Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Święty Jan Chryzostom |
|
| biskup doktor Kościoła |
|
 Mozaika w Hagia Sofia, Istambuł, X w. |
|
| Data urodzenia | ok. 350 Antiochii Syryjskiej |
| Data śmierci | 14 września 407 w drodze do Konstantynopola |
| Kościół / wyznanie | katolicki prawosławny |
| Wspomnienie | 13 września (kat.) 9 lutego (praw. według kal. greg., rocznica przeniesienia relikwii) 27 września (praw. według kal. greg., rocznica śmierci) 26 listopada (praw. według kal. greg.) 12 lutego (praw. według kal. greg., wraz ze św. Bazylim Wielkim i św. Grzegorzem Teologiem) |
| Atrybuty | ewangelia, krzyż, osioł, pisarskie pióro |
| Patron | kaznodziejów, Konstantynopola |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
Jan Chryzostom, z gr. χρυσόστομος chrysostomos Złotousty, cs. Swiatitiel Ioann Złatoust, archijepiskop Konstantinopolskij (ur. ok. 350, zm. 14 września 407) - biskup Konstantynopola, pisarz chrześcijański, uznawany za największego kaznodzieję kościoła Wschodu, doktor Kościoła, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego.
Wraz ze świętymi: Bazylim Wielkim i Grzegorzem z Nazjanzu, jest uznawany za jednego z największych ojców Kościoła. Twórca liturgii Eucharystii odprawianej w Cerkwi prawosławnej i Kościołach greckokatolickich przez prawie cały rok.
Spis treści |
Urodził się około 347 (według źródeł zachodnich – około 349) w Antiochii Syryjskiej, w zamożnej rodzinie – jego ojciec był wysokiej rangi oficerem. Ojciec zmarł wkrótce po narodzinach Jana, który był wychowywany przez matkę Antuzę, pochodzącą z Grecji. Był uczniem pogańskiego filozofa Libaniusza i Ammiana Marcellina najwybitniejszego historyka późnego antyku. W swoich mowach naśladował styl Demostenesa.
Chrzest przyjął mając 20 lat, po czym został lektorem u boku biskupa Antiochii Melecjusza. Prowadził ascetyczne życie. W 371 opuścił Antiochię i udał się na pustynię. Po sześciu latach bycia pustelnikiem powrócił i przyjął święcenia kapłańskie. Od 381 nauczał w kościołach Antiochii, a dzięki swym zdolnościom krasomówczym zyskał przydomek "Złotousty". Stał się sławnym kaznodzieją. W 397 został patriarchą Konstantynopola. W stolicy odprawiał nabożeństwa, w których chwalił zasady ubóstwa, wstrzemięźliwości i jałmużny, a jednocześnie piętnował nadużycia na dworze cesarskim. w W 403 r. cesarzowa Eudoksja, żona cesarza Arkadiusza, wraz z biskupami na synodzie "pod dębem" doprowadziła do pozbawienia Jana urzędu i zesłania na banicję. Początkowo wyroku synodu nie wykonano. Jednak, ponieważ Jan kontynuował wystąpienia przeciwko cesarzowej, ostatecznie wygnano go do Armenii. Stamtąd nadal słał krytyczne listy do Konstantynopola, dlatego postanowiono zesłać go na wybrzeże Morza Czarnego. Nie dotarł tam jednak, gdyż zmarł w drodze z wycieńczenia. Tuż przed śmiercią rzekł "Chwała Bogu za wszystko". Relikwie św. Jana Chryzostoma zostały później umieszczone w Konstantynopolitańskim kościele Świętych Apostołów.
Za życia był nieustraszonym obrońcą moralności, piętnującym nadużycia wiernych, nawet cesarzy – to właśnie ściągnęło na niego prześladowania. Jan Złotousty uprawiał również teologię – zajmował się chrystologią, zagadnieniami grzechu pierworodnego, pokuty i kapłaństwa, a przede wszystkim Eucharystią ("doktor Eucharystii").
Wśród dzieł przypisywanych Janowi Chryzostomowi jest bardzo wiele utworów wątpliwego pochodzenia, stąd, jak zwrócił uwagę Marek Starowieyski, koniecznym instrumentem jakiejkolwiek pracy nad dorobkiem biskupa Konstantynopola są dwie publikacje: Clavis Patrum Graecorum, Turnhout 1974 z Supplementem z 1998 r., opublikowane w ramach serii greckiej kolekcji Corpus Christianorum oraz Repertorium Pseudochrysostomicum J. de Aldama, wydane w Paryżu w 1965 r.[1]. Dzieła Jana Chryzostoma (22 tomy) obejmują m.in:
27 stycznia 438 r. relikwie świętego trafiły do Konstantynopola. Ciało złożono w kościele Dwunastu Apostołów. W roku 1489, sułtan turecki Bajazyd II, podarował je królowi francuskiemu Karolowi VIII.
Od 1627 relikwie znajdują się w Rzymie, w bazylice św. Piotra, w kaplicy Chóru. Jego relikwie znajdują się dzisiaj także na Górze Athos, w Brugii, Clairvaux, Dubrowniku, Kijowie, Maintz, Messynie, Moskwie, Paryżu i Wenecji.
W 1568 papież Pius V ogłosił go doktorem Kościoła.
Święty Jan Złotousty jest patronem kaznodziejów i Konstantynopola.
Obowiązkowe wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 13 września, natomiast Cerkiew prawosławna wspomina świętego kilkakrotnie z uwagi na kult, jakim darzy świętego: 27 stycznia/9 lutego[3], tj. 25 lutego (w rocznicę przeniesienia relikwii), 14/27 września, tj. 27 września (w rocznicę śmierci), 13/26 listopada, tj. 26 listopada i razem ze świętymi - Bazylim Wielkim oraz Grzegorzem z Nazjanzu 30 stycznia/12 lutego, tj. 12 lutego według kalendarza gregoriańskiego.
W ikonografii święty przedstawiany jest jako starszy mężczyzna z krótką, niekiedy spiczastą bródką i łysiną czołową, odziany w biskupie szaty typu bizantyjskiego.
Prawą rękę ma uniesioną w błogosławieństwie, w lewej trzyma ewangelię, niekiedy krzyż.
Często spotykany jest na ikonach "Trzech Wielkich Hierarchów" razem ze św. Bazylim Wielkim i św. Grzegorzem Teologiem, spośród których wyróżnia się przede wszystkim najkrótszą brodą.
W sztuce zachodniej jego atrybutem jest również osioł i pisarskie pióro.
Bibliografia wydań Jana Chryzostoma i polskojęzycznych opracowań:
Obszerna biografia:
| Poprzednik Nektariusz |
Patriarcha Konstantynopola 398-404 |
Następca Arsacjusz z Tyru |
