Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| ภาษาไทย Phasa Thai | |
| Obszar | Tajlandia i inne |
| Liczba mówiących | ogółem 46–50 milionów; 20 mln jako pierwszy język [1] |
| Ranking | 25. |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki dajskie *Języki tajskie **Język tajski |
| Pismo | tajskie |
| Status oficjalny | |
| język urzędowy | Tajlandia |
| Regulowany przez | ? |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | th |
| ISO 639-2 | tha |
| SIL | THJ |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata |
|
 |
|
 |
|
Język tajski, syjamski - język z rodziny języków dajskich, oficjalny język Tajlandii, używany jako pierwszy język jedynie w centralnej części Tajlandii (wokół Bangkoku). Na północy, południu oraz w regionie północno-wschodnim mówi się odrębnymi językami tajskimi[2][3][4].
Spis treści |
System dźwiękowy (a także słowotwórstwo) języka tajskiego opiera się na sylabie o sformalizowanej budowie, składajacej się z: nagłosu, śródgłosu, wygłosu (nie zawsze) i tonu. W nagłosie i wygłosie sylaby mogą znajdować się tylko spółgłoski (พยัญชนะ phayanchana) , a w śródgłosie głoski z grupy sara (สระ), które to słowo tłumaczy sie zazwyczaj jako "samogłoska", choć do zakresu pojęcia "sara" należą także dyftongi (np. /ɯːa/ ), tryftongi oraz zbitka samogłosek ze spółgłoską /w/ - /iaw/ (/iaw/ i tryftongi, określane w literaturze anglojęzycznej jako "glide endings", występują tylko w sylabach otwartych, czyli pozbawionych wygłosu). Tradycyjnie, do grupy "sara" zaliczano też zbitki : /am/, /ri/ i /rɯ/, które zachowały do dziś własne znaki pisma.
Głoski i ich zbitki występujące w nagłosie sylaby to: /g-/, /kh-/, /ng-/, /j-/, /ch-/, /s-/, /y-/, /d-/, /dt-/, /th-/, /n-/, /b-/, /bp-/, /ph-/, /f-/, /m-/, /r-/, /l-/, /w-/, /h-/, /kr/, /kl/, /kw/, /kʰr/, /kʰl/, /kʰw/, /pr/, /pl/, /pʰr/, /pʰl/, /tr/ oraz zwarcie krtaniowe , a w wygłosie: /-n/, /-ng/, or /-m/ (sylaby "żywe") , /-k/, /-p/, or /-t/ (sylaby "martwe"). Samogłoski tajskie to: /i ɯ u e ɤ o ɛ ɔ a/ oraz ich długie wersje (iloczas). Pozostałe dźwięki z grupy "sara" to: /aj/, /ia/, /aw/, /ua/, /ew/, /uj/, /ɯa/ (długie bądź krótkie), /ɛːw/, /ɤːj/, /ɔːj/, /o:j/, /iaw/, /uaj/, /ɯaj/ (wyłącznie długie), oraz wyłącznie krótkie /iw/.
Tonów w języku tajskim jest pięć, trzy rejestrowe (niski, pośredni, wysoki), i dwa konturowe (opadający i rosnący). Tony są elementem alfabetu języka tajskiego, posiadają funkcję dystynktywną. Przykład sylab o identycznych głoskach, ale różnych tonach i znaczeniach:
| Ton tajski | Zapis | Wymowa | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| Pośredni สามัญ | นา | /nāː/ | pole ryżowe |
| Niski เอก | หน่า | /nàː/ | (popularny pseudonim) |
| Opadający โท | หน้า | /nâː/ | twarz |
| Wysoki ตรี | น้า | /náː/ | młodsze rodzeństwo matki |
| Rosnący จัตวา | หนา | /nǎː/ | gruby, gęsty |
Nie jest przyjęta za standard żadna transkrypcja ani transliteracja pisma tajskiego na alfabet łaciński. Najczęściej używa się (także w niniejszym artykule) Royal Thai General System of Transcription (RTGS) , który jest jednak systemem przybliżonym (stworzonym na użytek znaków informacyjnych dla turystów), gdyż nie odtwarza tonów i iloczasu.
Jest to język typu SVO (subject-verb-object), czyli o szyku zdania zbliżonym do języków europejskich. Wyrazy są nieodmienne, z tego względu pozycja wyrazu w zdaniu określa relacje znaczeniowe (język izolujący).
Pismo tajskie jest alfabetem sylabicznym, spokrewnionym z alfabetami indyjskimi. Składa się z 44 liter podstawowych spółgłoskowych oraz 14 niesamodzielnych znaków służących do zaznaczania samogłosek (do zapisu niektórych dźwięków "sara" używa się też znaków spółgłoskowych). W alfabecie tajskim nie rozróżnia się wielkich i małych liter. Między wyrazami brak odstępów (z bardzo nielicznymi wyjątkami). Odstępem oddziela się zdania. Sylaby pisze się od lewej do prawej, ale kolejność stawiania liter w ramach sylaby określają odrębne zasady ortografii.
Spółgłoski można podzielić na trzy klasy tonalne: niskie, średnie i wysokie:
Niskie: ค, ฅ, ฆ, ง, ช, ซ, ฌ, ญ, ฑ, ฒ, ณ, ท, ธ, น, พ, ฟ, ภ, ม, ย, ร, ล, ว, ฬ, ฮ
Średnie: ก, จ, ฎ, ฏ, ด, ต, บ, ป, อ
Wysokie: ข, ฃ, ฉ, ฐ, ถ, ผ, ฝ, ศ, ษ, ส, ห
Znajomość klasy spółgłoski, typu sylaby ("żywa", lub "martwa") oraz długości samogłoski w sylabie pozwala określić, jaki ton ma być użyty przy wypowiadaniu sylaby. Dodatkowo ton może zostać modyfikowany odpowiednim markerem.
