Josef Mysliveček

Josef Mysliveček

Josef Mysliveček (ur. 9 marca 1737 w Pradze; zm. 4 lutego 1781 w Rzymie) – czeski kompozytor działający we Włoszech.

Życie, kariera, sukcesy

Urodzony jako jeden z dwóch braci bliźniaków, synów bogatego młynarza, dziedzicznego dzierżawcy Mateja i jego żony Anny w Dubovym Młynie na wyspie Kampa na Malej Stranie; jego brat miał na imię Jáchym, a wedle innych František. Zasobność ojca pozwoliła bliźniakom na naukę w szkole dominikańskiej przy kościele świętego Galla, a potem w kolegium jezuickim Clementinum literatury, matematyki, śpiewu i muzyki, w szczególności skrzypiec. Józef okazał wybitnym skrzypkiem i talentem muzycznym.

Obaj bracia wyuczyli się na czeladników młynarskich w ciągu trzech lat i zostali przyjęci do cechu młynarskiego. W 1749, gdy mieli po dwanaście lat zmarł zaraziwszy się nieoczekiwanie gorączką tyfoidalną ich ojciec, a matka po dwóch latach wdowieństwa wyszła ponownie za mąż. Jáchym pozostał w zawodzie młynarskim, a Józef od dawna czując, że jego przeznaczeniem jest muzyka, nadal ją studiował najpierw u Habermanna, a potem u uwielbianego kompozytora Segera. W 1761 ostatecznie zdecydował oddać całe przedsięwzięcie ojcowskie bratu, ośmielony znakomitym sukcesem swoich pierwszych sześciu symfonii wydanych w Pradze. Nazwane były one nazwami pierwszych sześciu miesięcy roku, a dedykowane hrabiemu Vincentemu von Waldstein.

Dzięki stypendium pozyskanym u hrabiego Vincentego von Waldsteina na studia muzyczne w Wenecji, Mysliveček wyjechał studiować kompozycję u Giovanni Battista Pescettiego (1706-1766) i prędko osiągnął najwyższe sukcesy, najpierw wystawiając w Parmie swoją operę Medea przy współpracy legendarnej sopranistki Lucrezii Aguiari (występującej pod pseudonimem 'La Bastardella'), z którą Mysliveček wszedł w dłuższy związek miłosny; zwłaszcza zaś dzięki swojej operze La Semiramide w 1765 w Bergamo, a sławę jego poświadcza nadanie mu przydomka Boskiego Czecha ('divino Boemo'); czasem znów nazywano go "Venatorini" (dosłownie 'myśliweczek').

Jego opera Il Belerofonte odniosła równie wspaniały sukces rok później (20 stycznia 1767) na dworze w Neapolu i tryumfowała w całych Włoszech: premiera w Neapolu uświetniona była znanymi solistami, uczestniczył tenor Anton Raaf (1714-1797) i sopranistka Caterina Gabrielli (La Gabrielli, 1730-1797), z którą Mysliveček miał romans. Sukces tego dzieła przyniósł od razu nowe zamówienie dla dworu królewskiego w Neapolu, a napisana nowa opera Farnace była tryumfalnym sukcesem. W tym czasie Mysliveček był najlepiej opłacanym kompozytorem operowym we Włoszech. W Portugalii skopiowano w całości 18 jego oper (kolekcja Ajuda przechowała je do dnia dzisiejszego), a w Paryżu, Londynie i Amsterdamie wydawano drukiem jego opery, co nie było bynajmniej powszechne w tamtych czasach.

Znaczenie miało jego spotkanie z młodym Mozartem w 1770 w Bolonii, gdzie Mysliveček został od 15 maja 1771 członkiem Accademia Filharmonica. Obserwować to można w podobieństwach stylu (np. oratorium Abramo e Isacco Myslivečka przypisano mylnie Mozartowi) i co poświadcza sam Mozart pisząc w liście do domu o Myslivečku: "Emanuje od niego ogień, duch i żywotność"; Mozart, co więcej, zaaranżował arię Myslivečka 'Ridente la calma' KV 152 (K⁶ 210a) na sopran z akompaniamentem fortepianu; Mozart zaprzyjaźnił się z Myslivečkiem na całe życie i z tego między innymi powodu często bywał w Pradze.

Sława Myslivečka trwała przez około 12 lat i oklaskiwano go wzdłuż i wszerz całej Europy: Monachium, Wiedeń, Praga, Rzym, Lizbona ciesząc się jego trzydziestoma operami.

Sława jego zaczęła gasnąć wraz w postępującą chorobą, której pierwsze objawy okazały się w 1775 r. Leczenie powstałej gangreny (a może rany syfilitycznej) spowodowało paraliż twarzy i mimo zgody na usuniecie nosa, Mysliveček nie powrócił do zdrowia i straciwszy pieniądze umarł osamotniony, zubożały i zapomniany w Rzymie, gdzie też Mr. Barry (według innych Sir Brady), życzliwy mu Anglik, uczeń i przyjaciel Myslivečka, sprawił mu pogrzeb na cmentarzu przy kościele San Lorenzo in Lucina w Rzymie. Grób Myslivecka przetrwał tam do dnia dzisiejszego.

Ciekawostki

• Młyn dziedziczony przez rodzinę Myslivecków do dziś nazywany jest Myslivečkovský. Od roku 1936 mieści się tam Muzeum Smetany.
• P. Pravec odkrył w obserwatorium planetarnym w Ondřejovie nową planetoidę słoneczną oznaczoną 1999 CN3, którą nazwał po Josefie Myslivečku właśnie "53159 Mysliveček".

Dzieła

Muzyka śpiewana

Msze

• Paerum elegans w D dur (1772);
• Messa w D dur (ca. 1772);
• Litanei w D dur (ca. 1777);
• Requiem w Eis mol;

Psalmy i inne utwory kościelne

• Veni sponsa Christi w G mol (1771);
• Beatus Bernardy w B dur (ca. 1772);
• Ave splendus caeli w G dur;
• Laudate Dominum w F dur;
• Salve Regina w F dur;

Oratoria

• Il Tobia (1769, Padwa);
• Il pellegrini al sepolcro (Pielgrzymi u Grobu),(1770, Padwa, zaginiona);
• Adamo ed Eva (24 maja 1771, Florencja);
• Betulia liberata (1771, Padwa, zaginiona);
• Giuseppe risconosciuto (Józef rozpoznany)(ca. 1771, Padwa, zaginiona);
• La passione di Gesù Cristo (1773, Florencja);
• La liberazione d’Israel (1775, Praga, zaginiona);
• Isacco, figura del redentore (Izaak wyobrażenie Odkupiciela),(1776, Florencja; 1777 Monachium);

Kantaty

• Il parnasso confuso (ca. 1765, Praga)
• Narciso al fonte (1768, Padwa, zaginiona);
• Cantata per S.E. Marino Cavalli (1768, Padwa, zaginiona);
• Cantata pro omni solenitate (1769, Praga);
• Alceste e Fileno (prima del 1770, Praga);
• 6 Cantate a 3 voci (Neapol, zaginione);
• L’Elfrida (1774, Florencja, zaginiona);
• Enea negl’elisi ovvero Il tempio dell’eternita (1777, Monachium, zaginiona);
• Armida (ca. 1779);
• Ebbi non ti smarrir;
• La tempesta;
• 3 notturni;

Opery

Opery są spisane w porządku chronologicznym; skrót PR stoi za "premiera".

• Medea (1764, Parma, Teatro Ducale)
• La Semiramide (Libretto: Metastasio, PR: 1766, Bergamo);
• Il Bellerofonte (Libretto: G. Bonechi, PR: 20 gennaio 1767, Napoli, Teatro San Carlo);
• Farnace (Libretto: A.M. Lucchini, PR: 4 listopada 1767, Napoli, Teatro San Carlo);
• Il trionfo di Clelia (Libretto: P. Metastasio, PR: 26 grudnia 1767, Torino, Teatro Regio);
• Il Demofoonte (Libretto: P. Metastasio, PR: 1769, Wenecja, Teatro San Benedetto);
• L'Ipermestra (Libretto: P. Metastasio, PR: 1769, Florencja);
• La Nitteti (Libretto; P. Metastasio, PR: 1770, Bolonia);
• Motezuma (Libretto: V.A. Cigna-Santi, PR: 23 stycznia 1771, Florencja, Teatro della Pergola);
• Il gran Tamerlano (Libretto: A. Piovene, PR: 26 grudnia 1771, Milano, Teatro Regio Duc);
• Romolo ed Ersilia (Libretto: P. Metastasio, PR: 13 sierpnia 1773, Napoli, Teatro San Carlo);
• Antigona (Libretto: G. Roccaforte, PR: 26 grudnia 1773, Turyn, Teatro Regio);
• La clemenza di Tito (Libretto: P. Metastasio, PR: 26 grudnia 1773, Wenecja,Teatro San Benedetto);
• Atide (Libretto: T. Stanzani, PR: 1774, Padwa);
• Artaserse (Libretto: P. Metastasio, PR: 13 sierpnia 1774, Neapol, Teatro San Carlo);
• Il Demofoonte (Libretto: P. Metastasio, PR: 20 stycznia 1775, Neapol, Teatro San Carlo);
• Ezio (Libretto: P. Metastasio, PR: 5 czerwca 1775, Neapol, Teatro San Carlo);
• Adriano in Siria (Libretto: P. Metastasio, PR: 1776, Florencja, Teatro Cocomero);
• Ezio (Libretto: P. Metastasio, PR: 1777, Monachium);
• La Calliroe (Libretto: M. Verazi, PR: 30 maja 1778, Neapol, Teatro San Carlo);
• L'Olimpiade (Libretto: P. Metastasio, PR: 4 listopada 1778, Neapol, Teatro San Carlo);
• La Circe (Libretto: D. Perrell, PR: 1779, Wenecja, Teatro San Benedetto);
• Il Demetrio (Libretto: P. Metastasio, PR: 13 sierpnia 1779, Neapol, Teatro San Carlo);
• Armida (Libretto: G. Migliavacca, PR: 26 grudnia 1779, Mediolan, Teatro della Scala);
• Medonte (Libretto: G. de Gamerra, PR: Karnawał 1780, Rzym, Teatro Argentina);
• Antigono (Libretto: P. Metastasio, PR: Wiosna 1780, Rzym, Teatro delle Dame);

Melodramy

Theoderich und Elisa (ca. 1778)

Muzyka na orkiestrę

Symfonie

• Sinfonia w C dur, 1762;
• 6 sinfonie a quattro op. 1 (re maggiore, sol maggiore, do maggiore, fa maggiore, sol minore, re maggiore), 1764;
• 3 sinfonie (re maggiore, mi bemmolle maggiore, si maggiore = uwertura da "Il tronfi di Celia"), 1769;
• 3 sinfonie (fa maggiore, re maggiore, sol maggiore), prima del 1770;
• 6 sinfonie a 8 (re maggiore = overtura da "Semiramide", sol maggiore, do maggiore, fa maggiore, si maggiore, mi bemolle maggiore), przed 1771;
• 6 sinfonie a 8 (re maggiore, fa maggiore, la maggiore = uwertura do Alceste e Fileno, C-Dur, sol maggiore = uwertura do "Il parnaso confuso", re maggiore), przed 1771;
• Sinfonia in re maggiore, ca. 1771;
• Sinfonia in mi bemolle maggiore ca. 1771;
• 3 sinfonie (fa maggiore, re maggiore, do maggiore), ca. 1771;
• Sinfonia in re maggiore, ca. 1771;
• 4 overture (do maggiore, la maggiore, fa maggiore, re maggiore, si maggiore, sol maggiore), 1772;
• 6 sinfonie (sol maggiore, mi bemolle maggiore, la maggiore, mi maggiore, re maggiore, si maggiore), ca. 1775 (przearanżowane również jako kwartety);
• 6 sinfonie (re maggiore, si maggiore, sol maggiore, mi bemolle maggiore, do maggiore, fa maggiore, zaginione), 1776-77;
• 6 sinfonie da orchestra (re maggiore = uwertura do "Antigona", sol maggiore = uwertura do "Ezio" (1775), re maggiore = uwertura do "Il Demofoonte" (1775), si maggiore = uwertura do "Artaserse", re maggiore = uwertura do "Il Demetrio" (1773), re maggiore = uwertura do "Adriano in Siria");
• Sinfonia re maggiore = overtura da "La Calliroe";
• 6 sinfonie (re maggiore, fa maggiore, si maggiore, mi bemolle maggiore, sol maggiore, do maggiore), ca. 1778;
• 2 overture (re maggiore, fa maggiore);
• Sinfonia in do maggiore;
• 2 sinfonie (fa maggiore, sol maggiore);
• Sinfonia in fa maggiore;
• Sinfonia in re maggiore.

Koncerty

• Concerto per violino in do maggiore, ca. 1769;
• 6 concerti per violino (mi maggiore, la maggiore, fa maggiore, si maggiore, re maggiore, sol maggiore = Pastorale), ca. 1772;
• Concerto per violino in do maggiore, ca. 1772;
• Concerto per violino in do maggiore, prima del 1775;
• Concerto per violino in si maggiore (niekompletny);
• Concerto per violoncello in do maggiore (rearanżacja koncertu na skrzypce);
• Concerto per flauto in re maggiore;
• 2 concerti per clavicembalo (si maggiore, fa maggiore);
• 6 concertoni per 2 clarinetti, 2 corni, fagotto solo und archi (zaginione), ca. 1774-78.

Muzyka kameralna

Sonaty na instrumenty solowe

• 3 sonate per violino e basso (sol maggiore, do maggiore, fa maggiore);
• 2 sonate per violino e basso (la maggiore, si maggiore);
• Sonata per violoncello e basso in do maggiore, 1770 (zaginiona);

Tria

• 6 trii per 2 violini e basso continuo (la maggiore, sol minore, fa maggiore, mi bemolle maggiore, si maggiore, do maggiore), 1767, (zaginione N. 4 - 6);
• 6 Sonate a tre op. 1 (do maggiore, la maggiore, re maggiore, fa maggiore, la maggiore, mi bemolle maggiore), 1772;
• 6 trii orchestrali per 2 violini e violoncello (N. 1 – 4 = N. 1-4 delle sonate a tre, sol maggiore, si maggiore), 1772;
• 6 sonate per 2 violini e basso continuo op. 4 (do maggiore, sol maggiore, mi bemolle maggiore, la maggiore, si maggiore, fa maggiore), 1772;
• 4 trii (la maggiore, fa maggiore, re maggiore, sol maggiore);
• 3 trii (mi maggiore, fa maggiore, sol maggiore);
• 6 trio per 2 flauti e basso continuo op. 5 (sol maggiore, do maggiore (perduto), la minore, mi minore, re maggiore (perduto), si maggiore);
• 6 trii per flauto, violino e violoncello (re maggiore, sol maggiore, do maggiore, la maggiore, fa maggiore, si maggiore);
• Trio per corno, violino e basso continuo in mi bemolle maggiore (perduto);
• 6 sonate per 2 violoncelli e basso continuo (la maggiore, re maggiore, sol maggiore, fa maggiore, do maggiore, si maggiore);
• Cassazione per 2 clarinetti e corno;

Kwartety

• 6 quartetti d'archi op. 3 (la maggiore, fa maggiore, si maggiore, sol maggiore, mi bemolle maggiore, do maggiore), 1768-69;
• 6 quartetti d'archi op. 1 (mi bemolle maggiore, do maggiore, re maggiore, fa maggiore, si maggiore, sol maggiore), 1778;
• 6 quaretti a 2 violini, viola e basso (do maggiore, fa maggiore, si maggiore, mi bemolle maggiore, sol maggiore, la maggiore);
• 6 quartetti d'archi (sol maggiore, mi bemolle maggiore, la maggiore, mi maggiore, re maggiore, si maggiore), ca. 1775;
• Quartetto/sestetto per 2 corni (ad libitum) e quartetto d'archi in sol maggiore;

Kwintety

• 6 sinfonie concertanti ossia quintetti op. 2 (si maggiore, mi maggiore, sol maggiore, la maggiore, re maggiore, do maggiore), con l'aggiunta di 2 corni ad libitum, 1767;
• 6 quintetti d'archi (sol maggiore, mi bemolle maggiore, do maggiore, la maggiore, fa maggiore, si maggiore), ca. 1773;
• 6 quintetti per oboe o flauto e quartetto d'archi (si maggiore, re maggiore, fa maggiore, do maggiore, la maggiore, mi be molle maggiore, do maggiore, la maggiore, mi bemolle maggiore), ca. 1777;
• 6 quintetti per 2 oboi, 2 corni e fagotto (re maggiore, sol maggiore, mi bemolle maggiore, si maggiore, fa maggiore, do maggiore), 1774-76;
• Cassazione per 2 clarinetti, 2 corni e basso continuo in si maggiore;

Oktety

• 3 ottetti per fiati (mi bemolle maggiore, mi bemolle maggiore, si maggiore), 1774-76;

Muzyka na instrumenty klawiszowe

• 6 facili divertimenti per clavicembalo o fortepiano (fa maggiore, la maggiore, re maggiore, si maggiore, sol maggiore, do maggiore), 1777;
• 6 facili lezioni per clavicembalo o fortepiano (do maggiore, si maggiore, la maggiore, sol maggiore, fa maggiore, re maggiore);
• Sonata per tastiera in do maggiore;

Sonaty na skrzypce

• 6 sonate per fortepiano o clavicembalo con un accompagnamento per un violino (mi bemolle maggiore, re maggiore, do maggiore, si maggiore, sol maggiore, fa maggiore), 1775;
• 6 sonate per fortepiano o clavicembalo con un accompagnamento per un violino (re maggiore, fa maggiore, mi bemolle maggiore, sol maggiore, si maggiore, mi bemolle maggiore ); 1777;
• 6 sonate per fortepiano o clavicembalo con un accompagnamento per un violino (re maggiore, sol maggiore, do maggiore, si maggiore, fa maggiore, do maggiore).

Wybrane nagrania płytowe

• Pro Arte Antiqua Praha - "Josef Myslivecek - String Quintets" - Quintetto I in G, Quintetto II in Eb, Quintetto III in C, Quintetto IV in A, Quintetto V in F, Quintetto VI in Bb, Sinfonia a 4 Voci in Eb
• Ensemble Vox Aurea - "J. Myslivecek - String Quartets" - Quartetto I in Do magg., Quartetto II in Sol magg., Quartetto III in Fa magg., Quartetto IV in La magg., Quartetto V in Sib magg., Quartetto VI in Mib magg.
• Concerto Koln - "Il divino boemo - Josef Myslivecek - Symphonies" - Ouverture in A major, Sinfonia in F major, Sinfonia in C major, Sinfonia in G major, Sinfonia in E flat major, Sinfonia in C major, Concertino in E flat major
• Magdalena Kozena: mezzo-soprano, Prague Philarmonia, Dir. Michel Swierczewski - "Le belle immagini: Arie di Mozart, Gluck, Myslivecek" - 'Chi per pietà mi dice - Deh, parlate, che forse tacendo' (da "Abramo e Isacco"), 'Sarò qual è il torrente' (da "Antigona"), 'Dunque Licida ingrato - Più non si trovano' (da "L'Olimpiade"), 'Che non mi disse un dì!' (da "L'Olimpiade")
• The Reicha Trio - "A. Reicha: Grand Trio, J. Myslivecek: Trio, V. Pichl: Divertimento" - Trio in Re magg. per Flauto, Violino e Violoncello
• J. Širc, R. Širc: Violoncelli; V. Hoskavec: Contrabbasso; R. Hugo: Cembalo - "Josef Myslivecek - Six Sonatas for Two Cellos and Bass" - Sonata A dur, Sonata D dur, Sonata G dur, Sonata F dur, Sonata C dur, Sonata B dur
• Virtuosi di Praga - "Josef Myslivecek - Sinfonia in C-Cello Concerto-Aria in Dis-Octet for Wind" - Octet in E flat major for Wind, No. 1; Concerto in C major for Cello and Orchestra, Aria in Dis "Quod est in igne calor" for Soprano, French Horn Obbligato and Orchestra, Sinfonia in C major
• Accademia Farnese - "Mislievecek - Sei Trii per Flauto, Violino e Violoncello" - N. 1 in Re magg., N. 2 in Sol magg. N. 3 in Do magg., N. 4 in La magg., N. 5 In Fa magg., N. 6 in Sib magg.
• Czech Chamber Soloist - "Josef Myslivecek - Quintetti per archi" - Quintetto I in G, Quintetto II in Eb, Quintetto III in C, Quintetto IV in A, Quintetto V in F, Quintetto VI in Bb
• Prague Chamber Orchestra - "Josef Myslvecek - Sinfonias - Sinfonia in B, Sinfonia in G, Sinfonia in F, Sinfonia in F, Sinfonia in B, Sinfonia in G
• L'Orfeo Bläserensemble - "Josef Myslivecek - Complete Wind Octets & Quintets" - Quintetti I-VI, Ottetti I-III

Bibliografia

• Freeman, Daniel E. Josef Mysliveček, "Il Boemo": the Man and His Music. Sterling Heights, Mich.: Harmonie Park Press, 2009.
• Evans, Angela i Dearling, Robert. "Josef Myslivecek (1737-1781) a thematic catalogue of his instrumental and orchestral works" München: Katzbichler, 1999, (ISBN 3-87397-132-1)
• Charles Burney, Tagebuch einer Reise, vol. II. pag. 271, 1772,Ebeling,Hamburg; nekrolog z Wiener Zeitung z 22 lutego 1781
• Ulisse Prota Giurleo - L´abate Galiani messo in imbarazzo da un musicista boemo - Nostro tempo, Napoli, grudzień 1957;(w języku włoskim)
• Mysliveczek, Josef - Enciclopedia dello spettacolo tom VII, str. 989-990, Rzym 1960 (w języku włoskim)
• František Martin Pelcl - Joseph Misliweczek. Ein Tonkünstler, [w] Abbildungen böhmischer und mährischer Gelehrter und Künstler, Praha 1782, tom IV, str. 189-192 (w języku niemieckim)
• Jaroslav Čeleda - Josef Mysliveček tvůrce pražského nářečí hudebního rokoka tereziánského - Praha 1946 (w języku czeskim)
• Marietta Šagiňan - Voskrešenie iz mjortvich, Moskva 1964 (w języku rosyjskim); Zapomenutá historie, Praha 1965 (wersja w języku czeskim)
• Rudolf Pečman - Josef Mysliveček, Praha 1981 (w języku czeskim)
• Dario Della Porta - Josef Mysliveček (Giuseppe Venatorini). Profilo biografico-critico, Roma 1981 (w języku włoskim)

Linki zewnętrzne

• Karadar Classical Music Dictionary (ang.); Zawiera całe libretto opery "Gran Tameralano" Myslivečka.
• http://opera.stanford.edu/composers/M.html