Język rusiński

Русиньскы
Obszar	Ukraina, Słowacja, Polska, Serbia, USA i inne
Liczba mówiących	610 000
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie  Języki słowiańskie   Wschodniosłowiańskie    Język rusiński
Pismo	cyrylica
Status oficjalny
język urzędowy	Wojwodina (Serbia), język mniejszościowy na Słowacji
Kody języka
ISO 639-1	ry
ISO 639-2	sla
ISO 639-3	rue
SIL	RUE
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku rusińskim

Język rusiński (w Polsce posiadający nazwę urzędową język łemkowski; zwany również łemkowsko-rusińskim, rusińsko-łemkowskim, karpatorusińskim, baczwańsko-rusnackim) – język słowiański używany przez Rusinów (nazywających siebie Rusnakami), mieszkających na Ukrainie Zakarpackiej, we wschodniej Słowacji, w Polsce (Łemkowie i Bojkowie), na Węgrzech i w Rumunii. Język rusiński jest bliski odmianie języka ukraińskiego używanego od XVIII w. przez Rusnaków w Wojwodinie (Serbia) i w Chorwacji, a od początku XX w. też w Kanadzie i USA. Dobrze skodyfikowany tylko w byłej Jugosławii.

Większość polskich językoznawców uznaje ten język za zespół gwar języka ukraińskiego^{[potrzebne źródło]}. Sami użytkownicy są podzieleni w kwestii tożsamości etnicznej – niektórzy uważają się za Ukraińców a swój język za dialekt języka ukraińskiego, inni podkreślają własną odrębność.^{[potrzebne źródło]}

W Wojwodinie język rusiński ma status języka urzędowego, natomiast w Polsce i na Słowacji status języka mniejszościowego. Zapisywany jest cyrylicą.

W gwarach łemkowskich można znaleźć wiele słów pochodzenia wołoskiego, które do dziś występują w języku rumuńskim, ale jest też bardzo wiele wpływów polskich, słowackich, a nawet węgierskich.

Gwary rusińskie zalicza się do grupy języków wschodniosłowiańskich. Te używane w Polsce, na Słowacji i w Wojwodinie przejawiają jednak pewne cechy języków zachodniosłowiańskich, a dokładniej cechy wspólne z językiem polskim i wschodnimi dialektami słowackimi, np. stały akcent wyrazowy na przedostatniej sylabie oraz formy czasu przeszłego złożone z imiesłowu zakończonego na -l i krótkiej formy czasownika być:

rusiński (gwara łemkowska)	znal jem
rusiński (z Wojwodiny)	znal som
polski	znałem
słowacki	poznal som
serbski	znao sam
ukraiński	ja znaw

Najwyraźniejsze cechy językowe

• pełnogłos,
• przejścia *dj > dž, *tj > č,
• końcówka trzeciej osoby liczby mnogiej ť (na przykład nesuť),
• imiesłowy na -čyj/-čij (na przykład spivajučij),
• typ czasu przeszłego robił jem tam cilyj den,
• akcent na przedostatniej sylabie,
• końcówka mianownika przymiotników liczby mnogiej -y (stary baby),
• końcówka narzędnika żeńskich rzeczowników -om (s tom dobrom susidkom),
• końcówka dopełniacza żeńskich przymiotników -oj(i) (staroj baby, šumnoji ďivky),
• końcówka bezokolicznika -ty,
• dwie formy czasu przyszłego (budu robyty/robyl),
• palatalizacja k, g, h, ch typu borsug-borsudzy,
• enklityczne formy zaimków osobowych mi, ťi, si, mu, ji, ňa, ťa, sa/sja, ho, ju/jej (na przykład pryšol gu mi),
• ściągnięte końcówki przymiotników,
• końcówka pierwszej osoby liczby mnogiej -me,
• palatalizacja s, z przed kontynuantami ě, ę,
• depalatalizacja miękkich d, t, n (na przykład pjat, ked, den),
• partykuła pytająca ci,
• czasownik przeczący nyt/ńit,
• dwojaki tryb przypuszczający bym/by jem.

Przykład

Не мусыш годити ся з гевсима дефiнiцями
гев не о то іде,
але май сьвiдомiст же наступну дефiнiцю (яка би она не была) ...
твориш уж ТИ
 
Ne musy'sz hodyty sia z hevsyma definicjamy,
hev ne o to ide,
ale maj s'widomist, z'e nastupnu definicju ( jaka by ona ne by'la) ...
tvorysz uz' TY

Zobacz też

• język ukraiński
• języki słowiańskie
• Rusini
• Łemkowie
• Bojkowie
• Wojwodina

Bibliografia

• Encyklopedia Powszechna PWN
• Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ISBN 83-01-08163-5

Linki zewnętrzne

• Dane Ethnologue dla języka rusińskiego
• Lemkowyna