Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Jaworzno | |||||
 Rynek w Jaworznie |
|||||
|
|||||
| Dewiza: Jaworzno – aktywne miasto | |||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo | śląskie | ||||
| Powiat | miasto na prawach powiatu | ||||
| Aglomeracja | konurbacja górnośląska | ||||
| Założono | 1229 | ||||
| Prawa miejskie | 1901 | ||||
| Prezydent miasta | Paweł Silbert | ||||
| Powierzchnia | 152,67 km² | ||||
| Ludność (2009) • liczba • gęstość |
95 036[1] 626,6 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 32 | ||||
| Kod pocztowy | 43-600 do 43-618 | ||||
| Tablice rejestracyjne | SJ | ||||
|
Położenie na mapie Polski
  Jaworzno
|
|||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) |
2468011 | ||||
| SIMC | 0940335 | ||||
|
Urząd miejski
ul. Grunwaldzka 3343-600 Jaworzno |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Wiadomości w Wikinews |
|||||
 Hasło Jaworzno w Wikisłowniku |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Jaworzno – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej.
Kiedyś główne miasto tzw. Zagłębia Krakowskiego, obecnie jest głównym miastem Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego. Należy także do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. W latach 1815-1846 Jaworzno było częścią Rzeczypospolitej Krakowskiej. Blisko stutysięczne miasto, o jednej z największych powierzchni w województwie (zajmuje 4. miejsce, a w skali kraju – 13). Jaworzno stanowi część historycznej Małopolski[2][3][4].
Do 1975 należało do województwa krakowskiego. W latach 1975-1998 w granicach woj. katowickiego.
Jaworzno leży po wschodniej stronie rozwidlenia rzek: Biała Przemsza i Przemsza, które wyznaczały Trójkąt Trzech Cesarzy. We wschodniej części województwa śląskiego. Według podziału na regiony fizyczno-geograficzne obszar Jaworzna wchodzi w obręb dwóch mezoregionów Wyżyny Śląskiej: Wyżyny Katowickiej na północnym zachodzie i północnym wschodzie oraz Pagórów Jaworznickich na pozostałym obszarze.
Jaworzno leży we wschodniej części drugiego co do wielkości skupiska mieszkańców Polski. W urbanistyce zwanego m.in. konurbacją górnośląsko-dąbrowską.
Miasto graniczy:
Jaworzno składa się z kilkunastu dzielnic (często dawnych samodzielnych miast lub wsi), bez wyraźnych granic pomiędzy nimi. Rozchodzą się one gwiaździście od centrum, często przedzielone są pasami zieleni. Potocznie używa się nazw osiedli, jednak w związku z tym, że dawne przyłączone miasteczka również miały swoje dzielnice, określenie lokalizacji bywa kłopotliwe. Powszechnie przyjmuje się poniższy podział na tzw. ośrodki dzielnicowe:
Dzielnice:
Osiedla mieszkaniowe:
Najwyżej położonym punktem jest wzniesienie Przygoń (354,7 m n.p.m.), najniżej – miejsce w dolinie Przemszy (230 m n.p.m.)[potrzebne źródło].
Lista gór w Jaworznie:
W Jaworznie występuje klimat umiarkowany. Ze względu na ścieranie się wilgotnych mas powietrza znad Atlantyku z suchymi, kontynentalnymi, napływającymi ze wschodu, często dochodzi do zmian pogody. Średnia temperatura roku waha się od 6 do 10 stopni C. Przeciętnie w ciągu roku występuje 70 słonecznych dni (czyli 1702 godziny nasłonecznienia). Najcieplejszym miesiącem jest sierpień, a najzimniejszym styczeń. W okresie letnim wieją na ogół wiatry zachodnie sprzyjające opadom deszczu, natomiast w zimie przewagę mają wiatry wschodnie, co wpływa na zmniejszenie ilości opadów atmosferycznych. Do najbardziej deszczowych miesięcy należą czerwiec i lipiec, ze średnimi opadami w wysokości od 100 do 177 mm. Najmniej deszczowy jest wrzesień i październik, gdy opady wynoszą od 13 do 30 mm[potrzebne źródło].
Przez Jaworzno przepływają takie cieki wodne jak:
Na terenie Jaworzna znajdują się takie zbiorniki wodne jak:
Wśród mieszkańców miasta: 18,8% to dzieci i młodzież do 19 lat, 65,5% to ludność w wieku produkcyjnym, 15,7% stanowi grupa osób w wieku powyżej 64 lat.
Pracujących ogółem w gospodarce narodowej jest 21 572 osób, z tego w przemyśle i budownictwie pracuje 11 787 osób, w usługach rynkowych 5 274, w usługach nierynkowych 4 407. Rolnictwem zajmują się 104 osoby.
Nazwa pochodzi od występujących na terenie miasta jaworów. Znana mieszkańcom i oparta na etymologii ludowej legenda głosi: W 1330 przyszły król Kazimierz III Wielki wracał z Poznania do Krakowa na wezwanie swojego ojca Władysława Łokietka. W rejonie zwanym dziś Pańską Górą napotkał drwali ścinających jawor i zapytał ich, co robią. Wówczas jeden z nich odpowiedział: „My se jawor zno lo tyk, co srybra sukajo” (co tłumaczymy: My sobie jawor ścinamy, dla tych, co srebra szukają). Na podstawie tej ludowej opowieści powstał obecny herb miasta – rozłożysty jawor i ścinający go dwaj drwale. W rzeczywistości nazwa „Jaworzno” powstała poprzez dodanie do wyrazu „jawor” przyrostka *-ьno i nie ma nic wspólnego z „rznięciem”[5].
Jaworzno historycznie leży na terenie Małopolski, a wykopaliska archeologiczne potwierdzają, że osiedle ludzkie istniało na jego terenie już w młodszej epoce kamienia. Zarysowane wały na powierzchni wzgórza Grodzisko wskazują również na istnienie osady we wczesnym średniowieczu. Przez wieki Jaworzno było niewielką osadą na terenie Ziemi krakowskiej w pobliżu Chrzanowa. Pierwsze zapiski o Jaworznie pochodzą z 1229, a w 1335 powstaje parafia, która przyjmuje imię św. Wojciecha. Początkowo tereny te należały do biskupów krakowskich i wchodziły w skład klucza sławkowskiego[6][7]. Na rzece Przemszy od 1179 roku przebiega granica między Małopolską i Górnym Śląskiem, będąca aż do 1922 roku także granicą państwową. Początkowo w Jaworznie wydobywano srebro i ołów z galeny, następnie rudę cynku i żelaza, a w 1767 w obecnej dzielnicy miasta – Szczakowej powstała pierwsza polska kopalnia węgla kamiennego i od tego czasu do dzisiaj w mieście wydobywa się ten surowiec.
Po III rozbiorze Polski miasto znalazło się w zaborze austriackim. W latach 1809-1815 Jaworzno wchodziło w skład Księstwa Warszawskiego, w latach 1815-1846 na nim kończyło się terytorium maleńkiej, formalnie niepodległej Rzeczypospolitej Krakowskiej – Wolnego Miasta Krakowa. Od 1846 do 1918 należała do Wielkiego Księstwa Krakowskiego, w ramach zaboru austriackiego. W czasach rozbiorów na styku rzek Przemszy i Białej Przemszy istniał tzw. Trójkąt Trzech Cesarzy, wyznaczający granicę między Austrią, Rosją a Prusami. W XIX wieku rozwój przemysłowy zdynamizował rozwój miasta, a przeprowadzenie w 1847 przez dzielnicę miasta – Szczakową linii kolejowej Górnośląsko-Krakowskiej (zwanej jako Cesarsko-Królewska Uprzywilejowana Kolej Północna Cesarza Ferdynanda) jeszcze bardziej wzmocniło impuls rozwojowy tych terenów, tworząc jednocześnie ze Szczakowej istotny do dzisiaj węzeł kolejowy, który po rychłym uzyskaniu połączenia z Koleją Warszawsko-Wiedeńską stał się również ważnym węzłem przeładunkowym pomiędzy Austrią a Rosją i Prusami. Już w 1898 powstaje w Jaworznie pierwsza elektrownia, wydobycie węgla stanowi 84% wydobycia w całej Galicji, powstaje Fabryka Bieli Cynkowej, Fabryka Sody Amoniakalnej (Przekształcona w Hutę Szkła Okiennego „Szczakowa”), Garbarnia, a w 1916 Zakłady Azotowe „Azot”. 21 września 1901 cesarz Franciszek Józef I podpisał ustawę Sejmu Lwowskiego w sprawie nadania praw miejskich dla Jaworzna. Od 1918 do 1939 i od 1945 do 1975 w woj. krakowskim.
W czasie II wojny światowej miasto znalazło się pod okupacją niemiecką. W okresie II wojny światowej Jaworzno zostało włączone do Rzeszy Niemieckiej. Utworzono tu podobóz obozu koncentracyjnego Auschwitz (Oświęcim), którego więźniowie pracowali w jaworznickich kopalniach, inaczej zwany: Centralny Obóz Pracy Neu-Dachs. Po wojnie obóz funkcjonował nadal i był miejscem więzienia dla żołnierzy AK oraz osób niewygodnych dla komunistów w powojennej Polsce, m.in. Niemców, Ślązaków, Ukraińców, polskich Łemków.
Dynamiczny rozwój miasta nastąpił w drugiej połowie XX wieku, kiedy napłynęły do niego tysiące ludzi (głównie z południowej Polski) do pracy w przemyśle. W drugiej połowie XX wieku do Jaworzna przyłączono okoliczne osady oraz dawniej niezależne miasta, tworząc dzisiejsze dzielnice Dąbrowa Narodowa, Szczakowa, Byczyna, Jeleń, Ciężkowice, Długoszyn. Powstaje organizm miejski o specyficznej, promienistej (rozchodzącej się od centrum) strukturze, mający bardzo dużą powierzchnię (152,2 km²) i ok. 100 tys. mieszkańców. Do 1975 Jaworzno było jednym z ważniejszych miast ówczesnego woj. krakowskiego. Po reformie administracyjnej 1975 roku zostaje przyłączone, głównie ze względu na silnie rozwinięty przemysł, do województwa katowickiego, przez co straciło na znaczeniu, choć znacząco zwiększyło liczbę mieszkańców przyjeżdżających do pracy w kopalniach.
Kolejna reforma administracyjna z 1999 nie przywróciła miasta do Małopolski (jak to się stało z pozostałymi miastami dawnego powiatu chrzanowskiego: Chrzanowem, Trzebinią, Libiążem), włączając Jaworzno do woj. śląskiego jako miasto na prawach powiatu (powiat grodzki).
Pod koniec XX wieku Jaworzno było miastem z największą liczbą elektrowni na świecie – funkcjonowały 3 elektrownie. Obecnie działa już tylko Elektrownia „Jaworzno III”. Elektrownia Jaworzno III składa się obecnie z dwóch zakładów:
Rok 1998 pozostanie znamienny dla historii jaworznickiej energetyki, jako rok, w którym wyłączono z eksploatacji Elektrownię I.
Od czasu transformacji ustrojowej w Polsce, wskutek znacznej redukcji zatrudnienia w sektorze przemysłowym w latach 90. XX wieku, znaczna część mieszkańców Jaworzna trudni się handlem detalicznym[potrzebne źródło]. Miasto stało się lokalnym centrum handlu, także dla mieszkańców Mysłowic, Sosnowca czy Chrzanowa. W Jaworznie swoje sklepy zlokalizowało kilka dużych sieci handlowych, np. Carrefour, Carrefour Express, Kaufland, Lidl, Aldi, Biedronka, a także restauracja typu fast food – McDonald's. Aktualnie w mieście funkcjonują tylko dwie kopalnie: Sobieski, który wchodzi w skład Południowego Koncernu Węglowego, a także Piłsudski. Inne kopalnie, wyłączone już z użytku: Jan Kanty, Jaworzno (Kościuszko), Bierut. W dzielnicy Jeleń powstaje także okręg przemysłowy. Do tej pory zostały wybudowane trzy hale należące do firm: francuskiej, czeskiej i chińskiej.
W Jaworznie znajduje się Okręgowa Komisja Egzaminacyjna obejmująca swoim zasięgiem województwo śląskie. Jaworzno posiada także wiele szkół, w których można się kształcić na różnorodnych kierunkach.Jaworzno jako pierwsze miasto w Polsce wprowadziło do szkolnych pracowni komputerowych system operacyjny Linux[8].
Przedszkola:
Szkoły Podstawowe
Szkoły artystyczne
Gimnazja
Licea
Technika
Szkoły policealne
Szkoły wyższe
Świętem Miasta jest pierwsza sobota czerwca. W tym okresie organizowane są Dni Jaworzna[9].
Festiwal Energii jest festiwalem muzyki elektronicznej i sztuk wideo organizowanym pod patronatem Prezydent Miasta. Pierwsza edycja odbyła się w dniach 19-20 lipca 2008 nad Zalewem Sosina
Festiwal jest podzielony na dwie części. Część południowa jest poświęcona konkurencjom sportowym na Zalewie, m.in. zawody w pływaniu, regaty, a także Grand Prix w siatkówce plażowej. Część wieczorna to głównie występy muzyczne, wraz z organizowanymi Mistrzostwami Polski VideoZone z udziałem VJ'ów i scratcherów. Po mistrzostwach są planowane koncerty znanych zespołów polskiej sceny muzycznej. W dniach 17 – 19 lipca 2009 odbyła się druga edycja festiwalu[10].
Atrakcje turystyczne Jaworzna:
– PKP Jaworzno Szczakowa, Zalew Sosina, Ciężkowice, Jeziorki, Góra Grodzisko, Byczyna, Zalew Tarka, Jeleń, Zalew Łęg, Elektrownia Jaworzno III, Dąbrowa Narodowa, Łubowiec, Długoszyn, Góra Piasku, PKP Jaworzno Szczakowa.
– Bukowno, Jaworzno Knieje, Zalew Sosina, Ciężkowice, Sosina Młyny Serafińskie, Diabla Góra, Kopalnia Piasku Bukowno, Kanał wodny Jaworznik, Teren Gminy Bukowno.
– PKP Maczki, Długoszyn, Góra Piasku, Góra Sodowa, Rezerwat Sasanka, Obszar Krajobrazowy Dobra – Wilkoszyn, Warpie, Osiedle Leopold, Osiedle Podłęże, Zalew Łęg, Elektrownia Jaworzno III, Wysoki Brzeg, Rzeka Przemsza, Mysłowice Brzęczkowice. Dalej szlak biegnie po terenie Mysłowic.
– siedziba PTTK o/Jaworzno, Wilkoszyn, Jeziorki, Cezarówka, Koźmin, Balin, PKP Balin. – siedziba PTTK o/Jaworzno, Góra Grodzisko, Byczyna, Pomnik Partyzantów, Gmina Libiąż i Chrzanów.
– dochodzi do szlaku zielonego i żółtego w Wilkoszynie do źródła wody siarczanej.W mieście znajdują się 3 skategoryzowane hotele:
Jaworzno jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Jaworznie 23 radnych[11]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Paweł Silbert.
Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.
| Lata | Imię Nazwisko | Partia lub blok partyjny |
|---|---|---|
| 1975 – 1979 | Leszek Jagodyński | PZPR |
| 1979 – 1982 | Marian Skalski | PZPR |
| 1982 – 1990 | Józef Cichowski | PZPR |
| 1990 – 1998 | Andrzej Węglarz | Unia Wolności |
| 1998 – 2002 | Marian Tarabuła | SLD |
| 2002 – nadal | Paweł Silbert | Jaworzno Moje Miasto |
Większość mieszkańców Jaworzna stanowią wierni Kościoła Rzymskokatolickiego.
Diecezja
Jaworzno niemal w całości należy do diecezji sosnowieckiej w obrębie archidiecezji częstochowskiej. Obszar Cezarówki Górnej i Koźmina podlega Parafii Chrystusa Króla w Balinie, natomiast Jeleń-Dąb, w którym znajduje się tylko kaplica dojazdowa, należy do parafii Przemienienia Pańskiego w Libiążu. Obie te parafie znajdują się w granicach archidiecezji krakowskiej, której w przeszłości podlegało całe Jaworzno.
Dekanaty
Obszar Jaworzna należy do dwóch dekanatów diecezji sosnowieckiej oraz dwóch dekanatów archidiecezji krakowskiej.
Diecezja sosnowiecka:
Archidiecezja krakowska:
Parafie
Drugą co do wielkość religią w Jaworznie są Świadkowie Jehowy. Na terenie miasta znajduje się siedem zborów Świadków Jehowy, posiadających trzy Sale Królestwa[12]
Działalność duszpasterską na terenie miasta prowadzą cztery kościoły protestanckie o charakterze ewangelicznym. Należą do nich:
W przeszłości istniała w Jaworznie synagoga, która została zdewastowana przez hitlerowców w czasie II wojny światowej.
Jaworzno znajduje się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Przez miasto przebiegają:
Planowane jest przedłużenie Drogowej Trasy Średnicowej do Jaworzna.
Dworzec kolejowy Jaworzno-Szczakowa jest jednym z największych w Polsce węzłów kolejowych i ważnym punktem ruchu ludności, a także przeładunku towarów. Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego, ze względu na położenie miasta dużą rolę odgrywają przewozy tranzytowe, także międzynarodowe.
W mieście znajdują się następujące czynne stacje i przystanki kolejowe:
Na terenie Jaworzna działa wiele linii autobusowych, które obsługuje PKM Jaworzno nie należący do KZK GOP. Oprócz tego w Jaworznie działają także linie organizatorów z miast ościennych (Mysłowice, Chrzanów, Sosnowiec) oraz przewoźników prywatnych. Dzięki PKM Jaworzno bezpośrednio z Jaworzna dostać się można do: Katowic, Mysłowic, Sosnowca, Balina i Chrzanowa. Dzięki prywatnym liniom ekspresowym Jaworzno-Kraków dostać się można do Krakowa. Dzięki busom, można także dostać się do Dąbrowy Górniczej i Sosnowca.
Dzięki dobrze rozwiniętej sieci dróg i połączeń kolejowych, oraz bliskości portów lotniczych: Katowice-Pyrzowice do którego jest ok. 35 km oraz Kraków-Balice do którego jest ok. 40 km. komunikacja z miastem jest szybka i bardzo łatwa.
Karviná 
Czechy
Szigethalom 
Węgry
|
|||||||
|
|||||||
|
||||||||||
|
||||||||||
|
|||||||
|
||||||||||||||||||||||||||
