Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| gagana Samoa | |
| Obszar | Samoa, Samoa Amerykańskie |
| Liczba mówiących | ok. 370 tys. |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki austronezyjskie Języki oceaniczne Języki polinezyjskie Język samoański |
| Pismo | łacińskie |
| Status oficjalny | |
| język urzędowy | Samoa, Samoa Amerykańskie |
| Regulowany przez | brak |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | sm |
| ISO 639-2 | smo |
| ISO 639-3 | smo |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata |
|
 |
|
Język samoański (Gagana Samoa) - język z grupy języków polinezyjskich z wielkiej rodziny austronezyjskiej, używany przez ok. 370 tys. Samoańczyków, przede wszystkim na pacyficznych wyspach Samoa i Samoa Amerykańskiego, gdzie ma status języka urzędowego. Wiele tysięcy Samoańczyków zamieszkuje również Nową Zelandię (zwłaszcza Auckland), Australię i Hawaje, w większości zachowując swój język.
Język samoański nie wykazuje znaczącego zróżnicowania dialektalnego, lecz istnieją duże różnice w wymowie i słownictwie pomiędzy odmianą formalną a potoczną.[1]
Spis treści |
| Aa, Āā | Ee, Ēē | Ii, Īī | Oo, Ōō | Uu, Ūū | Ff | Gg | Ll | Mm | Nn | Pp | Ss | Tt | Vv | (Hh) | (Kk) | (Rr) | ‘ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| /a/, /aː/ | /ɛ/, /eː/ | /iː/ | /o/, /ɔː/ | /ʊ/, /uː/ | /f/ | /k/ | /l, ɾ/ | /m/ | /n/, /ŋ/ | /p/ | /s/ | /t/ | /v/ | (/h/) | (/k/) | (/ɾ/) | /ʔ/ |
W języku samoańskim występuje zarówno rodzajnik określony, le (np. ‘o le Atua "Bóg"), jak i nieokreślony se. W liczbie mnogiej nie używa się rodzajnika. Przykłady: ‘o le tagata "człowiek"; ‘o tagata "ludzie".
Zasadniczo rzeczowniki są nieodmienne, nie istnieje rodzaj jako kategoria gramatyczna, liczbę mnogą rozpoznaje się po braku rodzajnika. Relacje przypadkowe realizowane są poprzez kilka standardowych przyimków.
Podobnie jak inne języki austronezyjskie, samoański rozróżnia między pierwszą osobą liczby mnogiej inkluzywną (tzn. obejmującą również rozmówcę/-ów) i ekskluzywną (nie obejmującą rozmówcę/-ów):
| liczba pojedyncza | liczba podwójna | liczba mnoga | |
|---|---|---|---|
| Pierwsza osoba ekskluzywna | a‘u , ‘ou | mā‘ua, mā | mātou |
| Pierwsza osoba inkluzywna | tā | tā‘ua, tā | tātou |
| Druga osoba | ‘oe, ‘e | ‘oulua | ‘outou, tou |
| Trzecia osoba | ia / na | lā‘ua | lātou |
Liczbę mnogą czasowników tworzy się najczęściej przez reduplikację pierwszej sylaby.
Zasób leksykalny samoańskiego jest w przeważającym stopniu austronezyjski, z pewną liczbą zapożyczeń z języka angielskiego. Przykłady podstawowych słów:
| Polski | Samoański | Przybliżona wymowa |
|---|---|---|
| Tak | ‘ioe | [ʔi.jo.ɛ] |
| Nie | Leai | [lɛ.ɑ.i] |
| Proszę | Fa‘amolemole | [fɑ.ʔɑ.mo.lɛ.mo.lɛ] |
| Dziękuję | Fa‘afetai | [fɑ.ʔɑ.fɛ.taɪ] |
| W porządku | ‘Ua lelei | [ʔu.wɑ lɛ.lɛɪ] |
| duży - mały | tele - la‘itiiti | [tɛ.lɛ] - [lɑ.ʔi.tiː.ti] |
| szybki - powolny | vave/tope - gese | [vɑ.vɛ] [to-bɛ] - [ŋɛ.sɛ] |
| wcześnie - późno | vave - tuai | [vɑ.vɛ] - [tu.waɪ] |
| tani - drogi | taugōfie - taugatā | [tɑ.u.ŋoː.fi.ɛ] - [tɑ.u.ŋɑ.tɑː] |
| blisko - daleko | latalata - mamao | [lɑ.tɑ.lɑ.tɑ] - [mɑ.mɑ.ɔ] |
| gorący - zimny | vevela - malulū | [vɛ.vɛ.lɑ] - [mɑ.lu.luː] |
| pełny - pusty | tumu - gaogao | [tu.mu] - [ŋɑ.o.ŋɑ.o] |
| łatwy - trudny | faigōfie - faigatā | [fɑ.i.ŋoː.fi.ɛ] - [fɑ.i.ŋɑ.tɑː] |
| ciężki - lekki | mamafa - māma | [mɑ.mɑ.fɑ] - [mɑː.mɑ] |
| otwarty - zamknięty | tatala - tapuni | [tɑ.tɑ.lɑ] - [tɑ.bu.ni] |
| prawidłowy - błędny | sa‘o - sesē | [sɑ.ʔɔ] - [sɛ.seː] |
| stary - nowy | tuai - fou | [tu.waɪ] - [fɔʊ] |
| stary - młody | matua - talavou | [mɑ.tu.wə] - [tɑ.lɑ.vo.u] |
| piękny - brzydki | 'aulelei / 'auleaga | [ʔɑʊ.lɛ.leɪ] - [ʔɑʊ.lɛ.ɑ.ŋɑ] |
| dobry - zły | lelei - leaga | [lɛ.leɪ] - [lɛ.ɑ.ŋɑ] |
| lepszy - gorszy | feoloolo - leaga tele | [fɛ.ɔ.loː.lo] - [lɛ.ɑ.ŋɑ.tɛ.lɛ] |
| Jeden | Tasi | [tɑ.si] |
| Dwa | Lua | [lu.ɑ] |
| Trzy | Tolu | [to.lu] |
| Cztery | Fa | [fɑ] |
| Pięć | Lima | [li.mɑ] |
| Sześć | Ono | [ɔ.no] |
| Siedem | Fitu | [fi.tʌ] |
| Osiem | Valu | [vɑ.lʌ] |
| Dziewięć | Iva | [i.vɑ] |
| Dziesięć | Sefulu | [sɛ.fʌ.lʌ] |
|
|||||
