Kalisz Pomorski

Kalisz Pomorski
Herb Kalisza Pomorskiego Flaga Kalisza Pomorskiego
Państwo	Polska
Województwo	zachodniopomorskie
Powiat	drawski
Gmina	Kalisz Pomorski gmina miejsko-wiejska
Założono	VIII
Prawa miejskie	1303
Burmistrz	Michał Hypki
Powierzchnia	11,95 km²
Ludność (2009) • liczba • gęstość	4110 343,9 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 94
Kod pocztowy	78-540
Tablice rejestracyjne	ZDR
Położenie na mapie Polski Kalisz Pomorski
53°17′N 15°54′E
TERC (TERYT)	3203034
SIMC	0949916
Urząd miejski ul. Wolności 25, 78-540 Kalisz Pomorski
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Kalisz Pomorski w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kalisz Pomorski (łac. Nova Calisia, niem. Kallies) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kalisz Pomorski. Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 4110 mieszkańców.

Położenie

Miasto leży w południowej części województwa zachodniopomorskiego w powiecie drawskim nad Drawicą i czterema jeziorami. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. koszalińskiego.

Według danych z 1 stycznia 2009, powierzchnia miasta wynosi 11,95 km².

Odległości do większych miast:

• Szczecin – 100 km
• Koszalin – 124 km
• Piła – 70 km
• Bydgoszcz – 160 km
• Poznań – 175 km

Ciekawostką jest to, iż z Kalisza Pomorskiego do obecnej stolicy województwa, Szczecina, jest bliżej niż do Koszalina, stolicy byłego województwa, w którym miasto się znajdowało.

W 2007 roku zostały zniesione dawne części miasta: Myszyna, Pniewy, Siekiercze, Smugi.

Historia

Widok kaliskiego ratusza z 1968 roku

Historia osadnictwa nad Drawicą sięga epoki brązu. Prace archeologiczne wykazały, iż już w VIII wieku w okolicach dzisiejszego Kalisza Pomorskiego istniał słowiański gród wraz z osadą rybacko-rolniczą. Wraz z ekspansją państwa polskiego osada znalazła się na rubieżach Wielkopolski. Jej dzisiejsza nazwa ukształtowała się prawdopodobnie w połowie XIII wieku, kiedy książę wielkopolski Przemysł I sprowadził z Kalisza osadników dla wzmocnienia granicy z Brandenburgią.

W 1296 r. gród przeszedł jednak ostatecznie pod władzę margrabiów brandenburskich, którzy 14 września 1303 r. dokonali nowoczesnej lokacji miasta na prawie magdeburskim – z rąk margrabiów Ottona, Jana, Waldemara i Konrada. Wkrótce miejscowość na długie lata oddano w lenno rycerskiej rodzinie von Wedel. Zajmujące siedem ha miasto zostało otoczone owalnym pierścieniem murów miejskich z dwoma bramami – Kamienną i Recką.

Wojny nie omijały Kalisza Pomorskiego. W wyniku walk między Brandenburgią, Zakonem Krzyżackim i Polską, miasto było wielokrotnie niszczone. W latach 1402–1455 należało do Krzyżaków, aby znowu powrócić w granice Brandenburgii.

Wobec wzrostu znaczenia szlaku Myślibórz – Tczew, od XV wieku w mieście nastąpił istotny rozwój handlu i rzemiosła, w tym dynamiczny rozwój sukiennictwa.

W XVI wieku ogromną popularność zdobył w mieście protestantyzm, co ostatecznie przesądziło o niemieckim obliczu kulturowym miasta.

Od 1701 r., wraz z całą Brandenburgią, Kalisz wszedł w skład Królestwa Prus. Wielki pożar w 1771 r. przyniósł ogromne straty. Spaleniu uległa większa część miasteczka. Odbudowa miasta ze wsparciem państwowym i uregulowanie sieci ulic nie pobudziła jednak gospodarki miasta. Sytuację tę zmienił ogólny rozwój gospodarczy Cesarstwa Niemieckiego po 1871 r., w szczególności zaś doprowadzenie do miasta kolei w końcu XIX wieku (otwarcie połączeń: z Wałczem w 1888 r., Stargardem Szczecińskim w 1895 r., Choszcznem w 1895 r. i Złocieńcem w 1900 r.). Możliwość ułatwionego transportu towarów znacznie ożywiła miasto. Wzrosło także zainteresowanie miejscowością jako ośrodkiem wypoczynkowym. Przez długie lata, aż do II wojny światowej miasteczko było znanym i cenionym kurortem dla mieszkańców Berlina. Wzrósł poziom życia mieszkańców: wzniesiono szereg budynków użyteczności publicznej, w tym ratusz i szkołę w 1901 r. W 1906 r. zainstalowano oświetlenie gazowe oraz rozpoczęto elektryfikację miasta ( w 1917 r.), zakończoną w 1924 r. W 1939 r. Kalisz liczył 3857 mieszkańców.

Rok 1945 tragicznie zapisał się w historii miasteczka. Istnieją sprzeczne informacje co do przyczyn bardzo ciężkich zniszczeń. W gruzach legło całe centrum Kallies, w tym niemal 100% zabudowy Rynku, choć żadne źródła (ani rosyjskie ani niemieckie) nie potwierdzają rozpowszechnianej dotąd w Polsce wersji o ciężkich walkach o zdobycie miasta. Wiadomo jedynie z całą pewnością, iż zajęła je [[Armia Czerwona|Rosjanie]61 Armia 1 Frontu Białoruskiego]. Oficjalnie podaje się datę 12 lutego 1945 r., tymczasem w publikacji "Pommern 1945" Helmuta Lindenblatta, na str. 128 czytamy, że Rosjanie zajęli miasto rankiem 11 lutego (Im Morgengrauen des 11. Februar war Kallies in russischer Hand). Rosyjskie oddziały pozostawały w Kallies do 1 marca, kiedy ruszyła nowa ofensywa w kierunku Drawska i Kołobrzegu. W gmachu miejscowej szkoły urządzono szpital wojskowy. W wyniku II wojny światowej Kallies przekazano Polsce. Ludność została wysiedlona i zastąpiona polskimi przesiedleńcami. Ponowną zabudowę spustoszonego miasta rozpoczęto dopiero w latach 60. XX wieku. Powstał nowy ośrodek zdrowia, podźwignięto z ruin dawny ratusz, postawiono wiele bloków mieszkalnych – do dziś jednak centrum pozostaje praktycznie nieodbudowane. Po roku 2000 zlikwidowano wszystkie połączenia kolejowe miasta, przywracając jedynie część połączeń pasażerskich w 2006 r. W ostatnich latach wybudowano motel oraz podjęto renowację pozostałych obiektów zabytkowych, m.in. zamku Wedlów.

Do wydarzeń z historii miasta można zaliczyć m.in. założenie na wzgórzu na północy miasta (Russenberg) rosyjskiego obozu wojskowego w 1758 r. w czasie trwania wojny siedmioletniej. Stąd do dziś funkcjonuje nazwa potoczna Russland (Ruszland). W 1806 r. przez Kalisz Pomorski przejeżdżał cesarz Fryderyk Wilhelm III, wraz ze swym dworem. Wtedy bowiem po klęsce z armią Napoleona w bitwach pod Jeną-Auerstedt i Auerstedt uciekał tamtędy do Królewca.

W 2001 r. do miasta przyłączono obszar o łącznej powierzchni 39,18 ha.

Kalendarium

Urząd Miejski w Kaliszu Pomorskim

• 1303 miastu nadano prawa miejskie
• 1409 Heinrich von Gűntersburg uzyskał prawa lenne do miasta Kalisz. Prawa te otrzymał od mistrza zakonu krzyżackiego Ulricha von Jungingen
• 1454 Kalisz po okresie przynależności do Zakonu Krzyżackiego wraca pod władanie Brandenburgii
• 1532 pierwszy wielki pożar miasta
• 1577 trzeci wielki pożar miasta (drugi nie wiadomo dokładnie kiedy był)
• 1623 wielka epidemia dziesiątkuje mieszkańców miasta
• 1649 w tym roku uruchamia się pocztę na trasie Berlin – Królewiec
• 1683 kolejny, czwarty wyniszczający pożar miasta
• 1688 swe podwoje otwiera pierwsza w Kaliszu szkoła
• 1750 miasto Kalisz posiada 1016 stałych obywateli
• 1771 17 maja olbrzymi pożar trawi całe miasto
• 1777 wielki pożar który strawił miasto był przyczyną odbudowy i rozbudowy miasta na którą fundusze przeznaczył sam król Fryderyk II Wielki
• 1783 działalność rozpoczyna pierwsza apteka w mieście
• 1815 Kalisz zostaje przyłączony do prowincji Pomorze (Provinz Pommern)
• 1816 w Kaliszu mieszka już 2182 mieszkańców w tym 92 Żydów
• 1856 zostaje wybudowana droga do Drawska Pomorskiego która ma usprawnić komunikację pomiędzy tymi ośrodkami oraz droga do Drawna (Neuwedell)
• 1881 w mieście wydany zostaje pierwszy numer lokalnej gazety
• 1888 otwarcie linii kolejowej Kalisz – Wałcz – Piła która ma ogromny wpływ na rozwój miasta
• 1895 uroczyste otwarcie dwóch kolejnych linii na trasach Kalisz- Ulikowo i Kalisz – Choszczno
• 1898 budowa magistratu w mieście, otwarcie szosy do Mirosławca (Märkisch Friedland)
• 1899 przy ul. Dworcowej oddany do użytku zostaje duży magazyn zbożowy
• 1900 otwarcie kolejnej linii kolejowej na trasie Kalisz – Złocieniec
• 1901 otwarto (15 lipca) nowy gmach szkoły (dzisiejszy Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Pamięci Ofiar Terroryzmu 11 września 2001 roku
• 1905 w Kaliszu działalność rozpoczyna fabryka cementu Abraham Zement-fabrik
• 1908 produkcję rozpoczyna Fabryka Butów Skórzanych i Drewnianych Jahnkego
• 1910 miasto zamieszkuje 3343 mieszkańców
• 1912 działalność rozpoczyna fabryka beczek drewnianych późniejszy "PREFABET"
• 1924 zakończona elektryfikacja miasta, do którego prąd płynie z działającej do dziś elektrowni wodnej na rzece Drawie w Alt Springe (Stary Potok, obecnie Borowo)
• 1927 ostatnia fabryka sukiennicza w mieście zamyka swe bramy i ulega likwidacji
• 1933 w Kaliszu mieszka 3837 ludzi
• 1935 następuje rozbudowa i przebudowa ratusza miejskiego
• 1945 zniszczono zabudowę centrum Kallies. Pod nazwą Kalisz Nowy miasto zostaje włączone do Polski, następuje całkowita wymiana jego ludności.
• 1946 luty w pobliżu miasta utworzono Poligon Drawski który zajmuje połowę gminy Kalisz Pomorski, w tym bardzo żyzne i dotąd dobrze zagospodarowane tereny uprawne nad Drawą
• 1963 wybudowane zostają zakłady "ŻELGAZBET"
• 1967 wybudowano nowy ośrodek zdrowia w mieście
• 1967 – 1972 powstają nowe obiekty Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska": (piekarnia, biurowiec, restauracja, masarnia, rozlewnia piwa)
• 1972 – 1974 następuje rozbudowa Kalisza Pomorskiego. W wyniku rozwoju przemysłu brakuje mieszkań dla nowo przybyłych pracowników, powstaje kaliskie Osiedle "Świt"
• 1973 oddano do użytku bank spółdzielczy
• 1974 1 września rusza w nowym gmachu szkoła podstawowa przy ul. Błonie Kaszubskie
• 1976 powstaje Ośrodek Sportu i Rekreacji, który pozyskuje środki na odnowę przedwojennego, stadionu miejskiego.
• 1976 – 1978 powstaje kolejne osiedle – osiedle [Kombinatu Państwowe Gospodarstwo Rolne|PGR]] przy ul. Dworcowej.
• 1980 – oddano do użytku dworzec kolejowy po długich staraniach o jego wybudowanie przez ówczesnego zawiadowcę stacji; to przypominający barak obiekt tymczasowy, stojący w miejscu dawnego, okazałego dworca, który zaraz po wojnie wysadzono w powietrze w niejasnych do dziś okolicznościach.
• 1984 kaliski dworzec PKS-u przyjmuje pierwszych pasażerów
• 1985 styczeń Nadleśnictwo Kalisz Pomorski przenosi się do nowej siedziby
• 1988 budowa nowego osiedla przy ul. Brzozowej
• 1993 rozbudowa kanalizacji oraz budowa nowej oczyszczalni ścieków dla miasta
• 1995 następuje gazyfikacja miasta
• 1997 powstaje nowoczesne zaplecze sportowe na obiekcie stadionu miejskiego
• 2002 remont elewacji ratusza miejskiego
• 2003 uroczyste obchody 700-lecia miasta Kalisz Pomorski
• 2004 powstaje nowoczesna hala sportowo-widowiskowa
• 2005 uruchomione zostaje Gminne Centrum Reagowania, następuje modernizacja oświetlenia w mieście, rozbudowa oczyszczalni i budowa nowej kanalizacji, wybudowane zostają kolejne bloki wielorodzinne
• 2007 do terytorium miasta włączono trzy osady: Pniewy, Siekiercze oraz Smugi. Przed rokiem 1945 należały już one do miasta jako tzw. Abbau Kallies
• 2010 oddano do użytku odrestaurowany Pałac Wedlów

Komunikacja

Transport drogowy

Miasto leży na skrzyżowaniu drogi krajowej nr 10 z drogą wojewódzką nr 175. Oprócz tego z Kalisza Pomorskiego prowadzą drogi lokalne do Giżyna i Suchowa.

Transport kolejowy

Kalisz Pomorski był ważnym węzłem kolejowym, w mieście istnieje stacja kolejowa Kalisz Pomorski oraz przystanek kolejowy Kalisz Pomorski Miasto. Od 1 września 2006 roku na obydwu liniach tzn. Piła – Ulikowo i Grzmiąca- Kostrzyn nad Odrą, został wznowiony ruch. Połączenie ze Stargardem Szczecińskim obsługiwać mają nowoczesne szynobusy zakupione przez Urząd Marszałkowski woj. zachodniopomorskiego

Kościół pw. Matki Bożej Królowej Polski

Zabytki i atrakcje turystyczne

Ruiny zamku Wedlów

W mieście ze względu na zniszczenia ostatniej wojny nie zachowało się wiele obiektów zabytkowych. Jednak godne uwagi są zabytki chronione prawem:

• układ urbanistyczny, nr rej. 540 z dnia 30 grudnia 1965 r. Cenny, późnośredniowieczny układ przestrzenny miasta na planie owalnicy o prostopadłej sieci ulic, położonej między trzema jeziorami, został częściowo zatarty wskutek zniszczeń w 1945 r., a następnie zdewastowany budową bloków mieszkalnych w północno-zachodniej części Starego Miasta. Obecnie jest on już czytelny jedynie z powietrza.
• kościół pw. Matki Bożej Królowej Polski z 2. poł. XVIII wieku, nr rej. 236 z dnia 16 stycznia 1960 r. Kościół parafialny, rzymskokatolicki należący do dekanatu Mirosławiec, diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, metropolii szczecińsko-kamieńskiej. Budowla klasycystyczna, po 1771 r., posiada charakterystyczne cechy świątyni protestanckiej, którą pozostawał do 1945 r. Wewnątrz znajduje się zabytkowy ołtarz, zdobiony i złocony, powstały w okresie baroku.
• zespół pałacowy, nr rej. 235 z dnia 16 stycznia 1960 r., w skład którego wchodzą:
  • pałac z XVIII w. oraz XIX / XX wieku. Pałac ufundowany przez rodzinę Wedlów jako zamek w 1. poł. XIV wieku. Kolejne przebudowy w XVIII, XIX i XX w. przekształciły go w obiekt o charakterze rezydencjonalnym, uzupełniony o piętrową oficynę. Najstarszą, zachowaną częścią są gotyckie piwnice oraz zewnętrzne mury. Po zniszczeniach w latach powojennych, kilkakrotnie przystępowano do odbudowy gmachu, którą dopiero niedawno ukończono. Teraz zamek otacza odnowiony park z licznymi starymi drzewami i stylową fontanną, a w samym gmachu mieści się Biblioteka Miejska oraz sale reprezentacyjne i wystawowe.
  • park
• plebania z ok. 1800 r., ul. Bolesława Krzywoustego 4, nr rej. 822 z dnia 4 sierpnia 1967 r. Wewnątrz mieści się epitafium rodziny Wedlów z XVI wieku przeniesione z kościoła w Giżynie (Giesen)i umieszczone tutaj w 1963 roku.

Przyroda

Jezioro Młyńskie w Kaliszu Pomorskim

Brak uciążliwego przemysłu w mieście, czyste lasy oraz czyste jeziora są atutem miasta i gminy. W mieście zlokalizowane są cztery jeziora. Są to:

• Bobrowo Wielkie największe o pow. 24,9 ha
• Bobrowo Małe
• Jezioro Młyńskie
• Jezioro Lasek

oraz staw w lesie na końcu ul. Szczecińskiej, zwany do 1945 r. Jeziorkiem Głupców (Dummerschen See), obecnie bez nazwy

W pobliżu miasta znajdują się Drawieński Park Narodowy oraz Drawski Park Krajobrazowy.

Kultura i oświata

W mieście znajdują się:

• przedszkole miejskie "Bajkolandia"
• Szkoła Podstawowa im. Kornela Makuszyńskiego
• Gimnazjum im. Marii Skłodowskiej-Curie
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Pamięci Ofiar Terroryzmu 11 września 2001 roku

Organizacją kultury i imprez kulturalno-rozrywkowych w Kaliszu Pomorskim zajmuje się Miejsko – Gminny Ośrodek Kultury. W jego strukturach działa Kaliski Ośrodek Kultury oraz Biblioteka Publiczna w Kaliszu Pomorskim. MGOK w Kaliszu Pomorskim pod swoją opieką ma też świetlice wiejskie w miejscowościach Barlin, Biały Zdrój, Poźrzadło Wielkie, Pomierzyn, Sienica, Stara Studnica, Dębsko, Cybowo, Suchowo, Stara Korytnica, Giżyno, Pepłówek, Prostynia. Ośrodek kultury oferuje zajęcia w wielu kołach zainteresowań. Do wyboru są koła plastyczne, teatralne, taneczne, wokalno-instrumentalne, dziennikarskie. Biblioteka oferuje odczyty, gry oraz nieodpłatne korzystanie z internetu. Dużym powodzeniem cieszy się kaliska "Galeria Za Filarami" w której prezentowane są prace dzieci i młodzieży, oraz twórców i artystów tak lokalnych jak i zaproszonych. W Kaliszu tworzą fotograficy, rzeźbiarze, malarze. Dział tutaj również zespół "Quadrat". W mieście organizowanych jest wiele imprez, konkursów, organizowany jest konkurs plastyczny "Barwy Lasu".

Imprezy kulturalne

W mieście organizowanych jest kilkanaście imprez cyklicznych dla mieszkańców miasta i nie tylko. Są to:

• Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy
• Dzień Kobiet
• Powiatowy Przegląd Piosenki Przyrodniczej
• Alternatywne Majowe Spotkania Młodzieżowe
• Gminny Przegląd Teatrzyków
• Powiatowe Prezentacje Kulturalne
• Jarmark nad Jeziorem Ogórkowym
• Kaliskie Rockowisko
• Dożynki
• Spotkania kabaretowe
• Jesienny wieczór z poezją
• Mikołajki

Gospodarka

Kalisz Pomorski jest lokalnym ośrodkiem usługowym, handlowym, oraz przemysłowym. W mieście istnieje wytwórnia styropianu "STYROPOL", piekarnia, Zakład Przemysłu Drzewnego Koszalińskiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Drzewnego, przedsiębiorstwo "HYFRO LIFT", Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej (zakład budżetowy Miasta Kalisz Pomorski), kilkanaście hurtowni, sklepy wielobranżowe, spożywcze, odzieżowe, składy, przedsiębiorstwa budowlane, warsztaty, serwisy samochodowe. Z pomyślnością rozwija się też branża meblarska dzięki przedsiębiorstwu produkującemu meble tapicerowane. W mieście istnieje posterunek policji, ośrodek zdrowia, poczta polska, motele, bary, restauracje, firmy usługowo-handlowe, stacja benzynowa.

Turystyka

Zabytkowa zabudowa ulicy Toruńskiej

W mieście istnieje plaża miejska nad jeziorem Bobrowo Wielkie. Plaża jest strzeżona z ratownikiem. Oprócz tego atrakcjami turystycznymi są wspomniane wyżej zabytki. Kalisz Pomorski prowadzi Informację Turystyczną mającą na celu obsługę ruchu turystycznego w mieście i gminie. Na tym terenie istnieje szlak pieszo – rowerowy o długości 50 km prowadzący przez miejscowości gminy Kalisz Pomorski.

Istnieją tutaj motele, pensjonaty, pola namiotowe oraz wynajmowane są pokoje gościnne. Informacje o noclegach posiada punkt informacji turystycznej.

Administracja

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Kalisza Pomorskiego wybierają do swojej rady miejskiej 9 radnych (9 z 15). Pozostałych 6 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Kalisz Pomorski. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest budynek przy ul. Wolności.

Burmistrzowie Kalisza Pomorskiego:

• Andrzej Hypki (2002 – 17 października 2007)
• Michał Hypki (zaprzysiężony 25 stycznia 2008 r.)

Gmina Kalisz Pomorski utworzyła w obrębie miasta 5 jednostek pomocniczych, zwanych "samorządami mieszkańców" (tj. Samorząd Mieszkańców Nr 1, 2, 3, 4, 5). W każdym z nich organ uchwałodawczy – ogólne zebranie samorządu mieszkańców wybiera zarząd samorządu mieszkańców, który składa się z 5 osób, w tym z przewodniczącego.

Miasto jest członkiem Związku Miast Polskich.

Mieszkańcy Kalisza Pomorskiego wybierają parlamentarzystów z okręgów z siedzibą komisji wyborczej w Koszalinie, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Współpraca międzynarodowa

Partnerzy miasta i gminy to:

• Kaltenkirchen, (Niemcy) od 19 listopada 1999
• Torgelow, (Niemcy) od 16 października 2007

Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Kaliszu Pomorskim

Bibliografia

1. Kalisz Pomorski. Kalisz: na zlec. Urządu Miasta i Gminy ; Piła : Przedsiębiorstwo Poligraficzno-Reklamowe Tongraf, 2005. ISBN 83-922310-2-3. 
2. Praca Zbiorowa UMiG Kalisz Pomorski: Kalisz Pomorski i Okolice. Informator miejski z planem miasta. Kaczmarek i S-ka, 2001. ISBN 83-915243-0-2. 
3. Edyta Tomczyk, Piotr (turystyka) Ostrowski, Tomasz Wieczorek: Pomorze – część zachodnia na weekend : przewodnik turystyczny : 11 tras po najpiękniejszych zakątkach Pomorza, wyspy Bornholm i północno-wschodniej części Niemiec. Bielsko-Biała: Pascal, 2002. ISBN 83-7304-089-7. 
4. Der Landkreis Dramburg, pod redakcją Karla Ruprechta, Heimatkreisverband Dramburg, 1976, Hamburg

Linki zewnętrzne

• Kalisz (Pomorski) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 2 (Januszpol – Wola Justowska) z 1902 r.