Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| John Keats | |
  |
|
| Data i miejsce urodzenia | 31 października 1795 w Londynie |
| Data i miejsce śmierci | 23 lutego 1821 w Rzymie |
 John Keats w Wikiźródłach |
|
 John Keats w Wikicytatach |
|
John Keats (ur. 31 października 1795 w Moorgate w pobliżu Londynu, zm. 23 lutego 1821 w Rzymie) – angielski poeta, jeden z głównych przedstawicieli romantyzmu; obok Edmunda Spensera nazywany w Anglii poetą poetów[1]. Za życia niedoceniany i atakowany przez krytykę literacką (jego poetykę pogardliwie określano mianem Cocktly School[2]), po śmierci wywarł ogromny wpływ na poetów postromantycznych z kręgu Alfreda Tennysona. Jego legenda stała się tematem dzieł wielu ówczesnych i późniejszych twórców, tj.: Percy Bysshe Shelley[3], Lord Byron[4], Wallace Stevens[5] czy William Butler Yeats[6]. Keats był wyznawcą ideału piękna pojmowanego sensualistycznie, które starał się oddawać przez zastosowanie rozbudowanych form wierszowanych i rytmicznych oraz malowniczość opisu. Plastyka i muzyczność jego utworów wywarła spory wpływ na twórczość tzw. prerafaelitów.
Spis treści |
Urodził się 31 października 1795 na 85 Moorgate, nieopodal Londynu jako najstarszy z pięciorga dzieci stajennego, Thomasa Keatsa i Frances Jennings. Współcześnie w tym miejscu znajduje się bar o nazwie "Keats The Grove". Według większości źródeł biograficznych John Keats był niepokornym dzieckiem, skorym do bójek i konfliktów. Sam poeta tak wspominał o sobie w napisanej w 1818 Piosence o mnie:
| „ |
Był raz niegrzeczny chłopiec,
Nudziło mu się w domu,
Okropnie niedorzeczny
|
” |
| — J. Keats, Piosenka o mnie, tłum. Z. Kierszys | ||
Po tragicznej śmierci ojca, który spadł z konia, rodzina Keatsów zamieszkała w Edmonton. W tym czasie John podjął naukę w prywatnej szkole w Enfield (do tej samej szkoły uczęszczali także jego młodsi bracia George i Tom). Po śmierci matki w 1810 roku John zostaje przez opiekuna dzieci zabrany ze szkoły i oddany na pięcioletnią praktykę u miejscowego chirurga, dr Hammonda. W tym samym czasie John Keats niespodziewanie zaczął fascynować się literaturą; samodzielnie zajął się analizą tekstów klasycznych, w czym pomagał mu jego przyjaciel Charles Cowden Clarke, syn dyrektora szkoły w Enfield. Na ten okres datuje się powstanie pierwszych juweniliów Keatsa oraz jego tłumaczenie Eneidy Wergiliusza na prozę.
W wieku dziewiętnastu lat na rok przed zakończeniem przerwał praktykę u dr Hammonda i powrócił do Londynu, gdzie kontynuował praktykę w St. Thomas's Hospital and Guy's . Około 1816 porzucił jednak naukę i poświęcił się całkowicie literaturze. Dzięki Charlesowi Clarkowi poznał wówczas poetę Leigha Hunta, który z kolei poznał Keatsa z Percy'm Bysshe Shelleyem.
Pierwsze wiersze Johna Keatsa pojawiły się w piśmie Examiner w 1816 właśnie dzięki przyjaźni twórcy z Huntem, jednym z redaktorów. W kwietniu 1818 ukończył pisanie Endymion.
W 1818 Keats i jego przyjaciel Charles Armitage Brown wyruszyli do Irlandii, a potem Szkocji śladami jednego z mentorów poety – Roberta Burnsa, którego dom i grób odwiedzili w Dumfries. Podczas tej podróży John nabawił się ciężkiego przeziębienia, które stało się bezpośrednią przyczyną jego gruźlicy. W grudniu 1818 roku umarł brat Keatsa, Tom. Charles Brown zaprosił Johna Keatsa do swojego domu, gdzie na początku 1819 roku Keats napisał swoje najlepsze wiersze. W 1819 roku Keats zakochał się z wzajemnością w Fanny Brawne, sąsiadce Browna, która wynajęła jego dom w czasie podróży Keatsa i Browna do Szkocji. W lutym 1820 roku Keats przechodzi ostry atak choroby. Stan chorobowy trwa już nieprzerwanie aż do śmierci poety. Sam Keats nazywał ten czas życiem pośmiertnym. Za namową lekarzy Keats we wrześniu 1820 w celu podratowania zdrowia wyjeżdża do Neapolu we Włoszech. W podróży towarzyszy mu młody artysta Joseph Severn, jeden z przyjaciół poety. Kiedy dotarli do Rzymu, Keats przechodzi kolejny ostry atak choroby. 23 lutego 1821 roku umiera w obecności Severn'a w swoim mieszkaniu przy słynnych Schodach Hiszpańskich w Rzymie. W tym czasie nie stworzył już ani jednego utworu, a rozpoczęte wcześniej poematy nie doczekały się kontynuacji; wciąż jednak jego opublikowane wiersze stanowiły cel ataku krytyki. Swój ostatni wiersz, Do jasnej gwiazdy, napisał w 1819 na odwrocie jednej ze stron tomu sonetów Shakespeare'a. Na krótko przed śmiercią powiedział do przyjaciela: "w czasie ostatnich miesięcy czułem się, jakby już rosły na mnie kwiaty". Został pochowany 26 lutego 1821 na cmentarzu protestanckim w Rzymie. Na jego nagrobku wyryto epitafium: "Tutaj spoczywa ten, którego imię zapisano na wodzie" (Here lies one whose name was writ in water).
Wczesna twórczość Keatsa, podobnie jak większości poetów angielskiego romantyzmu, silnie związana była z poetyką klasyczną, zwłaszcza wierszy renesansowego poety Edmunda Spensera. W późniejszym czasie autor Endymiona znacząco odbiegł od wzorców XVI i XVIII-wiecznych na rzecz większej swobody twórczej; zarówno pod kątem stylu jak i treści. Cechą charakterystyczną dojrzałej twórczości Keatsa były jednak wciąż liczne nawiązania do antyku i mitologii greckiej oraz oświeceniowa dbałość o kunsztowność formy. Do silnych związków z klasycyzmem skłaniało Keatsa również umiłowanie hymnu i ody, których stał się jednym z najwybitniejszych przedstawicieli w literaturze XIX wieku.
Dzięki wcześnie zawartej przyjaźni z Leighem Huntem Keats zdążył wydać za życia trzy tomy poezji (1817, kolejne: 1818 i 1820), zawierające ballady, ody i poematy, wśród nich nieukończony Hyperion. Pierwszym znanym utworem poety jest krótki, składający się z dwóch wersów wiersz filozoficzno-refleksyjny z 1814, O śmierci, oparty o modne w okresie baroku zestawienie życie – sen – śmierć, znane dzięki sztuce Pedra Calderóna de la Barca Życie snem. W pierwszym tomie Poezji Keatsa dominują zatem niewielkie objętościowo wiersze oraz sonety. Autor wiele miejsca poświęca rozważaniom na temat istoty bycia poetą, związku idealnej wizji sztuki z jej urzeczywistnieniem, problemem tworzywa i treści literackiej. Pojawiają się również utwory manifestujące romantyczny bunt, indywidualizm i panteistyczne uwielbienie przyrody.
| „ |
Tu stąd patrzałbym na kwietne pokrycie |
” |
| — J. Keats, Do samotności, tłum. J. Kasprowicz | ||
Charakterystyczne, iż Keats z tego okresu swojej twórczości łączył rekwizyty natury z rekwizytami kultury, pragnąc odnaleźć w przyrodzie idealne i odwieczne oblicze sztuki; stąd określenie Poezja ziemi czy porównanie strumienia wśród lasu do śmierci Poety. Podobna koncepcja, lecz już w dojrzalszym wydaniu pojawia się w napisanej w 1819 Odzie do słowika, prawdopodobnie najsłynniejszym utworze Keatsa, w którym pieśń słowika okazuje się najdoskonalszym odbiciem dążeń twórców.
Wśród wydanych w drugim tomie Poezji utworów znajdują się wiersze rozsławiające min. pamięć po Tadeuszu Kościuszce i Robercie Burnsie. Przywoływana zostaje również Safona, Homer, Wergiliusz, Dante Alighieri, Filostratus oraz cały panteon postaci mitologicznych. Pojawiają się dłuższe formy wierszowane jak oda czy rozbudowane nieraz do wielu rozdziałów poematy epickie (narracyjne).
Ostatni zbiór wierszy Keatsa z 1820 zawierał kilka utworów balladowych, gatunku, po który poeta dotąd nie sięgał. Ich tematem jest odwieczna walka płci między kobietą a mężczyzną, ukryta pod subtelnymi obrazami zaczerpniętymi ze średniowiecznych legend oraz mitologii greckiej. Najsłynniejszą z nich jest napisana w 1819 La Belle Dame sans Merci (fr. "Piękna kobieta bez litości"), oparta o liryczną dumę XV-wiecznego prowansalskiego barda Alaina Chartiera. Utwór zachowuje przy tym melodykę piosenki wędrownej, korzystając z popularnej w dawnej liryce angielskiej polaski:
| „ |
Wygłodniałe strach wykrzywił
Zrozumiałem, gdym się zbudził
|
” |
| — J. Keats, La Belle Dame sans Merci, tłum. J. Sito | ||
John Keats był również twórcą oryginalnej koncepcji filozoficznej, którą przedstawił w liście do George'a i Thomasa Keatsa datowanym na niedzielę 21 grudnia 1817. Teoria ta nazwana ujemną właściwością (negative capability) łączyła się bezpośrednio z ateistycznymi poglądami poety, znajdując odzwierciedlenie w kilku jego późniejszych dziełach lirycznych.
Pogląd ujemnej właściwości wyrastał z przekonania o niemożności całkowitego poznania świata oraz nieskończoności zjawisk; świadomość tego miałyby jednak mieć wg Keatsa tylko jednostki wybitne, a zwłaszcza poeci.
Nathan Scott, autor książki na temat teorii filozoficznych Keatsa, wykazał wiele podobieństw między ujemną właściwością a filozofią Martina Heideggera. Nawiązywał do niej także Philip Pullman.
Pierwsze w Polsce tłumaczenia wierszy Keatsa ukazywały się dość późno i w niewielkich ilościach. Współcześni badacze literatury wnioskują, że było to spowodowane zbyt hermetycznym jak na owe czasy zamknięciem się poety na krąg kultury anglosaskiej[8]. Uwagę na poezję Keatsa zwróciło zatem dopiero pokolenie Młodej Polski, a autorem pierwszych jej przekładów na język polski był Jan Kasprowicz. Keatsa tłumaczyli również: Antoni Lange, Juliusz Żuławski, Władysław Nawrocki, Leopold Lewin, Stanisław Barańczak, Zygmunt Kubiak.
