| Jurij Gagarin Юрий Алексеевич Гагарин |
|
![]() |
|
| Data i miejsce urodzenia | 9 marca 1934 Kłuszyn |
| Data i miejsce śmierci | 27 marca 1968 okolice Kirżacza |
| Narodowość | rosyjska |
| Funkcja | pilot kosmonauta |
| Czas spędzony w kosmosie | 1 godzina 48 minut |
| Misje | Wostok 1 |
| Emblematy załóg | |
| Stopień | pułkownik Radzieckich Sił Powietrznych |
| Inny zawód | pilot |
| Odznaczenia | |
Jurij Aleksiejewicz Gagarin, ros. Юрий Алексеевич Гагарин (wym. ˈjurʲɪj ɐlʲɪˈksʲeɪvʲɪtɕ gɐˈgarʲɪn) (ur. 9 marca 1934 w Kłuszynie, zginął 27 marca 1968 w okolicach Kirżacza) – radziecki kosmonauta, pierwszy człowiek w kosmosie, Bohater Związku Radzieckiego, Lotnik Kosmonauta ZSRR.
Spis treści |
Urodził się we wsi Kłuszyn koło miasta Gżacka (przemianowanego w 1968 na Gagarin), w obwodzie smoleńskim. Jego ojciec(Aleksiej Iwanowicz) był stolarzem, matka (Anna Timofijewna Gagarin - 1903-12.06.1984) pracowała fizycznie jako dojarka w kołchozie. W 1949, po ukończeniu 15 lat, rzucił szkołę średnią (po ukończeniu sześciu klas, "żeby nauczyć się jakiegoś fachu") w Gżacku. W 1949 został przyjęty do szkoły zawodowej przy zakładach metalowych(fabryka maszyn rolniczych) w Libercach. Tam szkolił się na odlewnika. Wiosną 1951 rozpoczął naukę w Szkole Technicznej w Saratowie nad Wołgą. W 1954 wstąpił do aeroklubu i rozpoczął naukę pilotażu. W lipcu 1954 wykonał pierwszy samodzielny lot na Jaku-18. 24 sierpnia 1955 roku ukończył kurs w saratowskim aeroklubie. W tym samym roku Jurij, w wieku 21 lat, skończył szkołę z najwyższą oceną i rozpoczął naukę w Wojskowej Szkole Lotniczej w Orenburgu nad rzeką Ural. Tam poznał Walentinę Goriaczewą, młodszą od niego o rok, z którą zawarł związek małżeński 27 października 1957 roku. 10 kwietnia 1959 roku urodziła się ich pierwsza córka Lena, a 7 marca 1961 r. druga córka Gala. 8 stycznia 1956 składa przysięgę, w lutym awansuje na sierżanta. 26 marca 1957 wykonuje pierwszy samodzielny lot odrzutowcem MiG-15. 6 listopada ukończył szkołę i awansuje na stopień porucznika. W czasie lotu zostaje awansowany do stopnia majora. Kolejne awanse: 12 lipca 1962 r. stopień podpułkownika a 6 listopada 1963 pułkownika. Po locie w Kosmos Nikita Chruszczow odznaczył Walentinę Orderem Lenina.
Pod koniec lat 50. XX w. był pilotem MiG-ów w 769 pułku lotnictwa myśliwskiego w Luostari w obwodzie murmańskim[1]. W dniach 20-22 lipca 1961 r. Gagarin przebywał w Polsce (Warszawa, Katowice, Zielona Góra) na zaproszenie rządu PRL i PZPR. 21 grudnia 1963 roku pułkownik Gagarin został mianowany zastępca dyrektora ośrodka szkolenia kosmonautów, podlegającemu bezpośrednio Nikołajowi Kamaninowi. W marcu 1964 roku rozpoczął studia w Akademii im. Żukowskiego W Moskwie. Jako temat rozprawy wybrał problem budowy samolotu kosmicznego ze skrzydłami, nadającego się do wielokrotnego użycia. Od 1 września 1961??? do 2 marca 1968 był studentem Akademii Technicznej Lotnictwa im. N.J. Żukowskiego w Moskwie. 17 lutego 1968 obronił dyplom[2].
W styczniu 1960 został jednym z 20 pilotów, którzy rozpoczęli przygotowania do lotów w kosmos. Treningi odbywały się w tajemnicy, a grupa kandydatów do pierwszego lotu w kosmos została potem zmniejszona do sześciu. 10 kwietnia 1961 Komisja Państwowa zdecydowała, że to właśnie on będzie pierwszym człowiekiem, który poleci na orbitę okołoziemską[3].
Pod koniec lat 60. władze ZSRR planowały, aby Jurij Gagarin był także pierwszym człowiekiem, który wyląduje na Księżycu. Po śmierci Komarowa (24 kwietnia 1967), Gagarin został wykluczony z wszystkich lotów kosmicznych.
Został 1. człowiekiem w kosmosie i 1. sowieckim kosmonautą. Brał udział w jednej misji kosmicznej:
12 kwietnia 1961 odbył w statku kosmicznym Wostok lot po orbicie satelitarnej Ziemi, dokonując jednokrotnego (niepełnego) jej okrążenia w ciągu 1 godziny 48 minut.
Związane z lotem momenty, które przeszły do historii według czasu GMT:
Był to pierwszy w dziejach ludzkości lot człowieka w przestrzeni kosmicznej. Ciekawostką jest jednak to, jak należy ten lot sklasyfikować od strony formalnej, gdyż Gagarin nie doleciał swoim statkiem kosmicznym do Ziemi, lecz katapultował się z niego, zresztą zgodnie z planem i osiągnął powierzchnię Ziemi na spadochronie. Fakt ten był początkowo zatajany przez ZSRR[4] co najmniej do czasu uzyskania potwierdzenia przez FAI rekordu wysokości lotu, rekordu czasu lotu i rekordu wielkości masy wyniesionej na orbitę. Niezależnie jednak od sposobu lądowania FAI uznała lot Gagarina[5].
Hasłem wywoławczym podczas podróży kosmicznej był „Cedr” (ros. Кедр – cedr). W czasie lotu Gagarin śpiewał pieśń Ojczyzna słyszy, Ojczyzna wie (ros.: Родина слышит, Родина знает)[6][7]. Pierwsze wersy pieśni brzmią następująco: Ojczyzna słyszy, Ojczyzna wie | Gdzie jej syn leci w niebo.... Ta patriotyczna pieśń została skomponowana przez Dymitra Szostakowicza w roku 1951 (opus 86), słowa napisał Jewgenij Dolmatowski.
| Loty kosmiczne, w których uczestniczył Jurij A. Gagarin | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
| 1 |
|
|
|
|
|
|
| Łączny czas spędzony w kosmosie – 1 godzina, 48 minut | ||||||
Był wielokrotnie odznaczany i nagradzany. Otrzymał m.in.:
27 marca 1968 Gagarin i jego instruktor lotniczy Władimir Sieriogin zginęli w katastrofie samolotu treningowego MiG-15 UTI 21 km od miasta Kirżacz.
Przyczyny katastrofy przez długi czas nie zostały jednoznacznie wyjaśnione. Wszystkie znalezione szczątki samolotu zostały zaspawane w beczkach i przeznaczone do przechowania „na czas nieograniczony”. Według pułkownika Eduarda Szerszera, jednego z członków komisji powołanej do wyjaśnienia „Sprawy Gagarina”, do przyczyn katastrofy, które uznawano za pewne, należały[8]:
W kilku książkach pojawia się opinia, że w samolocie zatrzymał się silnik[9], według innych źródeł – w kabinie pilota otwarty był nawiew powietrza, który spowodował dehermetyzację kabiny[10]. Hipotez jest wiele. Prawdziwe przyczyny mogą być wyjaśnione, jeśli dochodzenie w sprawie katastrofy zostanie wznowione[8][11].
8 kwietnia 2011 roku Rosyjska Agencja Kosmiczna ogłosiła, że za katastrofę najprawdopodobniej był odpowiedzialny sam Gagarin. Na podstawie odtajnionych dokumentów komisji badającej wypadek, poinformowano, że wypadek spowodował manewr wykonany przez pilota[12].
Jurij Gagarin został uroczyście pochowany na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim.