Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyKabirowie - (gr. kάβειροι) – grupa najdawniejszych greckich bóstw chtonicznych uchodzących za mieszkających w trzewiach Ziemi, Wielkiej Matki, opiekunów metali; to także greckie bóstwa płodności, których główne ośrodki kultu znajdowały się w Samotrace, Lemnos i Tebach; wg świadectwa Herodota czczono ich także w Memfis, w Egipcie.
Spis treści |
Byli służebnikami bogini Rei, Wielkiej Matki, i z tego względu często mylono ich z Korybantami i Kuretami. Ze względu na starożytną genezę, Kabiry uchodzą za bóstwa dość zagadkowe, a o ich pochodzeniu, imionach, liczbie i właściwościach wiemy niewiele, to zaś, co wiemy, często wydaje się sprzeczne, z pewnością zaś nie jest jednoznaczne. Paradoksy te dają o sobie znać już w samym ich imieniu: bogowie ci, przedstawiani jako karły, noszą imię utworzone zapewne od lemnijskiego czy semickiego słowa kabir = „wielki” i powszechnie znani byli jako Megaloi Theoi = "wielcy bogowie". Mianem tym zwracali się do nich podczas sztormu żeglarze, dla których byli oni bóstwami zbawczymi. Kabirowie byli też położnikami - przede wszystkim dlatego, że wydobywali to na zewnątrz to, co ukryte w trzewiach: metale - kowalami - cecha ta wskazuje na ich szczególne związki z podziemnym światem metali - i czarownikami.
Diodor Sycylijski nazywa Kabiry idaei dactyloi – „daktyle idajskie”, dosł. „karły” Idy, od Idy – góry w Grecji, gdzie podług najdawniejszej tradycji miał mieszkać Zeus, sam uważany za jednego z Kabirów, w najdawniejszym okresie religii greckiej przedstawiany jako karzeł wielkości kciuka. Stosowała się do niego formuła: „Mniejszy niż mały, lecz większy niż wielki”. Herakles, najsilniejszy, najpotężniejszy spośród mężów, w prehistorycznym etapie religii greckiej również był karłem. Daktyle znane też były jako Kabiry – w języku syryjskim i arabskim oznacza to „potężnych”, „wielkich” – postacie te otaczane były kultem głównie w Samotrace. Oddawano im tam cześć jako małym figurkom wielkości jednej stopy.
Kabirami byli też dwa inni herosi greccy, Kastor i Polluks, bogowie nawigacji widoczni na niebie jako piękne gwiazdy. Umieszczane na skałach nadmorskich ich posągi miały wysokość jednej stopy; określano ich mianem „wielkich”, mimo że przedstawiano jako malutkich.
Przypisywano im różne pochodzenie i liczebność. Znamy przekaz, iż pochodzą z góry Kabejros w Berektynii należącej do frygijskiej Macierzy Bogów; mieli tam trafić z Samotraki, swej świetej wyspy. Najczęściej uważano ich za potomków Hefajstosa i nimfy Kabejro - postać tożsama z Reą, Demeter, Hekate i Afrodytą. Podaje tak m. in. Ferekydes, który pisał, iż byli także rodzeństwem trzech nimf Kabiryd.
Akusilaos twierdził, iż Hefajstos ze związku z Kabejro miał syna Kadmilosa, który spłodził trzech kabirów. Oni natomiast byli ojcami trzech Kabiryd. Inne wersje przekazują, iż było ich siedmiu, a ich ojcem był Fenicjanin Sydyk, zaś bratem Asklepios. Jeszcze inne źródło podaje, iż było dwóch Kabirów, synów Hefajstosa i Kabejro - Alkon i Eurymedont.
Mnaseas z Patara wymieniał czterech Kabirów: Aksierosa, Aksiokersę, Aksiokersosa, Kadmilosa. Byli oni utożsamiani z kultami, Dionizosa, Hadesa, Hermesa i Demeter oraz z Kuretami, Korybantami i Dioskurami. Zaś Rzymianie kojarzyli ich Jowiszem, Merkurym, Junoną, Minerwą. Jednakże Mnaseas nie podaje ich pochodzenia. W tej wersji było to tylko określenie funkcji wzywanych bogów. Z tej racji byli też identyfikowani z Iasjonem i Dardanosem, herosami z Samotraki.
Ukrywano ich, tak jak ukrywa się skarby. W każdym greckim domu znajdowała się kista, coś w rodzaju skrzyni, w której przechowywano w ukryciu kilka takich Kabirów, starannie zawiniętych w sukna, ubieranych w mikroskopijnej wielkości szaty; zawsze starannie ukrywano ich w ciemnej kista, uważano bowiem, że – adekwatnie do swego chtonicznego charakteru - mieszkają w ciemnych jaskiniach. W świątyniach wznoszonych ku czci Kabirów posążki te przechowywano w adyton, w "święym świętych", wewnętrznym sanktuarium, w miejscu, gdzie nikt nie mógł wejść poza kapłanem, który - najczęściej raz w roku - składał ofiarę. Ze względu na otaczanie Kabirów kultem misteryjnym, nazywanie ich po imieniu groziło karą.
Najdawniejsze znane przedstawienia Kabirów cechują się wielkim schematyzmem: przedstawiano ich jako postacie w kształcie trójkątów z trójkątnymi, spiczastymi kapturami na głowie (cucculatus); twarze nie zdradzają cech indywidualnych; często trzymają w rękach latarenkę, której blask rozświetla ciemności panujące we wnętrzu ziemi.
W późniejszym czasie Kabiry - bogowie czy po prostu duchy metali - przekształciły się w duchy planetarne czy w bogów utożsamianych z planetami; za pośrednictwem parającej się procesem transsubstancjacji alchemii stały się zatem symbolami duszy świata uwięzionej w materii (mit gnostycki), a tym samym - pośrednio - legły u podstaw współczesnych nauk przyrodniczych.
