Jeden z dziesięciu

Jeden z dziesięciu Fifteen to One
Tadeusz Sznuk – prezenter programu
Rodzaj programu	teleturniej
Kraj produkcji	Polska
Język	polski
Prowadzący	Tadeusz Sznuk
Data premiery	6 czerwca 1994
Lata emisji	od 1994
Emisja	od poniedziałku do czwartku o 17:25
Liczba odcinków	1638 (65)
Czas trwania odcinka	w przybliżeniu 35 minut
Format nadawania	4:3 (6 czerwca 1994 – 6 grudnia 2010) 16:9 (7 grudnia 2010 – nadal)
Od lat	dozwolone bez ograniczeń (wg KRRiT)
Produkcja
Produkcja	EuromediaTV, Telewizja Polska
Stacja telewizyjna	TVP2

Jeden z dziesięciu (1 z 10) – teleturniej polski emitowany od 6 czerwca 1994 roku na antenie TVP2. Prowadzącym jest Tadeusz Sznuk. Program opiera się na brytyjskim formacie Fifteen to One według pomysłu Johna M. Lewisa.

Program obecnie nadawany jest od poniedziałku do czwartku o 17:20.

Zasady gry

W odcinku udział bierze 10 zawodników. Zajmowane przez nich stanowiska 1–10 są rozdzielane drogą losowania. Każdy uczestnik zaczyna grę z trzema "szansami", które reprezentują 3 lampki na stanowisku gracza. Prowadzący zadaje pytania z wiedzy ogólnej, na odpowiedź zawodnik ma 3 sekundy, błędna odpowiedź powoduje utratę jednej "szansy". Program składa się z trzech etapów.

Etap I

Prowadzący zadaje kolejno pytania graczom w dwóch rundach. Każdy zawodnik dostaje po dwa pytania. Wystarczy odpowiedzieć przynajmniej na jedno, aby grać w następnej rundzie. Błędna odpowiedź powoduje utratę jednej "szansy", jednak jeśli gracz nie odpowie na żadne z dwóch pytań, odpada z gry.

Etap II

Zadawanie pytań zaczyna się od pierwszego zawodnika (najczęściej jest to zawodnik na stanowisku numer 1, chyba że odpadł w etapie I). Pytania zadawane są kolejnym zawodnikom – ten, który pierwszy udzieli poprawnej odpowiedzi, wyznacza kolejnego pytanego. Jeżeli wskazany zawodnik odpowie błędnie, to dotychczasowy wyznaczający wskazuje dalej. Jeśli odpowie poprawnie, przejmuje prawo do wyznaczania. W ten sposób gra się tak długo, aż pozostanie w grze trzech zawodników. Przechodzą oni do etapu III. Istnieje pewna zasada gry, o której telewidzowie nie są informowani, a zapisana jest w regulaminie teleturnieju: na początku etapu pierwszy z graczy, który dostaje prawo do wytypowania zawodnika, musi wybrać zawodnika znajdującego się po przeciwnej stronie studia, tzn. z numerem 6–10.

Etap III (finał)

W tym etapie liczba zadanych pytań jest ograniczona do 40. Każdy zawodnik dostaje trzy nowe szanse. Ważną rolę odgrywają punkty, każdy zawodnik zaczyna z taką liczbą punktów, ile szans zachował z wcześniejszych etapów. Za każdą dobrą odpowiedź gracz dostaje 10 punktów. Do pierwszych pytań zawodnicy mogą się zgłaszać (jeśli nikt się nie zgłosi do odpowiedzi, to nikt nie traci szansy) do momentu, gdy jeden z graczy udzieli trzech poprawnych odpowiedzi i zdobędzie 30 punktów. Wyznacza on kolejnego pytanego. Wraca tu reguła z etapu II z tym, że jeśli gracz wskaże do pytania sam siebie i odpowie, otrzyma podwojoną liczbę punktów, tj. 20 (przed X edycją zasada ta nie obowiązywała). Jeśli odpowie źle, wtedy gracze sami się zgłaszają do odpowiedzi i przejmują prawo wyznaczania. W wypadku pozostania jednego gracza (punkt drugi poniżej), zasada podwajania punktów nie obowiązuje, gdyż do jego pytania nie wyznaczył siebie samego.
Gra kończy się gdy:

• zostanie zadane 40 pytań, zawodnikom za każdą zachowaną szansę dolicza się 10 punktów, wygrywa gracz z największą liczbą punktów, lub
• w grze zostanie jeden gracz, pyta się go tak długo, aż straci szansę lub skończą się pytania. Wtedy za każdą zachowaną szansę dolicza się 10 punktów. W odcinkach nadawanych do 1996 roku w takiej sytuacji gra kończyła się, zawodnik od razu dostawał punkty za zachowane szanse.

Liczba zdobytych punktów decyduje o uczestnictwie w Wielkim Finale.

Wielki Finał

Dziesięciu zwycięzców 25 kolejnych odcinków z największą liczbą zdobytych punktów bierze udział w Wielkim Finale. Jego zasady zasadniczo są takie same jak w zwykłym odcinku. W sytuacji gdy dwoje lub więcej zawodników na ostatnim miejscu listy finalistów ma taką samą liczbę punktów, zdarza się, że w Wielkim Finale bierze udział więcej niż 10 graczy. Finał 11-osobowy miał miejsce wielokrotnie. Kilka razy Wielki Finał odbył się w składzie 9-osobowym, gdy któryś z zawodników nie mógł przybyć na nagranie (czasami także w 8-osobowym składzie).

Nagrody

• Wszyscy uczestnicy: słodycze
• Wszyscy uczestnicy etapu III w zwykłym odcinku: nagrody rzeczowe (słodycze oraz zegarki itp.)
• Zwycięzca odcinka: 3000 zł oraz wycieczka
• Uczestnik Wielkiego Finału, który zdobył największą liczbę punktów łącznie w swoim odcinku i w Wielkim Finale (nawet jeśli nie zakwalifikował się do etapu III Wielkiego Finału): 10 000 zł
• Zwycięzca Wielkiego Finału: 40 000 zł (do 2006 roku również samochód: Citroën AX w latach 1994–1995, Citroën ZX w latach 1995–1997, Opel Astra w latach 1998–2001, Peugeot 206 w latach 1998–2000, Renault Thalia w latach 2003–2006, Toyota Corolla w latach 2000–2002, Toyota Corolla Verso w latach 2002–2003).

Specyfika pytań

Pytania w teleturnieju "Jeden z dziesięciu" pochodzą z tzw. wiedzy ogólnej. Unika się zadawania pytań wymagających specjalistycznej wiedzy z danego tematu. Pytania formułowane są w taki sposób, aby udzielić na nie konkretnej odpowiedzi. Najczęściej nie ma wariantów odpowiedzi do wyboru, niekiedy daje się je przy pytaniach zahaczających o wiedzę specjalistyczną lub sformułowanych następująco: Który z wymienionych władców Polski nie był koronowany na króla?. Przy pytaniach o rok często dopuszcza się pewną liczbę lat, o którą można się pomylić. W polskiej edycji aż do 2010 roku, w odróżnieniu od wersji w innych krajach, nie zadawano pytań ilustrowanych – związanych z prezentowanym zdjęciem lub nagraniem. W odcinku z dnia 22 listopada 2010 (19/LXIII) po raz pierwszy w historii programu pojawiły się pytania ilustrowane fragmentem muzycznym.

Oprawa teleturnieju

Scenografia

W studiu ustawionych jest 10 pulpitów, przy których stoją zawodnicy. Na każdym ze stanowisk znajduje się tabliczka z imieniem zawodnika oraz trzy lampki oznaczające "szanse". Scenografia przez lata zmieniała się kilkakrotnie, lecz schemat ten zawsze pozostawał.

Edycje	Lata	Opis
I-IX	06.06.1994–30.11.1997	Podłoga koloru szarego. Pulpity w formie półsześciokąta w kolorze kremowym. Lampki na stanowiskach w postaci kwadratowych "ksenonówek". Tło scenografii w formie błękitnych łuków przypominających witraże. Charakterystycznym elementem było ustawione na podłodze logo programu – najpierw był to żółty napis pionowy "1 z 10", a później sześcian ze znakiem "1/10", obecny w przerywnikach aż do 2005 r.
X-XIX	01.12.1997–13.10.1999	Podłoga w kolorze granatowym z 10 kółkami (poprzednio 17) i wielkim kołem w kolorze szarym z mniejszym kołem pośrodku. Pulpity masywne, kremowe z granatowymi (w III etapie z żółtymi) otoczkami wzdłuż. Lampki zielone koliste (środkowa nieco wyżej niż dwie boczne, wszystko na przodzie pulpitu). Tło scenografii w formie prostokątnych okien z fakturą chmur (to tło było aż do 2005). Z przodu studia żółty płaski napis "Jeden z dziesięciu".
XX-XLIV	14.10.1999–11.04.2005	Podłoga błyszcząca w kolorze ciemnoniebieskim. Pulpity niebieskie z zielonymi świecącymi elementami. Tło scenografii podobne do poprzedniego, lecz od 2001 roku nieco przyciemnione. Z przodu studia napis żółty "Jeden z dziesięciu". Lepsze niż wcześniej oświetlenie. W 2002 scenografia przeszła kilka razy lifting – lekko zmieniany był układ studia oraz wygląd pulpitów. Lampki: najpierw półkuliste, później środkowa w kształcie walca, boczne w kształcie walców obciętych symetrycznie po bokach (tzw. "końcówki wideł"), góra stanowiska.
XLV-LIV	12.04.2005–04.09.2007	Podłoga taka sama jak w poprzedniej wersji. Pulpity w formie półwalca w kolorze srebrnym. Lampki zielone prostokątne, środkowa na przodzie, boczne nieco z boku pulpitu. Tło scenografii w formie prostokątnych paneli z rysunkami ornamentów. Z przodu studia napis "Jeden z dziesięciu" w kolorze podłogi z konturem liter.
LV-	05.09.2007–	Podłoga w kolorze błękitnym ze srebrnym przezroczystym kołem. Pulpity srebrne niezbyt masywne. Lampki duże w kolorze niebieskim, środkowa w kształcie kwadratu, boczne w kształcie trapezów prostokątnych bliskich kwadratom (lekko ucięte z dołu i po bokach, symetrycznie). Tło scenografii stanowią zastawki z wielokrotnie powtórzonymi numerami stanowisk 1–10 na granatowym tle. Większe wykorzystanie efektów świetlnych. Od 2009 roku za stanowiskami smuga światła w dolnej części dekoracji zmienia kolor w każdym z etapów.

Rekordy i sytuacje nadzwyczajne

• Największa możliwa liczba punktów do zdobycia w etapie III to 803. Aby zdobyć tyle punktów zawodnik musiałby zachować trzy szanse z wcześniejszych etapów, zgłosić się i odpowiedzieć na trzy pierwsze pytania etapu III, a potem już do końca wyznaczać siebie do pytania i bezbłędnie odpowiadać (za poprawną odpowiedź na pytania "wzięte na siebie" jest przyznawane 20 punktów). Rekord w liczbie punktów zdobytych podczas jednego odcinka wynosi 493 i padł w odcinku wyemitowanym 13 czerwca 2006 r., ale mimo to zawodnik rekordzista nie wygrał odcinka. Natomiast rekord w liczbie punktów zdobytych przez jednego gracza wynosi 724 i padł w odcinku wyemitowanym 15 czerwca 2005r. Zdobywcą rekordowej ilości punktów był Dariusz Godoś..
• Tylko jednemu zawodnikowi udało się wygrać dwukrotnie Wielki Finał. Zwycięzca LIV edycji, Bohdan Waydyk, wygrał już Wielki Finał w 2000 roku.
• Tylko raz w polskiej edycji zdarzył się remis, tzn. dwóch zwycięzców w jednym odcinku. Wówczas nagroda dla zwycięzcy została podzielona i obaj gracze weszli na listę finalistów z taką samą liczbą punktów.
• Nie zdarzyło się jeszcze, aby po etapie I zostało od razu trzech lub mniej graczy. W rekordowym odcinku etap I przeszło tylko 4 zawodników. Etap II wtedy też był rekordowy, zadano tylko 3 pytania.
• Nie było jeszcze odcinka, w którym ponad połowę uczestników stanowiłyby kobiety. W kilkudziesięciu odcinkach występowali wyłącznie mężczyźni.
• W jednym z odcinków zdarzyło się, że wystąpiła równa liczba mężczyzn i kobiet.
• W jednym odcinku brytyjskiej wersji zdarzyło się, że zawodnik zdobył maksymalną liczbę punktów w finale. Wyniosła 433 punkty (bowiem w finale nie ma 20 punktów za pytania brane na siebie). Graczem tym był Bill McKaig.

Kulisy

• Nagrania kilku kolejnych odcinków odbywają się jednego dnia, jeden po drugim. Prowadzący każdorazowo przebiera się w inny ze swoich garniturów.
• Podczas nagrań możliwe jest oglądanie "na żywo" obrazu ze studia w telewizorach umieszczonych w TVP Lublin. Dźwięk ze studia nie jest udostępniany.
• Podczas nagrania organizatorzy wielokrotnie proszą uczestników, aby w przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do słuszności oceny odpowiedzi (swojej bądź innego gracza) nie zastanawiali się i natychmiast przerywali grę i zgłaszali swoją wątpliwość (nawet najmniejszą). Może zdarzyć się, że do pytań wkradną się błędy lub uczestnik udzieli poprawnej, ale zupełnie innej niż przewidziana przez autora pytania odpowiedzi. Ze względu na formułę programu, sprawiedliwe wobec graczy "naprawienie" takiego błędu rzeczowego jest możliwe tylko zanim prowadzący zacznie czytać kolejne pytanie.
• Do 2001 roku program nagrywany był w warszawskim studiu T.P.S. s.c. Z braku osobnej scenografii do pierwszego etapu i finału, najpierw nagrywano tylko pierwszy i drugi etap (gdy w grze jest 10 stanowisk), a dopiero później przestawiano dekorację i nagrywano finały wszystkich odcinków. Było to uciążliwe dla zawodników, którzy musieli pozostawać w studiu od rana do wieczora. W lubelskim studiu scenografia została tak skonstruowana, aby do minimum ograniczyć przestawianie dekoracji, więc nagrywany jest od razu cały odcinek.

Lokalne wersje teleturnieju na świecie

Pierwowzorem teleturnieju "Jeden z dziesięciu" jest program brytyjski "Fifteen to One" emitowany przez Channel 4 w latach 1988–2003. Prowadzącym był William G. Stewart. Zgodnie z tytułem w odcinku brało udział 15 zawodników. Pozostałe zasady były w większości takie same jak w polskiej edycji (nie było podwojonej liczby punktów za odpowiedź w III etapie).

W latach 1996–2001 na kanale Sat.1 emitowano niemiecką wersję programu pt. "Jeder gegen Jeden", w której brało udział najpierw 12, a później – od 2000 roku – 10 zawodników. Pierwszym prowadzącym był Hans-Hermann Gockel, którego w 1999 zastąpił Holger Speckhahn.

Od 2008 roku kanał SVT 2 emituje szwedzką edycję pt. "Vem vet mest?", w której bierze udział 12 graczy. Prowadzącym jest Rickard Olsson.

Zobacz też

• TVP2
• Teleturniej
• Programy emitowane w TVP2

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona programu