względu na genetyczną bliskość oraz szereg cech wspólnych z językiem bułgarskim literacka macedońszczyzna jest przez niektórych językoznawców (zwłaszcza bułgarskich) uważana za jego odmianę (dialekt).
Główne cechy różniące literacki język macedoński od bułgarskiego to m.in.
Poza tym ogromną rolę w różnicach między obydwoma językami literackimi odgrywają odmienne wpływy: na literacką bułgarszczyznę ogromny wpływ miał język rosyjski, z którego przejęto bardzo wiele słów i wyrażeń. Podobną rolę dla języka macedońskiego odegrał język serbskochorwacki.
Na podłożu dialektów słowiańskich z Macedonii powstał najstarszy język literacki Słowian – język staro-cerkiewno-słowiański. Skodyfikowany przez Cyryla i Metodego oraz ich uczniów na bazie dialektów okolic Salonik, stał się językiem piśmiennictwa całej południowej Słowiańszczyzny, a zwłaszcza ziem, leżących w granicach średniowiecznego państwa bułgarskiego[3] Głównym ośrodkiem wczesnego piśmiennictwa w języku s-c-s, na terenie obecnej Republiki Macedonii, była tzw. ochrydzka szkoła piśmiennicza.
Początki dyskusji na temat kształtu współczesnego literackiego języka macedońskiego, różnego od literackiej bułgarszczyzny, pojawiły się już w latach 50. i 60. XIX w. i były ściśle związane z odmiennymi dziejami ziem macedońskich, które po wyzwoleniu Bułgarii w 1878 r. pozostały poza granicami obszaru bułgarskiego. Wtedy też rozpoczyna się krystalizacja współczesnego języka macedońskiego. Już na początku XX w. zaczęto postulować oparcie języka macedońskiego na centralnych gwarach macedońskich, czyli tych, które w największym stopniu różniły język macedoński od języka bułgarskiego (działalność K. Misirkova). W latach 20.-30. XX w. zaczęła rozwijać się literatura macedońska (utwory Kočo Racina, Vasila Iljoskiego, Antona Panova, itp.). Pełną krystalizację normy tego języka umożliwiły dopiero wydarzenia społeczno-polityczne mające miejsce pod koniec II wojny światowej. Język macedoński został ogłoszony niezależnym od języków sąsiednich, bułgarskiego i serbskiego, w sierpniu 1944 roku przez AVNOJ (Antyfaszystowską Radę Narodowego Wyzwolenia Jugosławii – Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije). Utworzenie w ramach nowo powstałej Jugosławii odrębnej Socjalistycznej Republiki Macedonii stworzyło właściwy klimat dla pełnego rozwoju kultury macedońskiej, w tym także dla języka macedońskiego. W ciągu kilkunastu lat, głównie za sprawą działalności Błaże Koneskiego i jego współpracowników, wydane zostały w Macedonii fundamentalne dzieła z zakresu gramatyki i leksykografii języka macedońskiego (Gramatika na makedonskiot literaturen jazik, B. Koneski 1952-1954; Recnik na makedonskiot jazik so srpskohrvatski tolkuvanija T. Dmitrovskiego, B. Korubina, T. Stamatoskiego, red. B. Koneski 1961-1966). Od tej pory język macedoński stanowi w pełni skodyfikowany i poliwalentny język literacki (standardowy).
Według koncepcji, przyjmowanych w językoznawstwie macedońskim, współczesna literacka macedońszczyzna jest bezpośrednim spadkobiercą języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, który w samej Macedonii sporadycznie nazywany bywa zresztą językiem staromacedońskim (częściej używane jest jednak określenie: język starosłowiański, старословенски јазик). Krytycy jednak zwracają uwagę na fakt, iż o wiele bliższa językowi s-c-s jest literacka bułgarszczyzna, konserwująca np. wiele form wyrazowych z niego właśnie pochodzących (np. rzeczowniki zakończone na -ние), czy nawet frazeologizmów (np. bułg. камен претъковения z zachowaną formą przypadka, wobec mac. камен на сопнување 'kamień obrazy'). Przy tym jeśli chodzi o gramatykę bułgarski i macedoński są pod wieloma względami o wiele dalej od języka s-c-s niż pozostałe języki słowiańskie. Przy ocenie cerkiewizmów w języku bułgarskim należy wziąć jednak fakt, że wiele z nich zostało sztucznie wprowadzonych do normy literackiej w okresie kształtowania się współczesnego języka bułgarskiego.
Do zapisu języka macedońskiego używa się zmodyfikowanej cyrylicy, która obecnie składa się z 31 liter. W poniższej tabeli podano litery macedońskie wraz z ich transkrypcją.
| А а a | Б б b | В в w <v> | Г г g | Ѓ ѓ g´ (đ) <gj> | Д д d |
| Е е е | Ж ж ż <ž> | З з z | Ѕ s dz <z> | И и i | Ј ј j |
| К к k | Л л ł <l> | Љ љ l <lj> | М м m | Н н n | Њњ ń <nj> |
| О о о | П п p | Р р r | С с s | Т т t | Ќ ќ k´ (ć) <kj> |
| У у u | Ф ф f | Х х ch | Ц ц c | Ч ч cz <č> | Џ џ dż <dž> |
| Ш ш sz <š> |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
