Tworzenie książki (wyłącz)
 Dodaj tę stronę do książki Pokaż książkę (0 stron) Proponowane strony

Jelita (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Jelita
Jelita
Alternatywne nazwy Hastae, Jelito, Koźlarogi, Koźle Rogi, Tres Hastae
Pierwsza wzmianka 1316 (pieczęć), 1398 (zapis)
Herbowni
Miasta Zamość, Tomaszów Lubelski, Józefów Biłgorajski, Kraśnik, Zwierzyniec, Dyneburg (1582-1772)
Gminy Dłutów, Jadów, Moszczenica, Morawica, Tereszpol

Jelita (Hastae, Jelito, Koźlarogi, Koźle Rogi, Tres Hastae) — polski herb szlachecki, związany z zawołaniami Jelita i Nagody. Występował głównie w ziemi brzeskiej, krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, poznańskiej i na Mazowszu[2].

Spis treści

[edytuj] Opis herbu

W polu czerwonym dwie kopie w krzyż skośny, złote, na nich takaż trzecia na opak w słup.

W klejnocie pół kozła wspiętego srebrnego z czarnymi rogami.

[edytuj] Najwcześniejsze wzmianki

Jeden z najstarszych herbów polskich. Pierwszy wizerunek zachował się na pieczęci Tomisława z Mokrska z 1316 roku. Najstarszy zapis pochodzi z 1398 roku.

Inne źródła podają, że na tarczy znajdują się nie kopie, ale włócznie. Fryz heraldyczny w ufundowanej przez Wierzbiętę z Paniewic, starostę generalnego Wielkopolski (1352-1369), kaplicy w klasztorze w Lądzie przedstawia herb Jelita jako trzy nieskrzyżowane włócznie - środkowa w słup, pozostałe w skos lewy i prawy, ostrzami do góry.

W wyniku unii horodelskiej w 1413 przeniesiony na Litwę.

[edytuj] Znani Herbowni

[edytuj] Legendy herbowe

Jan Długosz, Kronika Polska:

Bartosz Paprocki, Gniazdo cnoty:

A dawał im na wszystkim odpór dość potężnie,
U Połowcz wsi, wojsko ich poskromił niemałe
A popsował nadęte myśli ich zuchwałe.
Nazajutrz po boisku onym król jeżdżący
Ujźrzał rycerza swego głowę podnoszący.
Trzema drzewy przebity był, zarazem rzecze:
Równa męka nie może być takowej męce.
On rycerz odpowiedział: więtsza męka jeszcze,
Gdy zły sąsiad w jednej wsi, co się zgadzać nie chce.
Spytał król: możesz być żyw, ja przyrzekam tobie,
Sąsiada mieć nie będziesz ku przekazie sobie.
Odjeżdżając kazał go swym barwierzom leczyć
A one drzewa z niego tym prędzej wykręcić.

Wacław Potocki, Wojna Chocimska:

Że on szary Florian na pobojowisku
Gdy w się pchał wytoczone jelita na ziemię,
Łokietkowi królowi odpowiedział, że mię
Barziej boli zły sąsiad w mej wiosce niźli ta
Rana, przez którą ze mnie wypadły jelita!
Stąd Jelita Zamoyskich, trzy złożone groty,
Wieczna pamiątka, wieczny charakter ich cnoty;
Które się z Księżycem Wiśniowieckich zdarzą,
Na królewskim je tronie Polacy posadzą:
Więc do zgody sąsiedniej Orła i Pogonie,
Te, co ich sąsiad mierział, Jelita w koronie.

O herbie Jelita można też przeczytać utworze:

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. Tadeusz Gajl: Herby SZlachty. [dostęp 19 maja 2010].
  2. Nazwy oboczne, zawołania i występowanie za: Alfred Znamierowski: Herbarz rodowy. Warszawa: Świat Książki, 2004, s. 112. ISBN 83-7391-166-9. 
  3. w rzeczywistości początek zawołania Jelita (jednego z trzech obok mian Nagody i Koźlerogi), używanego w średniowieczu przez ród Jelitczyków, pochodzi od przydomka kasztelana małogoskiego, wiślickiego i sandomierskiego Piotra z Mokrska zwanego Jelito. Data pierwszego zapisu tej nazwy, tj. rok 1328 koryguje legendę Długosza, w której zawołanie Jelita przypisał ranie legendarnemu Florianowi Szaremu w bitwie pod Płowcami
Poprzedni

Jeleński
POL COA blank.svg
Herby ułożone alfabetycznie

Jelita
POL COA blank.svg
Następny

Jelita II
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jelita_(herb_szlachecki)&oldid=31452549
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty