Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Święty | |
| Jan od Krzyża OCD | |
| Juan de Yepes y Alvarez | |
| prezbiter odnowiciel i doktor Kościoła |
|
 XVII wieczny obraz anonimowego malarza przedstawiający św. Jana od Krzyża |
|
| Data urodzenia | 24 czerwca 1542 Fontiveros koło Ávili (Hiszpania) |
| Data śmierci | 14 grudnia 1591 Úbeda (Hiszpania) |
| Kościół / wyznanie | katolicki, anglikański, eangelicko-luterański w Amerece |
| Data beatyfikacji | 1657 przez Klemensa X |
| Data kanonizacji | 27 grudnia 1726 przez Benedykta XIII |
| Wspomnienie | 14 i 15 grudnia (u karmelitów) |
| Atrybuty | otwarta księga, krucyfiks, lilia, orzeł |
| Patron | życia kontemplacyjnego, ludzi oddanych kontemplacji, mistyków, poetów hiszpańskich |
| Szczególne miejsca kultu | Segowia, Hiszpania |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
Jan od Krzyża, hiszp. San Juan de la Cruz, właśc. Juan de Yepes y Alvarez (ur. 24 czerwca 1542 w Fontiveros koło Ávila w Hiszpanii, zm. 14 grudnia 1591 w Úbeda) – hiszpański poeta, ważna postać kontrreformacji, mistyk, karmelita i prezbiter, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, czczony przez Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce, odnowiciel i doktor Kościoła.
Święty Jan od Krzyża był reformatorem zakonu karmelitów. Jest uważany, wraz z Teresą z Ávili, za założyciela karmelitów bosych. Jest również znany ze swych dzieł literackich. Zarówno jego poezja, jak i rozważania nad wzrostem duszy są uważane za szczyt dzieł mistycznych i zaliczane do najwybitniejszych osiągnięć hiszpańskiej literatury.
Spis treści |
Święty Jan od Krzyża urodził się w konwertyckiej rodzinie żydowskiej w małej wiosce Fontiveros koło miasta Ávila[1]. Był drobny, szczupły i chorowity. Gdy był jeszcze małym chłopcem, jego ojciec zmarł, dlatego też matka Jana i jego dwaj młodsi bracia z powodu biedy musieli przenosić się z jednej kastylijskiej wioski do drugiej. Ostatnią wioską, w której zatrzymali się, była Medina del Campo, do której przybyli w roku 1551. Tam też w latach 1559 – 1563 Jan od Krzyża pracował w szpitalu i studiował nauki humanistyczne u jezuitów. W tym czasie jezuici byli nowym zgromadzeniem założonym kilka lat wcześniej przez Hiszpana, świętego Ignacego Loyola. 24 lutego 1563 Jan od Krzyża wstąpił do zakonu karmelitów przyjmując imię brata Juana de San Matías.
W następnym roku ukończył nowicjat i został wysłany do Salamanki, gdzie studiował teologię i filozofię na uniwersytecie w Colegio de San Andrés. Pobyt tam wpłynie później na wszystkie jego dzieła literackie. Ksiądz Luis de León wykładał na tym uniwersytecie biblistykę, egzegezę, język hebrajski i arytmetykę. Luis de León w owym czasie był jednym z czołowych ekspertów w biblistyce i napisał ważne i kontrowersyjne tłumaczenie Pieśni nad Pieśniami na język hiszpański. (W tym czasie tłumaczenie Biblii na języki obce było w Hiszpanii zabronione).
Święty Jan od Krzyża został wyświęcony na kapłana w roku 1567. Chciał następnie wstąpić na stałe do zakonu kartuzów, gdyż podobało mu się panujące w tym zgromadzeniu umiłowanie milczenia i samotnej kontemplacji. Zanim to jednak uczynił, udał się do wsi Medina del Campo, gdzie spotkał charyzmatyczną świętą, Teresę z Ávili. Natychmiast powiedziała mu ona o projektach zreformowania zakonu karmelitów i poprosiła go, by odłożył swoją decyzję o wstąpieniu do kartuzów. Jan przystał na tę prośbę. 28 listopada 1568 Jan od Krzyża, wraz z księdzem Antoniem de Jesus de Heredia, rozpoczął reformę karmelitów w Duruelo. Wkrótce to małe i ubogie miasto stało się centrum religijnym.
Jan od Krzyża kontynuował swą pracę jako pomocnik świętej Teresy z Ávili aż do roku 1577. Zakładał klasztory w całej Hiszpanii, biorąc aktywny udział w rządzeniu nimi. Reguła panująca w tych klasztorach i proces reformy całego zgromadzenia spotkały się ze sprzeciwem dużej liczby karmelitów, z których niektórzy uważali, że wersja zreformowanej reguły świętej Teresy z Ávili była zbyt rygorystyczna. Niektórzy przeciwnicy Teresy starali się nawet odmówić jej wstępu do swoich klasztorów.
Zwolennicy Jana od Krzyża i Teresy z Ávili wyodrębnili się ze wspólnoty, która nie chciała ulec reformie. W ten sposób zakon karmelitański podzielił się na dwie części. Zwolennicy reform nazwali się bosymi, zaś ich przeciwnicy trzewiczkowymi.
Nocą 2 grudnia 1577 Jan od Krzyża, po tym jak odmówił rozkazu przełożonego do przeniesienia się, został uwięziony przez swych przełożonych i osadzony w więzieniu w Toledo. Prawdziwym powodem jego uwięzienia był sprzeciw wobec wprowadzanych przez niego reform. Był tam przetrzymywany pod brutalnym reżimem - głodzony i przynajmniej raz w tygodniu publiczne biczowany wobec wspólnoty. W więzieniu przetrzymywano go w ciasnej, dusznej celi, ledwie tak dużej, by mógł w niej zmieścić swoje ciało. 15 sierpnia 1578, po dziewięciu miesiącach, udało mu się uciec przez małe okno w pokoju przylegającym do celi (wcześniej tego samego dnia udało mu się wyważyć zawiasy w drzwiach celi). W czasie pobytu w więzieniu stworzył dużą część swego najbardziej znanego wiersza Kantyk Duchowy. Ogromne cierpienia i zmagania duchowe odzwierciedlone są we wszystkich jego późniejszych dziełach. Papier, na którym zapisywał swe dzieła w więzieniu, został mu podany przez jednego z zakonników strzegącego celi[2].
Po powrocie do normalnego życia, wraz z świętą Teresą z Ávili, kontynuował reformowanie zakonu karmelitów. Zakładał liczne klasztory karmelitów bosych.
Święty Jan od Krzyża zmarł w wieku 49 lat na różę.
Na twórczość literacką Jana od Krzyża mieli wpływ Luis Ponce de León i Garcilaso de la Vega[3]. Współcześnie jest ona uważana za najwybitniejszy przejaw poezji mistycznej tamtego okresu, mając znaczący wpływ na kształt literatury hiszpańskiej, a także − przenikając do poezji światowego baroku[4]. Pełna egzaltacji poetycka metafora powrotu duszy do Boga zyskała u Jana od Krzyża formę liryki miłosnej. Autor często używa frazy niespokojnej, przepojonej zmysłowością, cechującej większość literackich dokonań rodzącej się dopiero epoki. Niektóre wiersze zaskakują śmiałym połączeniem sielankowego tła i "dworskiej" formy z ascetyczną treścią, jak na przykład w przypadku utworu przedstawiającego nieszczęśliwie zakochanego pasterza jako artystyczny obraz zdradzonego i ukrzyżowanego Chrystusa.
Niezależnie od podejmowanych wątków, najczęstszym źródłem odniesień hiszpańskiego duchownego jest biblijna Pieśń nad pieśniami. Dialog Oblubienicy z Oblubieńcem jednoznacznie tłumaczony jest tu jako symbol mistycznego zjednoczenia człowieka z Bogiem oraz Jego miłosnej mowy do udręczonej duszy. Inną ważną inspirację stanowi Księga Izajasza, w której ogień i rozżarzony węgiel oczyszcza usta proroka. W poezji Jana od Krzyża ogień rozumiany jest właśnie jako siła oczyszczająca, męka niezmiennie cechująca Boską miłość.
Najważniejsze przesłanie nauki św. Jana od Krzyża mówi, że jak najściślejsze zjednoczenie duszy z Bogiem dokonuje się przez wiarę, nadzieję i miłość.
Karmelitanka Edith Stein napisała o książkach Jana od Krzyża, że "nie jest to teoria, spekulacja ani żadna konstrukcja ideologiczna. Jest to wiedza, tylko innego rodzaju, wiedza duchowa, oświetlająca człowieka niezależnie od poznania umysłowego"[5].
Jego dzieła zostały po raz pierwszy opublikowane w roku 1618.
Przedmiotem rozprawy doktorskiej późniejszego papieża Jana Pawła II była doktryna wiary św. Jana.
Jan od Krzyża został beatyfikowany przez papieża Klemensa X w roku 1675. Został kanonizowany przez Benedykta XIII w roku 1726. W roku 1926, został ogłoszony doktorem Kościoła przez papieża Piusa XI.
Święty Jan od Krzyża jest uważany za świętego i Nauczyciela Wiary również przez Kościół anglikański.
Jego relikwie znajdują się w kościele karmelitów przy kościele Vera Cruz w Segowii w Hiszpanii.
W ikonografii przedstawiany jest w habicie karmelitańskim.
Wspomnienie liturgiczne w Kościołach: anglikańskim, ewangelickim i katolickim obchodzone jest w dzienną pamiątkę śmierci (14 grudnia). Uroczystości u karmelitów odbywają się 15 grudnia[6].
|
|||||
|
||||||||||||||||||||
