Język papiamento, papiamentu, papiamen – język kreolski na bazie portugalskiego i hiszpańskiego, używany w regionie Karaibów, głównie na wyspach Aruba, Bonaire i Curaçao. Nazwa pochodzi od czasownika papiá (rozmawiać), z portugalskiego papear.
Papiamento wykazuje liczne zapożyczenia językowe z różnych języków: głównie niderlandzkiego, a także angielskiego, francuskiego, judeo-portugalskiego oraz dialektów afrykańskich.
Papiamentu powstał w połowie XV w. w wyniku pierwszych kontaktów Portugalczyków i mieszkańców Zachodniej Afryki, łącząc afrykańskie struktury gramatyczne i portugalskie słownictwo. Pidżyn ten stał się następnie wspólnym językiem, zrozumiałym dla niewolników afrykańskich pochodzących z różnych grup etnicznych, w następnych pokoleniach przekształcając się w język kreolski. Wykazuje on znaczne podobieństwo strukturalne do języków kreolskich nadal pozostających w użyciu na zachodnim wybrzeżu Afryki (Gwinea-Bissau, Republika Zielonego Przylądka, Senegal i Gambia) [2].
- Zaimki osobowe: ja ami/mi; ty abo/bo; on/ona/ono e; my nos' wy boso; oni nan. Formy grzecznościowe tworzy się za pomocą meneer "Pan" i señora "Pani", np. Ken meneer ta? "Kim Pan jest" i Ken señora ta? "Kim Pani jest?".
- Zaimki dzierżawcze: mój mi; twój bo; jego/jej su; nasz nos; wasz boso; ich nan, np. Mi tin mi auto "Mam swój samochód", Nos tin nos pasashi "Mamy nasze bilety". Zaimki akcentowane poprzedzone są przez di np. Esaki ta dimi. "To jest moje".
- Zaimki pytajne: Gdzie unda? : Unda bo ta bay? "Gdzie idziesz?"; Ile cuanto : Cuanto esaki ta? "Ile to kosztuje".
[edytuj] Rzeczowniki
- Rzeczowniki nie posiadają rodzaju gramatycznego. Jeżeli zachodzi taka konieczność, dodaje się po rzeczowniku wyraz precyzujący płeć machu dla rodzaju męskiego, i muhe dla żeńskiego. Przykłady: pushi machu "kocur", mucha muhe "dziewczynka".
- Rzeczowniki nie zmieniają formy w liczbie mnogiej, jeżeli są określone co do liczby np. un homber "mężczyzna", dos homber "dwóch mężczyzn"; hopi hende "wielu ludzi" [2]. W pozostałych przypadkach końcówka liczby mnogiej jest identyczna z zaimkiem nan "oni", na przykład muchanan "dzieci". Przymiotniki nie przyjmują końcówki liczby mnogiej: Mi casnan ta nobo "moje domy są nowe".
[edytuj] Przymiotniki
- Stopniowanie: lihé, mas lihé, di mas lihé "szybko, szybciej, najszybciej", np. Pedro ta kuri mas lihé ku mi. "Pedro biega szybciej ode mnie".
[edytuj] Czasowniki
- Czasowniki nie odmieniają się przez osoby i liczby np. Ami/mi ta bai "Idę", Nos ta bai "Idziemy".
- Czasy określane są przez partykuły stawiane przed czasownikiem, np. Mi ta bai "Idę"; Mi tabata bai "Szedłem"; Mi a bai "Poszedłem"; Mi lo bai "Pójdę". Istnieją dwa czasy przeszłe: dokonany i niedokonany: Ora bo a yega mi tawata come pan "Kiedy przyszedłeś, jadłem chleb". Formę progresywną (ang. be + -ing) można wyrazić na dwa sposoby: E ta skirbiendo = E ta skirbi "Ona właśnie pisze".
- Przeczenie tworzy się za pomocą partykuły "no" tuż przed czasownikiem, np. Mi no tin placa "Nie mam pieniędzy". Dopuszcza się więcej przeczeń w zdaniu: E no a duna mi nada "On nic mi nie dał".
- Papiamentu posiada formy strony biernej, co jest rzeczą niezwykłą w językach kreolskich, np. Papiamentu ta wordu papiá na Aruba. "Papiamento jest używany na Arubie".
[edytuj] Podstawowe zwroty
- Danki - Dziękuję
- Kon ta bai? - Jak się masz?
- Unda mi por kome kuminda krioyo? - Gdzie mogę zjeść kreolskie jedzenie?
- E pomp di gasolin ta habri awor? - Czy stacja benzynowa jest teraz otwarta?
- Mi ke kome - Chcę jeść
- Hopi bon - bardzo dobry
- Trankilo - Wszystko w porządku
- Pakiko? - Po co?
- Dikon - Dlaczego?
- Awa - woda
- Tur cos - wszystko
- Sea ketu - Bądź cicho!
- Tin hopi bientu - Jest silny wiatr.
- Kiko a pasa? - Co się stało?
- Kuant'or'tin? - Która godzina?
[edytuj] Status prawny
Od marca 2007 papiamento jest uznane jako język urzędowy na Antylach Holenderskich[3].
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
