Jedzący kartofle lub Zjadacze kartofli (hol. De aardappeleters, ang. The Potato Eaters) – dwa obrazy Vincenta van Gogha o tym samym tytule, ale różnych wymiarach, namalowane w kwietniu 1885[1][2] podczas pobytu artysty w miejscowości Nuenen; pierwszy z nich należy do stałej ekspozycji Muzeum van Gogha w Amsterdamie a drugi znajduje się w Kröller-Müller Museum w Otterlo i jest wstępną, olejną wersją pierwszego.
Obraz Jedzący kartofle jest jednym z najwyżej cenionych dzieł van Gogha.
Nr kat.: F 82, JH 764; F 78, JH 734.
Planując namalowanie obrazu van Gogh poszukiwał jako modeli ludzi o surowych, płaskich twarzach, niskich czołach i grubych wargach, podobnych do wieśniaków z obrazów Jean-François Milleta. Pisał o tym kilkakrotnie w listach do brata[3].
W marcu i na początku kwietnia 1885 van Gogh wykonał studialny szkic do obrazu. Korespondując z bratem wspomniał o obrazie i załączył szkice ale Theo van Gogh nie był zachwycony dziełem brata. Sam obraz namalowany został między 13 kwietnia a początkiem maja 1885, później, w ciągu roku dokonał tylko drobnych poprawek małym pędzelkiem.
Van Gogh chciał przedstawić wieśniaków takimi, jakimi są. Brzydkie postacie o grubych rysach wybrał rozmyślnie uważając, że będą one naturalne i nie zepsują końcowego efektu jego pracy.
W liście do siostry Willeminy, napisanym dwa lata później w Paryżu van Gogh wciąż uważał Jedzących kartofle za swój najlepszy obraz:
- "Myślę, że mój obraz przedstawiający wieśniaków jedzących kartofle, który namalowałem w Nuenen, jest mimo wszystko najlepszą rzeczą, jaka zrobiłem."[4]
[edytuj] Studium litograficzne „Jedzących kartofle”
Jedzący kartofle, litografia (1885). (Obraz odwrócony.)
Van Gogh przed namalowaniem właściwego obraz sporządził studium litograficzne Jedzących kartofle. Wysłał odbitki bratu a w dołączonym liście stwierdził, iż praca nad obrazem posuwa się powoli naprzód:
- "Dostaniesz kilka odbitek litograficznych tą samą pocztą (...) Mam nadzieję, że obraz [przedstawiający] tych jedzących kartofle posunie się troszeczkę do przodu."[5]
Vincent van Gogh po raz pierwszy eksperymentował z litografią w 1882 w Hadze. Chociaż cenił małoformatowe prace graficzne i był zapalonym zbieraczem angielskich miedziorytów, pracował stosunkowo mało z tego typu techniką graficzną; sporządził w sumie 9 litografii i 1 akwafortę[6].
W liście do brata, datowanym ok. 3 grudnia 1882 zauważył:
- "(...) niektóre obrazy w dużych ramach wyglądają bardzo namacalnie a później ktoś się dziwi, kiedy one faktycznie pozostawiają po sobie uczucie pustki i niedosytu. Z drugiej strony, ktoś czasem nie zauważy bezpretensjonalnego drzeworytu, litografii czy akwaforty, ale powraca do nich i staje się z czasem coraz bardziej do nich przywiązany, wyczuwając w nich instynktownie coś wielkiego."[7]
Opisując obraz van Gogh stwierdził:
- "Starałem się jak najsumienniej stworzyć obraz ludzi, którzy w świetle lampy jedzą ziemniaki, sięgając rękami do miski, ludzi, którzy tymi samymi rękami orali ziemię; chciałem, ażeby obraz ten był apoteozą pracy rąk ludzkich i codziennej strawy tak uczciwie przez nich zdobytej."[8]
Zwyczajna scena kolacji została zmieniona w tajemnicze, pełne skupienia i napięcia misterium dzięki specjalnie dobranemu, szorstkiemu płótnu oraz surowej prostocie zastosowanych przez artystę ”brudnych” barw: ciemnych brązów, oliwkowej zieleni i czerni, przywołując nastrój zbliżony do nastroju niektórych obrazów Rembrandta[9]. Ręce wieśniaków zostały oddane z patetyczną prostotą - mają ten sam kolor i konsystencję, co wykopane przez nie kartofle[10]. Twarz chłopki (z prawej strony) została impresyjnie przedstawiona za pomocą oszczędnych półtonów. Jasne tło, namalowane delikatnymi pociągnięciami pędzla wydobywa kontur postaci z cienia. Bezkompromisowe, surowe sportretowanie wieśniaków przez van Gogha wskazuje na jego chęć stworzenia prawdziwie wiejskiego obrazu. Artysta odczuwał głęboką solidarność z biednymi ludźmi ze wsi, których życie, podobnie jak jego własne, było przepełnione cierpieniem. Stół, przy którym siedzą jedzący kartofle stał się stołem ołtarzowym a jedzenie – sakramentem rozdzielanym przez wieśniaków[11].
Nierealistycznie potraktowane zostało w obrazie światło: jego źródłem wydaje się być zawieszona nad stołem lampa, ale emanuje ono ze wszystkich przedmiotów a zwłaszcza z twarzy ludzi siedzących przy stole[9]. Ich zdeformowane w karykaturalny sposób kształty są poważne, pełne godności i na swój sposób piękne w swym skupieniu. W obrazie zaciera się granica pomiędzy potocznymi wyobrażeniami o tym co piękne a co brzydkie – ważna jest moc działania i głębia przeżycia treści, jaka on zawiera[12].
[edytuj] Wpływ szkoły haskiej na twórczość van Gogha
W powszechnej świadomości van Gogh jest często kojarzony z ruchem impresjonistów jednak w rzeczywistości jego artystyczne korzenie bliższe są założeniom przedstawicieli szkoły haskiej, jak Anton Mauve czy Jozef Israëls.
W liście do brata, napisanym w połowie czerwca 1884 z Theunen van Gogh zauważył:
- "Kiedy słyszę, jak mówisz o wielu nowych nazwiskach, nie zawsze mogę to zrozumieć, bo ja absolutnie nic w nich nie widziałem. A z tego, co powiedziałeś o “impresjonizmie”, zrozumiałem, że jest to coś innego, niż myślałem, że jest, ale nadal nie jest dla mnie całkiem jasne, co można przez to rozumieć. Co do mnie, to znajduję tak strasznie dużo u Israëlsa na przykład to, że nie jestem szczególnie ciekawy ani też nie palę się do czegoś innego czy nowszego."[13]
Zanim van Gogh namalował Jedzących kartofle, Israëls poruszył już ten sam temat w swoim obrazie Wiejska rodzina przy stole[14]; sądząc z listu napisanego do brata 11 marca 1882 van Gogh widział ten obraz (lub przynajmniej jakąś jego wersję):
- "To ten niesamowity Israëls, naprawdę nie mogę patrzeć na nic innego, tak głębokie wrażenie to na mnie zrobiło. Był tam też jeszcze inny [obraz] Israëlsa, mniejszy, z 5 czy 6 postaciami, myślę że to robotnicza rodzina przy stole."[15]
i zainspirował się nim, malując własne dzieło. Kompozycyjnie oba obrazy są podobne: w obu w centrum umieszczona jest postać obrócona plecami do widza.
Przypisy
- ↑ Vincent van Gogh Gallery: The Paintings: The Potato Eaters (ang.). [dostęp 2011-01-11].
- ↑ Vincent van Gogh Gallery: The Paintings: The Potato Eaters (ang.). [dostęp 2011-01-11].
- ↑ Brian Petrie: Van Gogh. Oxford: Phaidon Press Ltd., 1985. ISBN 0-7148-1631-0. (ang.)
- ↑ vangoghletters.org: (574) To Willemien van Gogh. Paris, late October 1887 (ang.). [dostęp 2011-01-11]. Cytat: "What I think about my own work is that the painting of the peasants eating potatoes that I did in Nuenen is after all the best thing I did."
- ↑ vangoghletters.org: (495) To Theo van Gogh. Nuenen, Tuesday, 21 April 1885. (ang.). [dostęp 2011-01-11]. Cytat: "You’ll receive a number of impressions of the lithograph by the same post...I hope that the painting of those potato eaters will progress a bit."
- ↑ Vincent van Gogh Gallery: Grafic Works (ang.). [dostęp 2011-01-11].
- ↑ vangoghletters.org: (290) To Theo van Gogh. The Hague, on or about Sunday, 3 December 1882. (ang.). [dostęp 2011-01-11]. Cytat: "(...) some paintings in their huge frames look very substantial, and later one is surprised when they actually leave behind such an empty and dissatisfied feeling. On the other hand, one overlooks many unpretentious woodcut or lithograph or etching now and then, but comes back to it and becomes more and more attached to it with time, and senses something great in it."
- ↑ Wiesław Juszczak: Postimpresjoniści. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1985, s. 97. ISBN 83-221-0258-5.
- ↑ 9,0 9,1 Wiesław Juszczak: Postimpresjoniści. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1985, s. 98. ISBN 83-221-0258-5.
- ↑ Anna Torterolo: Van Gogh: A Profound and Tormented Genius – His Life in Paintings. Dorling Kindersley, 1996, s. 36. ISBN 0-7894-4143-8. (ang.)
- ↑ Anna Torterolo: Van Gogh: A Profound and Tormented Genius – His Life in Paintings. Dorling Kindersley, 1996, s. 37. ISBN 0-7894-4143-8. (ang.)
- ↑ Wiesław Juszczak: Postimpresjoniści. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1985, s. 99. ISBN 83-221-0258-5.
- ↑ vangoghletters.org: (450) To Theo van Gogh. Nuenen, mid-June 1884. (ang.). [dostęp 2011-01-12]. Cytat: "When I hear you talk about a lot of new names, it’s not always possible for me to understand when I’ve seen absolutely nothing by them. And from what you said about ‘Impressionism’, I’ve grasped that it’s something different from what I thought it was, but it’s still not entirely clear to me what one should understand by it. But for my part, I find so tremendously much in Israëls, for instance, that I’m not particularly curious about or eager for something different or newer."
- ↑ Van Gogh Museum: Een boerengezin aan de maaltijd, 1882 (niderl.). [dostęp 2011-01-12].
- ↑ vangoghletters.org: (211) To Theo van Gogh. The Hague, Saturday, 11 March 1882. (ang.). [dostęp 2011-01-12]. Cytat: "It’s a fabulous Israëls, I couldn’t really see anything else, it made such a deep impression on me. And yet, there was another Israëls, a small one with 5 or 6 figures, I think, a labourer’s family at table."
[edytuj] Linki zewnętrze
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
