Jan Mazurkiewicz (wojskowy)

Jan Mazurkiewicz Radosław
generał brygady
Data i miejsce urodzenia	27 sierpnia 1896 Lwów
Data i miejsce śmierci	4 maja 1988 Warszawa
Przebieg służby
Stanowiska	dowódca Obszaru Centralnego Delegatury Sił Zbrojnych
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, II wojna światowa, powstanie warszawskie
Późniejsza praca	Związek Bojowników o Wolność i Demokrację
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Generał Tadeusz Bór-Komorowski na Woli. Od Lewej: Major Wacław Janaszek "Bolek" (szef sztabu "Radosława"), Generał Tadeusz Bór-Komorowski, pułkownik Jan Mazurkiewicz "Radosław" i kapitan Ryszard Krzywicki "Szymon" (adiutant)

Jan Mazurkiewicz, ps. Radosław, a także Jan, Sęp, Socha, Zagłoba (ur. 27 sierpnia 1896 we Lwowie, zm. 4 maja 1988 w Warszawie) – polski dowódca wojskowy, pułkownik Armii Krajowej, dowódca Zgrupowania "Radosław" w czasie powstania warszawskiego, generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku, wiceprezes Zarządu Głównego ZBoWiD, członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1981–1983).

Życiorys

Urodził się w rodzinie rzemieślniczej we Lwowie. Jego ojciec zginął w pożarze w 1905 r. Dzieciństwo spędził w Złoczowie, do gimnazjum uczęszczał we Lwowie. Był członkiem Związku Strzeleckiego. Wraz ze sformowanym na bazie tego związku batalionem wstąpił do I Brygady Legionów Polskich. W czasie walk ranny, dostał się do niewoli rosyjskiej, z której udało mu się uciec. Wrócił do Legionów. W 1918 r. kolejno walczył w II Korpusie dowodzonym przez generała Hallera, w POW i w Wojsku Polskim. W latach 1938-1939 był wykładowcą taktyki na kursach dla dowódców kompanii w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W sierpniu 1939, przed wybuchem II wojny światowej, był w sztabie Grupy Operacyjnej Dywersji (późniejsza Ekspozytura 2).

W połowie września 1939 w Stanisławowie założył Tajną Organizację Wojskową. Po klęsce wrześniowej Komenda tej organizacji mieściła się w Budapeszcie. Po powrocie na teren Generalnego Gubernatorstwa, w 1940 r., został komendantem TOW. Był nim aż do połączenia TOW z Kedywem (Kierownictwem Dywersji Armii Krajowej) w 1943 r. Po scaleniu został zastępcą płk Augusta Emila Fieldorfa ps. Nil, a od początku 1944 r. był dowódcą Kedywu.

W powstaniu warszawskim dowodził zgrupowaniem (nazwanym od jego pseudonimu Radosław), w skład którego wchodziły oddziały: Broda 53, Zośka, Parasol, Miotła, Pięść i Czata 49. Przeszedł szlak bojowy od Woli, poprzez Stare Miasto, ewakuację kanałami, Czerniaków i ponownie przejście kanałami na Mokotów. Po kapitulacji kontynuował działalność konspiracyjną, a po rozwiązaniu Armii Krajowej dowodził Obszarem Centralnym Delegatury Sił Zbrojnych .

1 sierpnia 1945, w pierwszą rocznicę wybuchu powstania, został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Zwolniony po miesiącu, stanął na czele tzw. Centralnej Komisji Likwidacyjnej AK. Zwrócił się do AK-owców z apelem o ujawnienie się i skorzystanie z amnestii. U części oficerów AK spotkało się to z dezaprobatą, a nawet posądzeniem o zdradę. W wyniku jego apelu ujawniło się ok. 50 tys. członków podziemia, w tym część nadal działających w zbrojnym podziemiu. Rzekoma amnestia była podwójnym oszustwem bezpieki - nie dość że obiecywała "łaskę" mimo iż żołnierze AK nie popełnili przestępstw przeciwko narodowi to jeszcze ubecy mieli tajną instrukcję by ujawniających się akowców po ich ewidencji "internować i odosobnić".

W miarę swoich możliwości otaczał opieką swoich byłych żołnierzy, pomagał im znaleźć pracę i organizował opiekę medyczną.

W lutym 1949 r. został ponownie aresztowany. Poddano go długotrwałemu śledztwu, w czasie którego był torturowany. Próbowano na nim bezskutecznie wymusić zeznania obciążające gen. Fieldorfa "Nila". 16 listopada 1953 r. został skazany przez sędziego Mieczysława Widaja na karę dożywotniego więzienia. Na wolność wyszedł w wyniku amnestii w 1956, a rok później został zrehabilitowany.

Uchwałą Rady Państwa PRL nr 74/80 z 9 października 1980 został awansowany do stopnia generała brygady LWP. Był wieloletnim wiceprezesem Zarządu Głównego ZBoWiD. W latach 1981-1983 członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Przewodniczący Komisji ZG ZBoWiD ds. Warszawskiego Krzyża Powstańczego.

Zmarł 4 maja 1988. Został pochowany 11 maja 1988 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie wzięli udział m.in. przewodniczący Rady Państwa PRL, I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski, minister obrony narodowej gen. armii Florian Siwicki oraz przewodniczący Rady Krajowej PRON Jan Dobraczyński.

Najważniejsze daty

• 30 sierpnia 1914 – przybył do Krakowa z batalionem Związku Strzeleckiego i wstąpił I. Brygady;
• 25 sierpnia 1915 – ranny w bitwie pod Łoczówkiem dostał się do niewoli rosyjskiej (z której uciekł);
• 1916 – po wyjściu z więzienia austriackiego wstąpił do 6 pułku piechoty I Brygady Legionów;
• 11 maja 1918 – brał udział w przegranej bitwie 13 pułku piechoty II Korpusu, dowodzonego przez gen. Józefa Hallera, pod Kaniowem na Ukrainie;
• 1918 – wstąpił (w stopniu porucznika) do 13 dywizji piechoty Wojska Polskiego;
• 1922 – wystąpił z wojska w randze kapitana;
• 1927 – wrócił do służby wojskowej. Pełnił ją w Równem, Grodnie, Brześciu oraz w Siedlcach;
• 1938 – został wykładowcą w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie;
• sierpień 1939 – został członkiem sztabu Grupy Operacyjnej Dywersji, Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego;
• wrzesień 1939 – utworzył Tajną Organizację Wojskową w Stanisławowie;
• 24 czerwca 1940 – powrócił na tereny okupowane przez Niemców jako Komendant Główny TOW;
• marzec 1943 – po scaleniu TOW z Kedywem został zastępcą płk Fieldorfa;
• 13 kwietnia 1943 – awansowany do stopnia podpułkownika;
• 1 lutego 1944 – objął dowództwo Kedywu;
• 1 sierpnia 1944 – dowodził zgrupowaniem oddziałów Kedywu, nazwanych od jego pseudonimu – Radosław;
• 11 sierpnia 1944 – został ciężko ranny podczas wycofywania się oddziałów ze Stawek;
• 27 sierpnia 1944 – powrócił do swoich oddziałów, dowodził leżąc na noszach, nie wyleczony z ran;
• 30 sierpnia na 31 sierpnia – dowodził nieudaną próbą przebicia się ze Starego Miasta do Śródmieścia;
• 5 września 1944 – dowodził obroną Czerniakowa;
• 20 września 1944 – ewakuacja kanałami na Mokotów;
• 1 października 1944 – awansowany do stopnia pułkownika;
• kwiecień-sierpień 1945 dowodził obszarem Centralnym DSZ
• 1 sierpnia 1945 – aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa;
• początek września 1945 – zwolniony z więzienia;
• 8 września 1945 – wystosował list do członków AK z apelem o wyjście z podziemia i ujawnienie się;
• 4 lutego 1949 – ponowne aresztowanie przez UB;
• 16 listopada 1953 – po długim śledztwie, torturowany, został skazany jako zdrajca Narodu Polskiego na dożywotnie więzienie;
• 1956 – po ogłoszeniu amnestii zwolniony z więzienia;
• 1957 – rehabilitowany;
• 11 października 1980 – otrzymał akt nominacyjny na generała brygady w Belwederze z rąk przewodniczącego Rady Państwa PRL prof. Henryka Jabłońskiego;
• sierpień 1981 – w filmie nadanym przez TVP ujawnia szczegóły tzw. pomocy sowieckiej dla powstańczych oddziałów Armii Krajowej;

Odznaczenia

• Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Krzyż Niepodległości z Mieczami
• Krzyż Walecznych – jedenastokrotnie
• Warszawski Krzyż Powstańczy (1981)