Kalendarium II wojny światowej – Polska
- 23 sierpnia – podpisanie paktu Ribbentrop-Mołotow między III Rzeszą a Związkiem Radzieckim o podziale stref wpływów w Europie Środkowej.
- 1 września
- 2 września
- 3 września
- zakończyła się bitwa pod Mławą.
- wojska niemieckie zajęły Częstochowę.
- Luftwaffe zatopiła dwa okręty polskie, zatonął stawiacz min – ORP Gryf i kontrtorpedowiec – ORP Wicher.
- w Bydgoszczy doszło do walk jednostek polskich z niemieckimi dywersantami wspomaganymi przez miejscowych Niemców (m.in. członków Hitlerjugend). Część pojmanych Niemców rozstrzelano, innych wysiedlono. Propaganda niemiecka nadała tym wydarzeniom nazwę „Blutsonntag Bromberg” – „bydgoska krwawa niedziela”. Po wkroczeniu Wehrmachtu rozpoczęły się represje na ludności polskiej za udział w „krwawej niedzieli” – egzekucje i wywózki do obozów koncentracyjnych.
- rozpoczęło się bombardowanie miasta Łomża, które do 7 września nękane było tylko w ten sposób. W tym czasie (od 2 do 8 września) toczyły się zacięte boje na odcinkach Nowogród-Szablak-Piątnica (33 Pułk Piechoty).
- utworzono Legion Czesko-Słowacki.
- 4 września
- wojska niemieckie zajęły Kalisz.
- rozpoczęła się ewakuacja z Warszawy centralnych instytucji państwowych.
- w Katowicach po przełamaniu 3 września obrony prowadzonej przez kompanię 3 batalionu kpt. Pawła Staszkiewicza z 201 Pułku Piechoty, kompanię kolarzy oraz ok. 100-osobowy oddział ochotników pod dowództwem powstańca śląskiego Nikodema Renca, padła reduta – wieża spadochronowa – broniona przez śląskich harcerzy. Żołnierze Wehrmachtu zrzucili na ziemię z 50-metrowej wysokości ostatnich rannych obrońców. Katowice zajęły 239 Dywizja Piechoty XIV Armii oraz 56 i 68 Pułk Grenzschutzu. Jednakże po południu wybuchły ponownie krótkotrwałe walki w rejonie kościoła ewangelickiego, Placu Wolności, Domu Powstańca, teatru i ul. Mariackiej. Po ostatecznym opanowaniu miasta Niemcy spalili synagogę przy ul. Mickiewicza oraz dokonali masowych egzekucji na około 860 powstańcach śląskich, harcerzach i polskiej ludności.
- „krwawy poniedziałek” w Częstochowie – żołnierze Wehrmachtu zastrzelili na ulicach 300-500 mieszkańców miasta.
- załoga samolotu Karaś z 51 eskadry rozpoznawczej ostrzelała i obrzuciła bombami niemiecki pociąg przewożący uzbrojenie i sprzęt wojskowy na dworcu w Białej Piskiej na terenie Prus Wschodnich.
- 5 września – rozpoczęły się represje wobec ludności cywilnej w Bydgoszczy w odwecie za zdławienie niemieckiej akcji dywersyjnej.
- 6 września
- 7 września
- poddała się placówka Westerplatte.
- Rząd RP i Naczelny Wódz opuścili Warszawę.
- wojska niemieckie podeszły pod linie obronne otaczające Łomżę. Podczas kilku ataków przeprowadzonych tego dnia siły nieprzyjaciela straciły ponad 50% ludzi i sprzętu. Szybki ruch wojsk niemieckich został na tym odcinku zatrzymany.
- 720 żołnierzy pod komendą kpt. Władysława Raginisa stawiła czoło 42 200 żołnierzom XIX. Armeekorps gen. Heinza Guderiana zmierzających w stronę Brześcia. Początek heroicznej obrony odcinka „Wizna”.
- 8 września
- próba zdobycia Warszawy z marszu przez wojska niemieckiej 4 Dywizji Pancernej. Szturm odparto na rogatkach miasta (Ochota, ulica Grójecka i Częstochowska).
- wojska niemieckie zajęły Łódź.
- drugi dzień obrony Łomży. Ataki Niemców skoncentrowały się na forcie nr 3 w Piątnicy. Do południa odparto 4 ataki. Popołudnie było spokojniejsze. Nocą, po przygotowaniu artyleryjskim i zadymieniu wojska niemieckie przeprawiły się przez Narew, kilka kilometrów poniżej punktu obrony w Piątnicy i zdobyły Nowogród.
- rozpoczęła się bitwa pod Iłżą.
- 9 września
- rozpoczęła się bitwa nad Bzurą, zakończyła się bitwa pod Iłżą.
- obrona przeprawy pod Łomżą. Przed południem 3 ataki na fort nr 2 w Piątnicy ze wsparciem artylerii i lotnictwa, po południu atak na fort nr 1 – wszystkie odparte.
- zajęcie Redy przez Niemców.
- 10 września
- 4 dzień obrony odcinka „Wizna”. Załoga kpt. Władysława Raginisa (licząca początkowo 720 ludzi) zadała dotkliwe straty atakującym 42 200 żołnierzy XIX. Armeekorps pod komendą gen. gen. Heinza Guderiana – na jednego zabitego Polaka przypada 40 zabitych Niemców. Polacy poddali się dopiero, gdy Niemcy zagrozili rozstrzelaniem jeńców wojennych.
- Obrona Jarosławia.
- wojska niemieckie zajęły Poznań.
- pierwsza masowa egzekucja Polaków w Bydgoszczy (rozstrzelano ok. 1500 osób).
- forty w Piątnicy wciąż broniły dostępu do przeprawy na Narwi i miasta Łomża. Rano odparto ataki na forty nr 2 i 3. Do godziny 18 wojska niemieckie absorbowały obronę fortów, po czym odstąpiły poza zasięg polskiej artylerii. Około godz. 20.30 dowódca 18 Dywizji Piechoty, płk. Kossecki, wydał 33 pp rozkaz do odwrotu. Załoga przyjęła rozkaz z niedowierzaniem. Polska obrona Łomży rozpoczęła odwrót do miejscowości Bacze Mokre.
- po kilkugodzinnej wymianie ognia artyleryjskiego, ok. godz. 15.00 wojska Niemieckie weszły do Osięcin i stworzyły w tamtejszej wikariatce punkt opatrunkowy. Było wielu rannych gdyż Włocławek wciąż się bronił.
- 11 września – Mszczonów odbity nocnym atakiem 31 pułku Strzelców Kaniowskich, którymi dowodził ppłk Wincenty Wnuk.
- 12 września
- konferencja w Jełowej.
- 3 trałowce: „Jaskółka”, „Czajka” i „Rybitwa” skutecznie ostrzelały oddziały niemieckie atakujące Kępę Oksywską z pozycji położonej 4 km na wsch. od Cypla Rewskiego (każdy trałowiec posiadał tylko 1 działo 75 mm). Akcję tę powtórzono 2 dni później podczas walk o wioskę Mechelinki.
- helska bateria 105 mm uszkodziła jednym pociskiem niemiecki trałowiec „Otto Braun”.
- wieczorem polskie oddziały opuściły Gdynię, wycofując się w sposób zorganizowany na Kępę Oksywską.
- 13 września
- 14 września – wojska niemieckie zajęły Gdynię.
- 15 września – wojska niemieckie zajęły Przemyśl.
Linia spotkania wojsk niemieckich i radzieckich we wrześniu 1939
- 17 września
- 17/18 września – Rząd RP opuścił terytorium Polski.
- 18 września
- internowanie władz polskich w Rumunii.
- Niemcy wkroczyli do Lublina.
- ucieczka ORP Orzeł z Tallinna.
- uszkodzony ORP Sęp internowany na wodach szwedzkich w pobliżu Nynäshamn.
- godz. 8:00 trzygodzinny pojedynek artyleryjski pomiędzy: szkolnym pancernikiem Schleswig-Holstein, torpedowcem „T 196”, okrętem artyleryjskim „Fuchs” i 2 trałowcami a baterią „Canet” (1 działo 100 mm) i oksywską 1. baterią plot. (2 działa 75 mm).
- w popołudnie Schleswig-Holstein ostrzeliwał baterię cyplową 152,4 mm (wystrzelił 20 salw z dział 280 mm).
- 19 września
- 20 września
- koniec bitwy nad Bzurą, rozpoczęła się obrona Grodna przed Armią Czerwoną.
- rozpoczęła się obrona Helu zakończona 2 października kapitulacją polskiej załogi.
- komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Ernst Zörner.
- 21 września
- Reinhard Heydrich, szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, przekazał wszystkim dowódcom grup operacyjnych Policji Bezpieczeństwa na ziemiach polskich rozkaz o rozwiązaniu „problemu żydowskiego na okupowanych terytoriach”.
- 22 września
- 23 września
- 24 września – bitwa pod Husynnem.
- 25 września
- 26 września
- 27 września
- 28 września
- 29 września – złożyła broń załoga twierdzy w Modlinie.
- 30 września
- 1 października
- 2 października
- 5 października
- 8 października
- 10 października
- 11 października – ukazało się pierwsze wydanie gadzinówki Nowy Kurier Warszawski.
- 12 października – Hitler podpisał dekret o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa.
- 13 października – utworzenie podczas konspiracyjnego posiedzenia członków Stronnictwa Narodowego – Narodowej Organizacji Wojskowej.
- 15 października – niemiecki Selbstschutz dokonał w lesie bratiańskim masowego mordu blisko 150 przedstawicieli polskiej elity intelektualnej i politycznej z ziemi lubawskiej.
- 21 października – hitlerowcy dokonali egzekucji zakładników w Lesznie, Śremie, Osiecznej, Włoszakowicach, Gostyniu, Krobi i Poniecu.
- 22 października – na okupowanych terenach wschodniej Polski władze radzieckie zorganizowały sfałszowane wybory do zgromadzeń ludowych Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy.
- 26 października
- weszły w życie dekrety Hitlera o zastąpieniu administracji wojskowej okupowanej Polski przez administrację cywilną, była to równocześnie oficjalna proklamacja Generalnego Gubernatorstwa. Urząd Generalnego Gubernatora objął dr Hans Frank (były minister sprawiedliwości III Rzeszy).
- ZSRR przekazuje Litwie Wilno które staje się stolicą Republiki Litewskiej.
- 26-28 października – w gmachu Teatru Wielkiego we Lwowie obradowało Zgromadzenie Narodowe Ukrainy Zachodniej, które przegłosowało rezolucję w sprawie przyłączenia Lwowa i Ukrainy Zachodniej do Ukraińskiej SRR.
- 27 października – aresztowany został prezydent Warszawy Stefan Starzyński.
- 30 października – III Rzesza i Związek Radziecki dokonały ostatecznego podziału Polski.
- 6 listopada – początek Sonderaktion Krakau, akcji skierowanej przeciwko inteligencji krakowskiej.
- 7 listopada – Władysław Sikorski mianowany Naczelnym Wodzem i Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych.
- 9 listopada
- 11 listopada – zostali aresztowani profesorowie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
- 13 listopada – utworzenie Związku Walki Zbrojnej w miejsce dotychczasowej Służby Zwycięstwu Polski. Na czele ZWZ stanął gen. broni Kazimierz Sosnkowski, przebywający wówczas we Francji.
- 22 listopada – Rząd RP na uchodźstwie przeniósł się z Paryża do Angers.
- 24 listopada – Niemcy przekazały Słowacji Spisz i Orawę (zarówno części odebrane Czechosłowacji przez Polskę w 1938, jak i te, które od 1920 należały do II RP).
- 30 listopada – zostaje wydany dziennik rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych terenów polskich, w którym to dokumencie, gubernator H. Frank nakazuje nosić białą opaskę szerokości co najmniej 10 cm, z gwiazdą Dawida na prawym rękawie ubrania, od 1 grudnia 1939 roku, wszystkim Żydom powyżej 10 roku życia, przebywającym w Generalnym Gubernatorstwie.
- 1 grudnia – okupacyjne władze niemieckie w Warszawie wydały rozporządzenie o noszeniu przez wszystkich Żydów opasek z Gwiazdą Dawida.
- 14 grudnia – w Bydgoszczy powstał pierwszy niemiecki teatr w okupowanej Polsce.
- 15 grudnia
- 17 grudnia – powołano Policję Polską Generalnego Gubernatorstwa.
- 18 grudnia
- Zbrodnia w Bochni: 52 mieszkańców miasta i okolic zostało rozstrzelanych przez hitlerowców, w odwecie za atak na miejscowy posterunek policji, przeprowadzony dwa dni wcześniej przez dwóch członków Organizacji Orła Białego.
- deklaracja polskich władz emigracyjnych, prezentująca cele wojny.
- 23 grudnia – hitlerowcy rozstrzelali w Lublinie 10 przedstawicieli miejscowej inteligencji i duchowieństwa.
- 24 grudnia – hitlerowcy spalili synagogę w Siedlcach.
- 25 grudnia – hitlerowcy spalili Nową Synagogę w Częstochowie.
- 26/27 grudnia – Zbrodnia w Wawrze: w nocy, w odwecie za śmierć dwóch niemieckich żołnierzy zabitych przez kryminalistów, Niemcy rozstrzelali 107 mieszkańców Wawra i Anina.
- 6 stycznia – w Poznaniu hitlerowcy przeprowadzili masową egzekucję Polaków.
- 8 lutego – w Łodzi hitlerowcy utworzyli getto dla ludności żydowskiej, pierwsze getto na okupowanych ziemiach polskich.
- 10 lutego – pierwsza sowiecka masowa deportacja na Syberię i do Kazachstanu ludności polskiej z terenów zajętych po 17 września 1939 przez Armię Czerwoną. Kolejne masowe deportacje w roku 1940 odbyły się (w nocy) z 12 na 13 kwietnia i z 28 na 29 czerwca.
- 23 lutego – komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Karl Schmid.
- 22 marca – w Warszawie rozpoczęły się zajścia antyżydowskie znane jako Pogrom wielkanocny.
- 14 kwietnia – w okolicach Serokomli oddziały niemieckie przeprowadziły obławę, w której schwytano 217 osób, rozstrzelanych następnie we wsi Józefów Duży.
- 30 kwietnia – pod Anielinem zginął w walce z żołnierzami 327 niemieckiej Dywizji Piechoty legendarny dowódca Oddziału Wydzielonego WP major Henryk Dobrzański „Hubal”.
- 2 maja – do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen wyjechał pierwszy transport więźniów z Pawiaka.
- 20 maja – rozpoczęto budowę obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, największego na ziemiach polskich.
- 31 maja – w Parku Łazienkowskim został wysadzony w powietrze przez okupantów niemieckich pomnik Fryderyka Chopina i wywieziony na złom.
- 13 czerwca – Namiestnik Rzeszy w Kraju Warty (Wielkopolska)-Arthur Greiser zakazał Polakom uprawiania wędkarstwa.
- 14 czerwca – do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu przybył pierwszy transport Polaków, 728 polskich więźniów z Tarnowa.
- 20 czerwca – w ramach akcji AB w nocy z 20 na 21 czerwca w Palmirach pod Warszawą rozstrzelani zostali wybitni przedstawiciele polskiego życia politycznego, społecznego, kulturalnego i sportowego.
- 3 lipca – w Warszawie utworzono Zbiorową Delegaturę Rządu RP Na Kraj na czele z Tymczasowym Delegatem Rządu Na Kraj, pułkownikiem Janem Skorobohatym – Jakubowskim.
- 31 lipca – akcja pacyfikacyjna w Olkuszu, przeprowadzona w odwecie za śmierć niemieckiego żandarma.
- 2 sierpnia – do obozu koncentracyjnego Gross Rosen przybył pierwszy transport więźniów.
- 5 sierpnia – podpisano brytyjsko-polską umowę wojskową.
- 15 sierpnia
- 17 sierpnia – zniszczenie przez hitlerowców pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie.
- 19 września – Witold Pilecki pozwolił się aresztować Niemcom w łapance ulicznej, by dostać się w celach wywiadowczych do KL Auschwitz.
- 22 września – do KL Auschwitz przywieziono więźniów z tzw. drugiego transportu warszawskiego.
- 1 października – Gubernator Generalnego Gubernatorstwa wydał rozkaz otoczenia murem dzielnicy żydowskiej w Warszawie.
- 2 października – Hitlerowcy utworzyli getto warszawskie.
- 16 października – zostało oficjalnie utworzone warszawskie getto.
- 16 listopada – Niemcy zamknęli granice warszawskiego getta.
- 22 listopada – obóz Auschwitz: pierwsza egzekucja przez rozstrzelanie. Zabito 40 Polaków.
- 3 grudnia – Cyryl Ratajski został wybrany Delegatem Rządu Na Kraj.
- 15 grudnia – Niemcy utworzyli getto w Tomaszowie Mazowieckim.
- 27 grudnia – utworzono Organizację Małego Sabotażu „Wawer”.
- 15 lutego – samolot 138 dywizjonu specjalnego RAF dokonał pierwszego lotu nad Polską, zrzucając grupę łączników w rejonie Słomniki – Proszowice (Cichociemni).
- 3 marca – hitlerowcy utworzyli getto żydowskie w Krakowie.
- 7 marca – w Warszawie z wyroku sądu podziemnego, który uznał go za agenta niemieckiego, w swoim mieszkaniu przy ul. Mazowieckiej 10 został zastrzelony aktor Igo Sym.
- 24 marca – niemieccy okupanci utworzyli getto w Lublinie.
- 31 marca – Niemcy założyli getto w Kielcach.
- Kwiecień – komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Rudolf Pavlu.
- 9 kwietnia – hitlerowcy utworzyli getto w Częstochowie.
- 20 kwietnia – utworzono Uniwersytet Rzeszy w Poznaniu.
- 1 maja – na Stadionie Miejskim przy ul. Dolna Wilda w Poznaniu hitlerowcy założyli obóz pracy dla Żydów.
- 22 czerwca – hitlerowskie Niemcy zaatakowały ZSRR przekraczając linię graniczną ustaloną w pakcie Ribbentrop-Mołotow.
- 24-26 czerwca – krwawa masakra w lwowskich więzieniach dokonana przez wycofujących się ze Lwowa sowietów. Zamordowali oni ok. 7 tys. więźniów. Analogiczne zbrodnie miały miejsce w Wilejce i Berezweczu oraz na Wołyniu (np. w Łucku). Część Polaków więzionych w Mińsku sowieci zamordowali koło Czerwieni. Mordowano też pacjentów zakładów psychiatrycznych.
- 27 czerwca – niemieckie bataliony policyjne spaliły Wielką Synagogę w Białymstoku wraz z uwięzionymi w niej ok. 2 tys. Żydów.
- 30 czerwca – wojska hitlerowskie wkroczyły do Lwowa.
- 4 lipca – hitlerowcy rozstrzelali we Lwowie grupę 25 polskich profesorów, wśród nich Tadeusza Boya-Żeleńskiego, polskiego pisarza, publicystę, krytyka literackiego, poetę-satyryka.
- 4 lipca – 26 lipca – hitlerowcy aresztowali i w nocnej egzekucji, bez sądu, rozstrzelali na Wzgórzach Wuleckich 25 polskich uczonych, kilkunastu członków ich rodzin i domowników.
- 7 lipca – w Radziłowie na Podlasiu doszło do mordu na miejscowej ludności żydowskiej. Zginęło ok. 800 osób, z czego ok. 500 spalono żywcem.
- 10 lipca – doszło do pogromu w Jedwabnem, podczas którego spalono żywcem mieszkańców – Żydów.
- 30 lipca – w Londynie podpisano układ Sikorski-Majski.
- 1 sierpnia – na mocy dekretu Hitlera tereny dawnych województw: lwowskiego, tarnopolskiego, stanisławowskiego i wołyńskiego, pod nazwą dystryktu galicyjskiego, weszły w skład Generalnego Gubernatorstwa.
- 12 sierpnia – Sicherheitsdienst z Łucka i ukraińscy schutzmani dokonali masakry 300 Żydów w Horochowie na Wołyniu.
- 14 sierpnia
- zawarto radziecko-polską umowę dotyczącą tworzenia polskiej armii na wschodzie – zob. Armia Andersa.
- w bloku śmierci w obozie Auschwitz zmarł franciszkanin Maksymilian Maria Kolbe.
- 14/15 sierpnia – mord w Czarnym Lesie: w nocy z 14 na 15 sierpnia w Czarnym Lesie koło Stanisławowa Niemcy rozstrzelali około ćwierć tysiąca przedstawicieli polskiej inteligencji.
- 3 września – w oświęcimskim obozie koncentracyjnym odbyła się pierwsza masowa egzekucja 600 radzieckich jeńców wojennych i 250 chorych na gruźlicę Rosjan przy pomocy wyprodukowanego przez IG Farben trującego gazu cyklon B.
- 6 września – utworzono getto w Wilnie.
- 20 września – w lesie pod Niemenczynem koło Wilna hitlerowcy zamordowali około 400 Żydów.
- 23 września – przeprowadzono pierwsze egzekucje w komorach gazowych w Auschwitz.
- 25 września – hitlerowcy rozstrzelali 575 Żydów w Jaszunach koło Wilna.
- 6 października – hitlerowcy rozstrzelali w Klecku (ob. Białoruś) około 4 tysięcy Żydów.
- 13 października – Heinrich Himmler, Reichsführer SS i szef Policji Niemieckiej, wydał dowódcy SS i policji w dystrykcie Lublin, Odilo Globocnikowi, rozkaz rozpoczęcia zagłady Żydów w Generalnym Gubernatorstwie („Operacja Reinhardt”).
- 15 października – w Generalnym Gubernatorstwie wprowadzono karę śmierci dla Żydów opuszczających teren getta i Polaków udzielających Żydom schronienia.
- 26 października – do kraju powrócił Edward Śmigły-Rydz z zamiarem rozbudowania organizacji Obóz Polski Walczącej i podjęcia walki z okupantem niemieckim.
- 29 października – marszałek Edward Śmigły-Rydz przybył w ukryciu do Warszawy, gdzie zamieszkał pod przybranym nazwiskiem Adam Zawisza przy ul. Sandomierskiej 18, w domu generałowej Jadwigi Maksymowicz-Raczyńskiej.
- Listopad – utworzono obóz koncentracyjny w Lublinie na Majdanku.
- 4 grudnia – władze hitlerowskie wydały rozporządzenie o utworzeniu sądów doraźnych dla Polaków i Żydów, na terenach zaanektowanych do III Rzeszy.
- 8 grudnia – założony został obóz zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.
- 11 grudnia – Polska wypowiedziała wojnę Japonii.
- 16 grudnia – hitlerowcy utworzyli getto w Brześciu nad Bugiem.
- 17 grudnia – hitlerowcy utworzyli getto w Rzeszowie.
- 18 grudnia – Gestapo aresztowało 456 żołnierzy Inspektoratu Katowickiego ZWZ. Trzech zabito podczas akcji, a większość pozostałych zginęła później w obozach i egzekucjach.
- 27/28 grudnia – w Polsce wylądowała tzw. Grupa inicjatywna działaczy komunistycznych, m.in. Paweł Finder, Bolesław Mołojec i Marceli Nowotko. Przed zrzutem członkowie grupy przeszli przeszkolenie w specjalnym ośrodku NKWD w miejscowości Puszkino pod Moskwą.
- 6 stycznia – na zebraniu kierownictwa Związku Walki Wyzwoleńczej z udziałem mjr. Bolesława Mołojca – odpowiedzialnego z ramienia Sekretariatu Komitetu Centralnego PPR za sprawy wojskowe, podjęto decyzję o powołaniu organizacji zbrojnej Gwardii Ludowej, ustalono zasady formowania i dowodzenia. Do marca powstały pierwsze struktury Gwardii Ludowej.
- 14 lutego – przekształcono Związek Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Na jej czele stanął gen. Stefan „Grot” Rowecki.
- 16 marca – Hitlerowcy rozpoczęli likwidację lubelskiego getta (akcja Reinhardt).
- 17 marca – w obozie Bełżcu zagazowano 3000 osób.
- 20 marca
- 15 kwietnia – w kamieniołomach w krakowskiej dzielnicy Podgórze Niemcy utworzyli obóz pracy „Liban”.
- 12 maja – w obozie koncentracyjnym w Auschwitz-Birkenau dokonano pierwszej masowej zagłady więźniów przy pomocy gazu.
- 16 maja – z obozu koncentracyjnego Auschwitz (w Oświęcimiu) udała się ucieczka dwóch więźniów zorganizowana przez Armię Krajową w celu przedstawienia kierownictwu polskiego ruchu oporu w Warszawie szczegółowych sprawozdań na temat obozu.
- 1 czerwca – Niemcy założyli obóz zagłady – Treblinka II.
- 7 lipca – na Przełęczy Hałbowskiej w Beskidzie Niskim Niemcy rozstrzelali 1250 Żydów z Nowego Żmigrodu.
- 19 lipca – Heinrich Himmler, reichsführer SS i szef niemieckiej policji wydał rozkaz przesiedlenia całej ludności żydowskiej Generalnego Gubernatorstwa w terminie do 31 grudnia 1942 r.
- 21 lipca – w warszawskim getcie zostali zamordowani przez gestapo kolekcjoner i antykwariusz Abe Gutnajer z całą rodziną oraz lekarz, chirurg Franciszek Raszeja przybyły do chorego z „aryjskiej strony”.
- 22 lipca – rozpoczyna się likwidacja getta warszawskiego.
- 23 lipca – w nowo zbudowanym obozie w Treblince zginęło w komorach gazowych 6250 żydowskich mężczyzn, kobiet i dzieci.
- 5 sierpnia
- 11 sierpnia
- 13 sierpnia – w lesie koło wsi Tylawa hitlerowcy rozstrzelali 500 Żydów z Dukli, Jaślisk i Rymanowa.
- 18 sierpnia – zakończyła się likwidacja radomskiego getta.
- 19 sierpnia – zostało zlikwidowane getto w Otwocku.
- 20 sierpnia – zlikwidowano getto w Falenicy.
- 30 sierpnia – hitlerowcy zlikwidowali getto w Nowym Targu.
- 20 września – w wyniku rozłamu w NOW powstają Narodowe Siły Zbrojne.
- 22 września – rozpoczęła się likwidacja getta w Częstochowie.
- 23 września – zlikwidowano getto w Szydłowcu.
- 27 września – powołano Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom.
- 7/8 października – grupy dywersyjne Armii Krajowej przeprowadziły w rejonie Warszawy akcję „Wieniec”.
- 24 października
- 9 listopada – zlikwidowane zostało getto w Lublinie, na terenie dzisiejszej dzielnicy Węglin.
- 27 listopada – Niemcy rozpoczęli wysiedlanie polskiej ludności z Zamojszczyzny w ramach Generalplan Ost.
- 4 grudnia – przy Delegaturze Rządu na Kraj powstała organizacja społeczna Rada Pomocy Żydom „Żegota”, której zadaniem była pomoc Żydom oraz prowadzenia akcji propagandowo-informacyjnych w związku z ich eksterminacją.
- 6 grudnia – zbrodnia w Ciepielowie.
- 11 grudnia – Hitlerowcy dokonali masakry 124 mieszkańców wsi Kitów na Zamojszczyźnie.
- 14 grudnia – Antoni Kasztelan, polski oficer kontrwywiadu, został stracony przez Niemców wbrew konwencjom genewskim.
- 18 grudnia – prezydent RP na uchodźstwie Władysław Raczkiewicz wystosował dramatyczny list do papieża Piusa XII, błagając go o publiczną obronę mordowanych Polaków i Żydów.
- 20 grudnia – w odwecie za pomoc udzieloną przez mieszkańców ruchowi oporu Niemcy dokonali pacyfikacji wsi Rachodoszcze w powiecie zamojskim, zabijając 46 osób.
- 22 grudnia – członkowie komórki krakowskiej Żydowskiej Organizacji Bojowej obrzucili granatami kawiarnię Cyganeria (wówczas "tylko dla Niemców"), w wyniku czego zginęło wg różnych szacunków od 7 do 10 niemieckich oficerów.
- 24 grudnia – około 60 Polaków zostało zamordowanych przez ukraińskich nacjonalistów we wsi Połonka na Wołyniu.
- 29 grudnia – hitlerowcy dokonali pacyfikacji wsi Białowola na Zamojszczyźnie, mordując 51 mieszkańców.
- 30 grudnia – pierwsza Kadrowa Kompania Batalionów Chłopskich oraz oddział partyzantów radzieckich stoczyły pod Wojdą pierwszą w Polsce bitwę partyzancką z niemiecką ekspedycją karną.
- 31 grudnia – akcja wysadzenia niemieckiego pociągu z amunicją pod Kraśnikiem wykonana przez Grupy Szturmowe Szarych Szeregów
- 18 stycznia – w getcie warszawskim grupy Żydowskiej Organizacji Bojowej podjęły walkę z Niemcami.
- 23 lutego – oddział Gwardii Ludowej opanował Głogów Małopolski.
- 26 marca – akcja pod Arsenałem – odbicie więźniów przez AK.
- Kwiecień – komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Josef Krämer.
- 12 kwietnia – Niemcy podali informację o odkryciu grobów w Katyniu.
- 19 kwietnia – wybuchło powstanie w getcie warszawskim.
- 20 kwietnia – miał miejsce nieudany zamach oddziału AK na Friedricha Krugera (Wyższego Dowódcę SS i Policji) w Krakowie.
- 6 maja
- 8 maja – zbrodnia w Nalibokach: sowieccy partyzanci wymordowali 128 osób.
- 10 maja – Grupa Specjalna Armii Ludowej przeprowadziła zamach przy użyciu granatów na Bar Podlaski w Warszawie. Zginęło 6 Niemców, a kilkunastu zostało rannych.
- 16 maja – upadło powstanie w getcie warszawskim.
- 20 maja – Szare Szeregi przeprowadziły pod Celestynowem udaną akcję odbicia więźniów transportowanych do Auschwitz.
- 22 maja – żołnierz AK Jan Kryst (ps. Alan) zastrzelił w warszawskiej restauracji „Adria” trzech oficerów gestapo, ponosząc śmierć w trakcie akcji.
- 28 maja – po pacyfikacji Leżajska hitlerowcy rozstrzelali 28 mieszkańców miasta.
- 29 maja
- 30 maja – dowódca Armii Krajowej wydał rozkaz o scaleniu oddziałów Batalionów Chłopskich z AK.
- 31 maja – w Jędrzejowie dokonano zamachu na Helmuta Kappa, tłumacza Gestapo.
- 3 czerwca – doszło do niemieckiej pacyfikacji wsi Strużki.
- 11 czerwca – Heinrich Himmler zarządził likwidację wszystkich gett na terenie Polski.
- 23 czerwca – na Zamojszczyźnie rozpoczął się drugi etap akcji wysiedleńczo-pacyfikacyjnej.
- 30 czerwca – w Warszawie został aresztowany komendant główny AK Stefan Rowecki „Grot”.
- 11 lipca – kulminacja tzw. rzezi wołyńskiej, sotnie OUN-UPA zamordowały kilka tysięcy Polaków.
- 12 lipca – niemieccy żandarmi przeprowadzili pacyfikację Michniowa, w czasie której spalono żywcem i zastrzelono około 100 osób. W odwecie oddział partyzancki Jana Piwnika „Ponurego” rozstrzelał w nocy na 13 lipca 180 Niemców w zatrzymanym pod Łączną pociągu Warszawa-Kraków.
- 15 lipca – została utworzona komórka Komendy Głównej AK – Kierownictwo Walki Podziemnej.
- 17 lipca – generał Tadeusz Komorowski „Bór” został mianowany dowódcą Armii Krajowej.
- 19 lipca – Heinrich Himmler wydał rozkaz przekształcenia obozu pracy na ul. Gęsiej w Warszawie w obóz koncentracyjny.
- 26 lipca – oddział partyzancki NOW-AK „Ojca Jana” zaatakował wieś Bukowina (powiat biłgorajski), dokonując spalenia 31 gospodarstw należących pierwotnie do Polaków, a zasiedlonych przez Ukraińców, zabijając ok. 10 z nich i ciężko raniąc siedmiu.
- 1 sierpnia – wybuchło powstanie w getcie będzińsko-sosnowieckim.
- 2 sierpnia – w obozie zagłady w Treblince wybuchł bunt więźniów.
- 5/6 sierpnia – w nocy Armia Krajowa przeprowadziła akcję „Pensjonat”, w wyniku której z więzienia w Jaśle uwolniono 66 więźniów politycznych i 67 więźniów pospolitych.
- 9 sierpnia – w okolicy wsi Borów (powiat kraśnicki) oddział NSZ rozstrzelał 26-28 partyzantów z oddziału Gwardii Ludowej.
- 12 sierpnia – żołnierze Kedywu AK uprowadzili w Warszawie samochód bankowy ze 105 mln złotych.
- 15 sierpnia – Krajowa Reprezentacja Polityczna ogłosiła deklarację programową.
- 16 sierpnia – hitlerowcy rozpoczęli ostateczną likwidację getta żydowskiego w Białymstoku. W getcie wybuchł bunt.
- 20 sierpnia
- 30 sierpnia – rzeź wołyńska: masakry ludności polskiej w Gaju, Budach Ossowskich, Jankowcach, Kątach i Ostrówkach.
- 1 września – w nocy z 31 sierpnia na 1 września Zgrupowanie nr 2 ppor. cc. Waldemara Szwieca „Robota” ze Zgrupowań Partyzanckich AK „Ponurego” opanowało na kilka godzin Końskie bez strat własnych, likwidując agentów Gestapo w mieście i zdobywając zaopatrzenie i amunicję.
- 7 września – udany zamach żołnierzy AK w Warszawie na zastępcę komendanta Pawiaka Franza Bürckla.
- 11 września – zlikwidowano getto w Przemyślu.
- 12/13 września – w nocy na 13-tego września partyzanci z Batalionów Chłopskich wysadzili niemiecki pociąg z amunicją pod Gołębiem (powiat puławski).
- 23 września – rozpoczęła się likwidacja getta w Wilnie.
- 24 września – żołnierze Armii Krajowej uwolnili 72 osoby z więzienia w Biłgoraju.
- 25 września – Franz Kutschera objął funkcję dowódcy SS i policji na dystrykt warszawski.
- 27 września – żołnierze AK wysadzili w Choszczówce niemiecki pociąg pancerny jadący z Gdańska na front wschodni.
- 2 października – gubernator Hans Frank wydał rozporządzenie o zwalczaniu zamachów na niemieckie dzieło odbudowy w Generalnym Gubernatorstwie.
- 9 października – 163 amerykańskie bombowce zbombardowały porty w Gdańsku i Gdyni.
- 14 października – w hitlerowskim obozie zagłady w Sobiborze wybuchł bunt więźniów.
- 23 października
- 24 października – oddział Gwardii Ludowej Im. gen. J. Bema stoczył całodzienną bitwę z obławą hitlerowską w lasach na Diablej Górze na Kielecczyźnie.
- 3 listopada – krwawa środa – w hitlerowskim obozie koncentracyjnym na Majdanku rozstrzelano 18 400 Żydów w ramach akcji „Erntefest” („Dożynki”).
- 11 listopada – Witold Pilecki został awansowany do stopnia rotmistrza.
- 16 grudnia – pod Częstochową hitlerowcy rozstrzelali 20 żołnierzy AL i AK za sabotaż w hucie Raków.
- 25 grudnia – ponad 40 Polaków zostało zamordowanych przez UPA w Janówce.
- 1 stycznia – ogłoszono deklarację programową Krajowej Rady Narodowej. Zostaje powołana Armia Ludowa.
- 3 stycznia – oddziały Armii Czerwonej przekroczyły przedwojenną wschodnią granicę II Rzeczypospolitej.
- 12 stycznia – Armia Czerwona zajęła Sarny, położone na przedwojennym terytorium Polski.
- 15 stycznia – siłami Okręgu Wołyń Armii Krajowej (27 Wołyńska Dywizja Piechoty) rozpoczęto na Wołyniu akcję „Burza”.
- 1 lutego – żołnierze Armii Krajowej dokonali zamachu na Franza Kutscherę, dowódcę SS i policji w dystrykcie warszawskim.
- 10 marca – oddziały AK i BCh dokonały w Sahryniu mordu ukraińskich mieszkańców.
- 7 kwietnia – oddziały BCh i AK stoczyły we wsi Molendy koło Kozienic bitwę z przeważającymi oddziałami niemieckimi, wyrywając się z okrążenia.
- 11 kwietnia – 127 amerykańskich bombowców dokonało nalotu na Szczecin.
- 15 kwietnia – hitlerowcy dokonali egzekucji więźniów Pawiaka w ruinach warszawskiego getta.
- 3 maja
- 6 maja – pod Graużyszkami na Białorusi oddziały Okręgu Wileńskiego AK stoczyły zwycięską bitwę z oddziałami litewskiego korpusu generała Povilasa Plechavičiusa.
- 13 maja
- 14 maja – Bitwa pod Rąblowem, Operacja „Maigewitter” – 600 partyzantów AL i pluton AK przeciwko 2000 hitlerowców.
- 16 maja – w bitwie pod Sucharami batalion 77. Pułku Piechoty AK rozbił oddział niemiecko-ukraiński.
- 20 maja – patrol AK odnalazł nad Bugiem niewypał niemieckiej rakiety V-2, która w częściach została przekazana do Londynu. Odkrycie ułatwiło Brytyjczykom prace nad zneutralizowaniem niemieckiej broni tego typu.
- 31 maja – na Wiśle w okolicach Machowa partyzanci zatopili statek Tannenberg, przewożący żołnierzy niemieckich.
- 6 czerwca – wojska sowieckie przekroczyły przedwojenną granicę polską pod Sarnami.
- 13 do 25 czerwca – Operacja „Sturmwind” – walki w Lasach Janowskich na Porytowych wzgórzach – 30 tys. hitlerowców przeciwko 3 tys. partyzantów (w tym 1300 AL, 130 AK Kmicica, 1500 partyzantów radzieckich, 100 NOW Komara).
- 7 lipca
- 8 lipca – rząd na emigracji upoważnił Delegaturę Rządu i Komendę Główną AK do ogłoszenia powstania w Warszawie.
- 11 lipca – w Krakowie miał miejsce nieudany zamach na Wilhelma Koppe, dowódcę SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie.
- 13 lipca
- 17 lipca – we wsi Bogusze NKWD rozbroiło i aresztowało zaproszonych na rozmowy dowódców AK okręgu wileńskiego.
- 21 lipca – oddział Armii Krajowej, liczący 38 osób, rozbił w Iwoniczu Zdroju garnizon Wehrmachtu.
- 22 lipca
- 23 lipca – Wyzwolony został obóz koncentracyjny w Majdanku, na terenie obozu Rosjanie natychmiast utworzyli obóz filtracyjny NKWD dla żołnierzy AK i NSZ, wykorzystując w tym celu infrastrukturę hitlerowską.
- 23-28 lipca – akcja „Burza” we Lwowie. Oddziały AK wspierając jako jednostki piechoty zmotoryzowane oddziały Armii Czerwonej przyczyniły się znacznie do wyzwolenia Lwowa. Po zakończeniu walk oddziały AK zostały rozbrojone, zaś dowódcy wezwani przez sowietów na naradę, aresztowani i uwięzieni.
- 25 lipca
- 26 lipca – Ryki zostały wyzwolone przez oddział AK.
- 30 lipca
- 31 lipca – dowódca Armii Krajowej Tadeusz Bór-Komorowski wydał rozkaz rozpoczęcia 1 sierpnia powstania warszawskiego.
- 1 sierpnia – Początek powstania warszawskiego.
- 2 sierpnia
- Powstanie warszawskie: Stare Miasto całkowicie opanowane przez oddziały powstańcze.
- oddziały powstańców warszawskich stoczyły bój pod Pęcicami.
- 2/3 sierpnia – w nocy na 3 sierpnia doszło do likwidacji obozu cygańskiego w KL Auschwitz II-Birkenau. W komorze przy IV krematorium zagazowano 2897 osób.
- 3 sierpnia – bitwa pod Truskawką oddziałów Grupy Kampinos i Wehrmachtu.
- 4 sierpnia – Powstanie warszawskie: dowodzenie siłami niemieckimi zwalczającymi powstanie przejął SS-Obergruppenführer Erich von dem Bach-Zelewski.
- 5-15 sierpnia – Powstanie warszawskie: oddziały SS i policji niemieckiej pod dowództwem SS-Gruppenführera Heinza Reinefartha dokonały na Woli w Warszawie mordu ok. 59 400 cywilów.
- 5 sierpnia
- Powstanie warszawskie: wyzwolenie przez batalion AK Zośka obozu Gęsiówka (uwolniono ok. 350 więźniów pochodzenia żydowskiego).
- oddziały niemiecko-ukraińskie dokonały pacyfikacji Skalbmierza.
- 7 sierpnia
- 9-16 sierpnia – w okolicach Studzianek pod Kozienicami doszło do bitwy pancernej jednostek polskiej 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte i radzieckiej 8. Armii 1. Frontu Białoruskiego z niemiecką 1. Dywizją Pancerno-Spadochronową „Hermann Göring”.
- 13 sierpnia – hitlerowcy dokonali pacyfikacji podkieleckiej wsi Skorzeszyce.
- 14 sierpnia – rozpoczęła się akcja Burza w Okręgu Łódź AK.
- 16 sierpnia
- 16. dzień powstania warszawskiego: radio Berlin nadaje – po raz kolejny – fałszywą informację, jakoby powstanie zostało zlikwidowane.
- napad UPA na Muczne.
- 20 sierpnia
- 20. dzień powstania warszawskiego: zdobycie budynku PAST-y przy ul. Zielnej przez oddziały powstańcze. Wzięto do niewoli 76 żołnierzy niemieckich spośród załogi składającej się ze 112 osób, natomiast 21 zginęło.
- w Pokrytkach koło Mławy oddziały Armii Ludowej stoczyły największą bitwę partyzancką na wcielonych do Rzeszy ziemiach polskich.
- 21 sierpnia – pod Surkontami doszło do pierwszej po 1939 roku regularnej bitwy pomiędzy oddziałami Armii Krajowej i Armii Czerwonej.
- 23 sierpnia – 250 polskich oficerów więzionych przez NKWD na Majdanku zostało wywiezionych do łagrów w ZSRR.
- 29 sierpnia
- Niemcy zlikwidowali getto żydowskie w Łodzi.
- Powstanie warszawskie: artyleria niemiecka zburzyła zakłady Fiata i kościół Najświętszej Marii Panny.
- 30 sierpnia – Powstanie warszawskie: częściowa ewakuacja kanałami załogi Starego Miasta do Śródmieścia.
- 8 września – bitwa 9. Pułku Strzelców Konnych Armii Krajowej na Czerwonym Bagnie. Była to największa bitwa partyzancka na Białostocczyźnie. Zginęło w niej około 110 partyzantów i około 1500 Niemców.
- 10 września – Powstanie warszawskie: walki powietrzne samolotów radzieckich z niemieckimi.
- 12 września – Bitwa pod Ewiną w powiecie Radomsko, obrona 600 partyzantów AL przeciw 6000 oddziałów SS.
- 14 września
- oddziały armii radzieckiej wraz z 1. Dywizją Piechoty LWP im. T. Kościuszki zdobywały warszawską Pragę, wypierając z niej wojska niemieckie.
- Powstanie warszawskie: natarcie oddziałów niemieckich na Górny Czerniaków.
- 22 września – PKWN zawarł z Litwą tzw. układ republikański.
- 23 września – wydano dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego – Kodeks Karny Wojska Polskiego.
- 25 września – Powstanie warszawskie: w nocy wycofała się kanałami z Mokotowa do Śródmieścia część żołnierzy, ludności i władz cywilnych.
- 29 września – Powstanie warszawskie: pod Jaktorowem miała miejsce bitwa oddziału Grupy Kampinos i oddziałów niemieckich.
- 2/3 października – podpisano honorowy akt o kapitulacji powstania warszawskiego.
- 3 października – Leopold Okulicki objął stanowisko Komendanta Głównego Armii Krajowej.
- 5 października – ostatnie oddziały Armii Krajowej opuszczają Warszawę po kapitulacji powstania warszawskiego.
- 7 października
- 9 października – Heinrich Himmler wydał rozkaz całkowitego zburzenia Warszawy.
- 29 października – w bitwie pod Chotczą grupa partyzantów AL i BCh przedarła się z ciężkimi stratami przez pozycje niemieckie i połączyła z oddziałami LWP.
- 20 listopada – z powodu zbliżania się linii frontu Adolf Hitler opuścił Wilczy Szaniec.
- 26 listopada – Heinrich Himmler wydał rozkaz zniszczenia krematoriów w KL Auschwitz-Birkenau.
- 28 listopada – Adolf Hitler wydał rozkaz o utworzeniu Twierdzy Kołobrzeg.
- 18/19 grudnia – nocą 236 samolotów RAF dokonało nalotu bombowego na bazę Kriegsmarine w Gdyni, definitywnie ją unieruchamiając.
- 21 grudnia – Leopold Okulicki został mianowany dowódcą AK.
- 22 grudnia – 82 Polaków zostało zamordowanych przez UPA w Toustobabach na Wołyniu.
- 23 grudnia – oddział SS przeprowadził pacyfikację wsi Ochotnica Dolna w powiecie nowotarskim, zabijając 56 osób.
- 24 grudnia – 89 Polaków zostało zamordowanych przez UPA w Ihrowicy na Podolu.
- 28 grudnia
- miał miejsce ostatni zrzut Cichociemnych.
- wprowadzono wojenną cenzurę korespondencji i rozmów telefonicznych.
- 29 grudnia – zburzenie Warszawy: zakończono wysadzanie w powietrze Pałacu Saskiego (27-29 grudnia).
- 31 grudnia – Krajowa Rada Narodowa powołuje Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej.
- 31 grudnia/1 stycznia – zbrodnia w Uhryńkowcach (powiat zaleszczycki) popełniona w nocy przez oddziały powstańców UPA i SKW na ok. 150 Polakach.
[edytuj] Zobacz też
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
