Kalendarium historii Białegostoku

Kalendarium

XV wiek

• 1426 – książę litewski Witold nadaje wieś Bielszczany Stok Maciejowi z Tykocina,

XVI wiek

• 1510 – najstarszy zachowany dokument wymieniający nazwę rzeki Biała,
• 1514 – najstarszy zachowany zapis o dobrach Białegostoku,
• 1520 – umiera pierwszy właściciel osady – Mikołaj Michnowicz Raczkowicz,
• 1547 – budowa pierwszego drewnianego kościoła pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego,
• 1547 – dobra Białostockie przechodzą w ręce Wiesiołowskich herbu Ogończyk, w wyniku małżeństwa wdowy po Mikołaju Raczkowiczu z Piotrem Wiesiołowskim,
• 1556 – Śmierć Piotra Wiesiołowskiego barona na Białymstoku,
• 1569 – przejście na mocy Unii Lubelskiej Podlasia z Litwy do Korony
• 1584 – ukończenie budowy drugiego drewnianego kościoła,

XVII wiek

• 1617 – spalenie się białostockiego kościoła i rozpoczęcie budowy nowej murowanej świątyni,
• 1626 – ukończenie budowy murowanego Kościoła pw. Wniebowzięcia NMP, powstanie samodzielnej parafii w Białymstoku,
• 1637 – po bezdzietnej śmierci Krzysztofa Wiesiołowskiego ziemie białostockie przechodzą na rzecz państwa,
• 1658 – pierwsza wzmianka archiwalna o Żydach białostockich,
• 4 kwietnia 1660 – w zamian za zasługi wojenne Białystok został przyznany hetmanowi polnemu Stefanowi Czarnieckiemu,
• 21 września 1689 – rodzi się Jan Klemens Branicki,
• 1692 (lub na krótko wcześniej) – Białystok otrzymał od króla Jana III Sobieskiego prawa miejskie,
• 1692 – początek budowy pałacu przez Stefana Branickiego,

XVIII wiek

• 1711 – budowa drewnianej Synagogi Nomer Tamid ufundowanej nowo powstającej gminie Żydowskiej przez Jana Klemensa Branickiego
• 1727 – budowa unickiej cerkwi św. Mikołaja
• 1 lutego 1749 – Białystok otrzymał od króla Augusta III magdeburskie prawa miejskie,
• 1753 – wielki pożar, który paradoksalnie przyczynił sie do rozwoju infrastruktury miejskiej,
• 1758 – budowa kaplicy św. Marii Magdaleny, jest ona najstarszym prawosławnym obiektem sakralnym zachowanym do dnia dzisiejszego,
• 1761 – koniec budowy ratusza,
• 1764 – budowa tzw. Starej Synagogi,
• 1767 – wystawienie w Białymstoku opery Il cavaliere per amore Niccolò Piccinniego,
• 1769 – ustawa cechowa umożliwiająca pracę każdemu rzemieślnikowi bez względu na pochodzenie
• 13 lipca 1769 – bitwa pod Białymstokiem (zw. także bitwą pod Olmontami) pomiędzy konfederatami barskimi, a wojskami rosyjskimi,
• 9 października 1771 – umiera Jan Klemens Branicki,
• 1784 – wizyta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w dniu imienin Izabeli Branickiej (wdowy po Janie Klemensie)
• 1789 – epidemia ospy, zmarło wówczas 22 dzieci,
• czerwiec 1794 – w czasie insurekcji kościuszkowskiej przez miasto przeszła dywizja gen. Andrzeja Karwowskiego
• 1795 – w wyniku III rozbioru Polski ziemie białostockie zostają przyłączone do Prus Wschodnich,
• 1795 – Białystok staje się siedzibą nowo utworzonej prowincji Prus Nowowschodnich
• 26 stycznia 1796 – administracja Pruska przejmuje władzę nad miastem, formalnie pozostaje ono jednak własnością Izabeli Branickiej
• 1796 – powstanie gminy ewangelicko-augsburskiej,
• 1798 – wydanie pierwszego periodyku„Gazeta Uwiadamiająca Prus Nowowschodnich dla pożyteczney Wygody Publiczności z tekstami urzędowymi, wiadomościami o licytacjach, ogłoszeniami drobnymi itp. w języku niemieckim i polskim,
• 1799 – wydanie zachowanego do dzisiaj dokładnego planu miasta przez Beckera,

XIX wiek

• 1 marca 1802 – podpisanie umowy pomiędzy Izabelą Branicką a Nowowshodnią Pruską Wojenno – Ekonomiczną Kamerą. Prusowie zobowiązali się do przestrzegania praworządności w mieście
• 2 kwietnia 1802 – Izabela Branicka sprzedaje Białystok władzom pruskim za sumę ponad 270 tys. talarów,
• 29 września 1802 – otwarcie w mieście gimnazjum typu wyższego,
• 1806 – oficjalne otwarcie loży masońskiej zum golden Ring.
• 7 lipca 1807 – w wyniku Traktatu tylżyckiego Białystok znalazł się w granicach Imperium rosyjskiego,
• 14 lutego 1808 – umiera Izabela Branicka,
• 3 lipca 1812 – wkroczenie wojsk napoleońskich do miasta,
• 13 lipca 1812 – deklaracja mieszkańców miasta o łączności z Rzecząpospolitą,
• 4 sierpnia 1812 – wkroczenie wojsk rosyjskich do miasta,
• 8 sierpnia 1812 – nadanie nowego herbu miastu przez cara Aleksandra I,
• 13 grudnia 1830 – ogłoszenie stanu wojennego przez władze rosyjskie w związku z wybuchem powstania listopadowego,
• 1831 – zniesienie unii celnej pomiędzy Królestwem Polskim a Cesarstwem Rosyjskim, początek rozkwitu przemysłu bawełnianego w mieście
• 1 lutego 1831 – utworzenie w mieście kwatery głównodowodzącego wojsk rosyjskich, feldmarszałka Iwana Dybicza, którego zadaniem było stłumienie powstania,
• 1834 – zakaz nauczania w szkołach w języku polskim,
• 1842 – likwidacja powiatu białostockiego i włączenie miasta do guberni grodzieńskiej,
• 15 grudnia 1859 – urodził się Ludwik Zamenhof – twórca międzynarodowego języka esperanto,
• 13 czerwca 1860 – początek manifestacji patriotycznych pod hasłami jedności narodowej i walki z zaborcą,
• 9 czerwca 1861 – przyjazd do miasta przedstawiciela obozu Białych Andrzeja Zamoyskiego.
• 1862 – Otwarcie linii kolejowej Warszawa – Petersburg
• 24 kwietnia 1863 – początek walk związanych z powstaniem styczniowym na ziemi białostockiej
• 1877 – poszerzenie granic miasta: włączono dworzec kolejowy, wieś Piaski oraz Las Zwierzyniecki.
• 1886 – uruchomienie linii kolejowej Białystok – Wołkowysk – Baranowicze.
• 1891 – uruchomienie pierwszej centrali telefonicznej,
• 1895 – uruchomienie trzech linii tramwaju konnego.
• 1898 – utworzenie Ochotniczej Straży Ogniowej.
• 1898 – budowa nowej cerkwi przy dzisiejszej ulicy Sienkiewicza, niestety w późniejszym czasie zburzonej,

XX wiek

• 1900 – 1905 – budowa kościoła Farnego, jako dobudówki do starej świątyni,
• 30 stycznia 1905 – początek strajku, w którym wzięło udział około 80% robotników białostockich,
• 14-16 czerwca 1906 – władze rosyjskie przeprowadzają pogrom Żydów,
• 1909 – 1912 – budowa nowego zboru protestanckiego, obecnie budynek zajmuje kościół św. Wojciecha
• 1909 – 1913 – wzniesienie Wielkiej Synagogi przy ulicy Suraskiej,
• 1 listopada 1910 – uruchomienie elektrowni, w której znajdowały się 2 maszyny parowe o mocy 600 KM z generatorami 329 kW,
• 1 lipca 1913 – uroczyste otwarcie hotelu Ritz,
• 20 kwietnia 1915 – zbombardowanie miasta przez samoloty i sterowce niemieckie, ginie 13 mieszkańców, 34 odnosi rany,
• 9 sierpnia 1915 – wysadzenie przez Rosjan wieży ciśnień i wiaduktu kolejowego,
• 13 sierpnia – zakończenie trwających od 1807 roku rządów rosyjskich, Białystok zajmują wojska niemieckie i pozostają w nim do końca I wojny światowej,
• 1916 – zawiązanie miejscowej komendy Polskiej Organizacji Wojskowej,
• 14 kwietnia 1917 – umiera Ludwik Zamenhof.
• 30 grudnia 1918 – sformowanie 10 Pułku Ułanów Litewskich, który od 1922 stacjonował w Białymstoku.
• 14 lutego 1919 – pierwsze potyczki Wojska Polskiego z siłami rosyjskimi,
• 19 lutego 1919 – wkroczenie Wojska Polskiego do miasta, miasto zostaje włączone w skład państwa polskiego,
• 10 maja 1919 – powiększenie obszaru miasta, dołączenie wsi: Antoniuk, Białostoczek, Dojlidy, Dziesięciny, Marczuk, Ogrodniczki, Pieczurki, Skorupy, Starosielce, Słobodę, Wygodę, Wysoki Stoczek i Zacisze,
• 2 sierpnia 1919 – utworzenie województwa białostockiego,
• wrzesień 1919 – pierwsze wybory do Rady Miejskiej,
• październik 1919 – założenie w mieście Towarzystwa Gimnastycznego Sokół,
• 19 listopada 1919 – nadanie tytułu honorowego obywatela miasta Białegostoku Józefowi Piłsudskiemu,
• 28 lipca 1920 – wkroczenie wojsk sowieckich do Białegostoku, utworzenie Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski na czele z Julianem Marchlewskim i Feliksem Dzierżyńskim,
• 20 sierpnia 1920 – zamordowanie 16 obywateli miasta przez cofającą się Armię Czerwoną,
• 22 sierpnia 1920 – Bitwa białostocka, wygnanie bolszewików przez 1 Pułk Piechoty Legionów,
• 21 sierpnia 1921 – wręczenie przez Józefa Piłsudskiego sztandaru 42 Pułkowi Piechoty, który stacjonował w koszarach przy ul. Traugutta,
• 1927 – rozpoczęcie budowy kościoła św. Rocha,
• 1928 – budowa modernistycznego budynku Izby Skarbowej i Sądu Okręgowego (obecnie budynek Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego)
• 1930 – budowa pomnika ku czci poległych w 1920 r. żołnierzy 42 Pułku Piechoty.
• 1935 – założenie Stowarzyszenia Polaków Prawosławnych,
• 1936 – utworzenie Deutscher Volksverbung – organizacji mniejszości niemieckiej propagującej idee narodowego socjalizmu,
• 1938 – budowa Domu Ludowego im. Józefa Piłsudskiego (obecnie Teatr Dramatyczny)
• 1938 – budowa wieży spadochronowej w Zwierzyńcu,
• 27 sierpnia 1939 – powstanie w Białymstoku Komitetu Obywatelskiego Przysposobienia do Obrony Ojczyzny,
• 11 września 1939 – zbombardowanie przez lotnictwo niemieckie pociągu sanitarnego oraz Dworca Poleskiego,
• 6 września – 11 września 1939 – miasto opuszczają władze cywilne,
• 15 września 1939 – Białystok zostaje zajęty przez wojska niemieckie brygady fortecznej Lötzen, pod dowództwem gen. Offenbachera,
• 22 września 1939 – do miasta docierają oddziały radzieckie, wojska niemieckie wycofują się,
• 6 października 1939 – rozbicie 10 Pułku Ułanów Litewskich walczących wraz z Samodzielną Grupą Operacyjną Polesie przez wojska niemieckie,
• 22 października 1939 – symulowane „wybory” do Zgromadzenia Ludowego,
• 29 listopada 1939 – przyłączenie miasta do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej,
• 1940 – rozebranie ratusza przez Rosjan, by w to miejsce wybudować pomnik Stalina,
• 13 kwietnia 1940 – transporty ludności do Kazachstanu (ponad 3 tys. kobiet, dzieci i starców),
• czerwiec 1940 – z miasta wyjeżdża kolejne 5 składów pociągów z ok. 5 tys. mieszkańców,
• czerwiec 1941 – ostatnia fala wywózek przerwana przez wkroczenie hitlerowców do Białegostoku,
• 22 czerwca 1941 – bombardowanie miasta przez lotnictwo niemieckie.
• 27 czerwca 1941 – bataliony Einsatzgruppen i Wehrmachtu wypierają wojska sowieckie z Białegostoku, okupacyjne bataliony policyjne 309 i 316 palą żywcem ok. 700 Żydów w Wielkiej Synagodze (ogółem tego dnia ginie ok. 2000 Żydów)
• 22 lipca 1941 – utworzenie Bezirk Bialystok w ramach Prus Wschodnich.
• 26 lipca 1941 – utworzenie getta białostockiego dla ponad 40 tys. Żydów,
• 1 listopada 1942 – odbicie członków Okręgu Armii Krajowej z siedziby gestapo przy ul. Kochstrasse (obecnie Sienkiewicza)
• luty 1943 – rozpoczyna się pierwszy etap likwidacji getta, wywózka do Treblinki ok. 12 tys. Żydów,
• 27 czerwca 1943 – spalenie przez żołnierzy Armii Krajowej akt Arbeitsamtu (Urzędu Pracy),
• 16 sierpnia 1943 – wybuch powstania w getcie białostockim,
• 1944 – w wyniku celowych wysadzeń ze strony wycofujących się wojsk niemieckich oraz bombardowań lotnictwa sowieckiego centrum miasta ulega niemal całkowitemu zniszczeniu,
• 27 lipca 1944 – oddziały sowieckie wdzierają się do centrum miasta,
• 29 lipca 1944 – wojska niemieckie ostatecznie opuszczają granice miasta,
• 7 sierpnia 1944 – aresztowanie przez NKWD białostockich oficerów Armii Krajowej,
• 8 listopada 1944 – pierwsze transporty do obozu w Ostaszkowie z aresztowanymi żołnierzami Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych
• 8 maja 1945 – powstanie Wyższego Seminarium Duchownego,
• lipiec 1946 – procesy polityczne w sali kina „Ton”,
• 18 sierpnia 1946 – konsekracja kościoła św. Rocha,
• 1 grudnia 1949 – otwarcie Wieczorowej Szkoły Inżynieryjnej,
• 3 lutego 1950 – utworzenie Akademii Medycznej przekształconej 21 marca 2008 r. w Uniwersytet Medyczny,
• 1951 – ukazanie się pierwszego numeru Gazety Białostockiej,
• 1952 – otwarcie kina Pokój.
• 1 października 1952 – powstanie Radia Białystok,
• 1953 – przyłączenie do miasta w całości lub w części: Bacieczek, Bacieczek Kolonii, Korycina, Klepacz, Krupnik, Fast, Zawad, Ignatek, Dojlid, Zaścianek oraz miasta Starosielce,
• 1955 – początek pracy Kombinatu Bawełnianego w Fastach,
• 1958 – odbudowa ratusza,
• 1964 – przekształcenie Wieczorowej Szkoły Inżynieryjnej w Wyższą Szkołę Inżynieryjną,
• 1974 – przekształcenie Wyższej Szkoły Inżynieryjnej w Politechnikę Białostocką,
• 5 czerwca 1991 – wizyta duszpasterska papieża Jan Paweł II w Białymstoku na Krywlanch,
• 25 marca 1992 – Białystok staje się metropolitalną stolicą arcybiskupią, ustanowioną bullą Totus Tuus Poloniae Populus,
• 19 czerwca 1997 – przekształcenie Filii Uniwersytetu Warszawskiego (zał. w 1968 r.) w samodzielną uczelnię – Uniwersytet w Białymstoku,

Zobacz też

• historia Białegostoku

Linki zewnętrzne

• Kalendarium na stronie Urzędu miejskiego Miasta Białegostoku