Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Krag-Jørgensen | |
 |
|
| Widok zamka i pokrywy magazynka karabinu Krag-Jørgensen M1912 | |
| Dane podstawowe | |
| Państwo |  Norwegia |
| Producent | Kongsberg Våpenfabrikk |
| Rodzaj | karabin powtarzalny |
| Historia | |
| Prototypy | 1886 |
| Produkcja seryjna | 1889 – lata 50. XX wieku |
| Wyprodukowano | ponad 700 000 |
| Dane techniczne | |
| Kaliber | 8 mm, 7,62 mm (.30 cala) lub 6,5 mm |
| Nabój | 8 × 58 mm R .30-40 Krag 6,5 × 55 mm Scan |
| Magazynek | integralny na 5 sztuk |
| Wymiary | |
| Długość | patrz tabela |
| Długość lufy | patrz tabela |
| Masa | |
| broni | patrz tabela |
| Inne | |
| Prędkość pocz. pocisku | patrz tabela |
Krag-Jørgensen – karabin powtarzalny zaprojektowany przez norweskich konstruktorów Olego Hermana Johannesa Kraga i Erika Jørgensena pod koniec XIX wieku. Broń ta została przyjęta do uzbrojenia armii Danii, Stanów Zjednoczonych i Norwegii.
Najbardziej wyróżniającą cechą karabinu Krag-Jørgensen był magazynek – integralna część broni trwale połączona z komorą zamkową i posiadająca otwieraną pokrywę z prawej strony broni. Naboje były wkładane pod pokrywę magazynka i dosyłane do komory zamkowej przez popychającą je sprężynę.
Takie rozwiązanie posiadało zarówno wady i zalety. Najpoważniejszą wadą w porównaniu do magazynków pudełkowych była niemożność używania dostępnych systemów szybkiego ładowania np. łódek. Z drugiej strony, w przeciwieństwie do innych karabinów ładowanych „od góry”, w rozwiązaniu Krag-Jørgensen, aby załadować broń nie było konieczne otwieranie zamka. Ponadto ze względu na małą złożoność i prostotę karabinu został on przyjęty na uzbrojenie wielu krajów.
Obecnie karabin Krag-Jørgensen jest cenioną bronią przez kolekcjonerów na całym świecie.
W latach osiemdziesiątych XIX stulecia opracowano wiele ciekawych rozwiązań broni palnej. Wprowadzenie prochu bezdymnego do masowego użycia spowodowało zmniejszenie kalibrów broni i w wielu krajach wprowadzono na uzbrojenie karabiny powtarzalne mniejszych kalibrów.
Chociaż armia norweska od końca 1884 używała karabinu powtarzalnego Jarmann M1884, wkrótce stało się jasne, że jest to rozwiązanie tymczasowe. Ole Krag, kapitan armii norweskiej i dyrektor państwowej fabryki broni Våpenfabrikk w Kongsberg, prowadził od 1866 badania nad bronią ręczną. Niezadowolony z rurowego magazynka karabinu Jarmann i swojej poprzedniej konstrukcji, będącego od 1876 w uzbrojeniu marynarki norweskiej karabinu Krag-Petersson, zwrócił się z prośbą o pomoc w opracowaniu nowej broni do mistrza rusznikarstwa Erika Jørgensena. Razem opracowali nowy magazynek o kształcie kapsuły „owiniętej” dookoła zamka i mieszczącej 10 nabojów. Magazynek ten używano z przerobionym karabinem Jarmann, chociaż mógł on być zaadaptowany także do innych karabinów powtarzalnych[1].
W 1886 Dania postanowiła przyjąć zmodyfikowany karabin na wyposażenie wszystkich rodzajów sił zbrojnych. Jeden z prototypów trafił do Danii, gdzie po przetestowaniu zyskał bardzo przychylne opinie. Wyrażono również chęć wspierania jego rozwoju, ale zażyczono sobie zmniejszenia masy karabinu. W tym celu zmniejszono o połowę magazynek, mieszczący teraz tylko 5 naboi zamiast dziesięciu[1]. Przez następnych kilka miesięcy obaj konstruktorzy pracowali nad połączeniem wszystkich zalet konkurencyjnych karabinów i swoich własnych rozwiązań w nowej konstrukcji. Długi wyciąg zapożyczono z karabinu Jarmann, natomiast sposób wprowadzania naboju i usuwania łuski zaczerpnięto prawdopodobnie z karabinów Mausera. Już po wprowadzeniu karabinu na uzbrojenie armii duńskiej eksperymentowali też z zamkiem ryglowanym czterema ryglami, ale ponieważ amunicja, którą strzelał karabin nie wymagała aż tak solidnego ryglowania, zaniechano tego rozwiązania.
Wszystkie wyprodukowane przed II wojną światową karabiny posiadały dodatkową funkcję odcięcia magazynka, dzięki czemu strzelec mógł używać karabinu jako jednostrzałowego podczas strzelania na długie dystanse, zachowując wciąż pełny magazynek umożliwiający skuteczniejszą walkę podczas walki na małe odległości. Funkcje odcięcia magazynka realizował zamontowany po lewej stronie broni przełącznik. Funkcję odcięcia magazynka posiadały także karabiny, które zastąpiły w służbie Krag-Jørgensena – Springfield M1903 i SMLE.
Po dokładnym przetestowaniu broni 3 lipca 1889 Dania przyjęła na uzbrojenie karabin Krag-Jørgensen. Różnił się on od wcześniejszych wersji, w które wyposażono armie Stanów Zjednoczonych i Norwegii. Pokrywa magazynka otwierała się w kierunku przodu broni, a nie ku dołowi, a karabin miał strzelać amunicją kalibru 8 x 58 mm R z wystającą kryzą[1]. Brak możliwości szybkiego załadowania magazynka przy pomocy łódki lub ładownika powodował, że w armii duńskiej Krag-Jørgensen był używany jako karabin jednostrzałowy (z nabojami w odciętym magazynku jako rezerwą). Karabin Krag-Jørgensen był przepisową bronią żołnierzy duńskich do 9 kwietnia 1940 – do inwazji niemieckiej na Danię.
Istnieje wiele wzmianek o mnogości odmian karabinów Krag-Jørgensen używanych przez siły zbrojne Danii[2], ale dowiedzenie ich prawdziwości jest trudne, wiadomo jednak, że produkowano następujące odmiany tej broni:
U schyłku XIX wieku, jak wiele innych armii, także Armia Stanów Zjednoczonych poszukiwała nowego karabinu. Do konkursu przedstawiono karabiny takich konstruktorów jak James Parris Lee, Ole Krag, Ferdinand Mannlicher, Paul i Wilhelm Mauser, Rudolf Schmidt i 40 innych zarówno wojskowych, jak i cywilnych projektów. Próby przeprowadzono na Governors Island w stanie Nowy Jork. Pomimo protestów krajowych producentów broni (Russell i Livermore pozwali rząd USA), rząd Stanów Zjednoczonych wybrał karabin Krag-Jørgensen jako następcę jednostrzałowego Springfielda. W latach 1894-1904 w fabryce Springfield Armory w Massachusetts powstało około 500 000 karabinów, popularnie nazywanych Krag. Broń ta pozostała na wyposażeniu armii od 1894 do 1903, kiedy to została zastąpiona przez karabiny Springfield M1903 zasilane nabojami o podobnej charakterystyce balistycznej .30-03. Amerykańskie Kragi zostały użyte bojowo w wojnach amerykańsko-hiszpańskiej i amerykańsko-filipińskiej
Amunicja do amerykańskich karabinów Krag-Jørgensen nosiła oznaczenie 30-40 typowe dla amunicji czarnoprochowej „kaliber-ładunek prochu” – kaliber .30 (7,62 mm) i 40 gran (3 g) prochu bezdymnego (był to pierwszy typ amunicji karabinowej elaborowanej prochem bezdymnym używany przez armię amerykańską). Inna nazwa nowej amunicji to .30 Army.
W Stanach Zjednoczonych produkowano co najmniej dziewięć modeli karabinów Krag-Jørgensen.
W 1891 rozpoczęła pracę szwedzko-norweska komisja do spraw uzbrojenia. Jednym z jej pierwszych zadań było znalezienie najlepszego kalibru dla nowej broni i w konsekwencji wyłonienia naboju kalibru 6,5 mm, znanego jako 6,5 x 55 Scan, 6,5 x 55 Mauser, 6,5 x 55 Swedish" lub 6,5 x 55 Nor. Była to ta sama amunicja produkowana przez różnych wytwórców, nieróżniąca się niczym z wyjątkiem norweskiego pocisku, który był o 0,15 mm dłuższy. Ze względu na różną interpretację wymiarów komór karabinów, niewielki odsetek nabojów produkowanych w Norwegii wymagał mocniejszego wpychania do komory w szwedzkich karabinach.
Po rozwiązaniu problemów z amunicją Norwegia rozpoczęła poszukiwania nowoczesnej broni strzelającej tymi nabojami. Zorganizowany na sposób amerykański konkurs obejmujący celność strzelania na różne odległości, strzelanie uszkodzonymi nabojami, strzelanie na czas, odporność na korozję i łatwe rozkładanie i składanie broni, wyłonił trzy karabiny:
W 1893 około 50 egzemplarzy karabinu Krag-Jørgensen przekazano żołnierzom w celu przetestowania w warunkach polowych. Testy przebiegły pomyślnie i po wprowadzeniu małych modyfikacji w 1894 parlament norweski postanowił o wprowadzeniu karabinów Krag-Jørgensen do uzbrojenia armii norweskiej. Szwecja natomiast wprowadziła w 1896 do uzbrojenia swojej armii zmodyfikowany karabin Mausera. Ogólnie wyprodukowano w Norwegii ponad 200 000 karabinów. Karabiny i karabinki Krag-Jørgensen w różnych wersjach wyparły karabiny i karabinki innych typów, zwłaszcza Jarmann M1884, Krag-Petersson i Remington M1867 i czarnoprochowe karabiny i karabinki typu kammerlader.
Karbiny Krag-Jørgensen były produkowane w Norwegii przez bardzo długi czas i w wielu odmianach. Główne typy wojskowe to:
Większość wersji była produkowana także na rynek cywilny. Po II wojnie światowej wyprodukowano niewielką liczbę karabinów Krag-Jørgensen tylko na rynek cywilny.
Podczas okupacji Norwegii przez wojska hitlerowskie (od 9 kwietnia 1940 do 8 maja 1945), Våpenfabrikk w Kongsberg była zobligowana do produkcji broni dla okupanta. Zamówiono dużą partię karabinów Krag-Jørgensen, pistoletów Colt M1914 (licencyjnie produkowanego Colta M1911 i armaty przeciwlotnicze kalibru 40 mm. Ze względu na działania sabotażowe pracowników fabryki, z 13 450 zamówionych karabinów dostarczono tylko od 3350 do 3800 egzemplarzy.
Na początku produkowano standardowy model M1894, później przebudowano karabin, nadając mu wygląd podobny do niemieckiego Mausera Kar98k. Eksperymentowano też z niemiecką amunicją 7,92 mm Mauser.
Trudno znaleźć informacje na temat opinii Wehrmachtu o karabinach Krag-Jørgensen, przypuszczalnie dlatego, że używano ich w jednostkach na tyłach, gdyż w jednostkach frontowych przydatniejsze były karabiny o ujednoliconym kalibrze amunicji. Broń ta znalazła się także w uzbrojeniu Hird – zbrojnego skrzydła Nasjonal Samling (NS, Jedność Narodowa), narodowo-socjalistycznej partii i marionetkowego rządu Vidkuna Quislinga. Eksperymenty z niemiecką amunicją kalibru 7,92 mm mogą jednak świadczyć, że Niemcy zamierzali szerzej wykorzystać karabiny Krag-Jørgensen.
Po wojnie mała liczba karabinów Krag-Jørgensen została złożona z pozostałych części i sprzedana na rynek cywilny. Ze względu na brak planów przezbrojenia armii norweskiej w nową broń, postanowiono dostosować istniejące karabiny Krag-Jørgensen do strzelania nowocześniejszą i mocniejszą amunicją .30-06 i 7,62 mm NATO. Oceniono jednak że koszt konwersji starych karabinów do nowej amunicji byłby porównywalny z kosztem produkcji nowocześniejszego karabinu. Ostatnim produkowanym w latach 50. XX wieku modelem karabinu Krag-Jørgensen był karabin na renifery m/1950. Sprzedano w 470 egzemplarzy.
Karabin Krag-Jørgensen był produkowany w Norwegii przez prawie 60 lat. W tym czasie powstało wiele odmian specjalnych i prototypów. Niektóre z nich powstały w poszukiwaniu prostszych sposobów produkcji albo na specjalne życzenia, ale przeważnie w celu zwiększenia siły ognia broni.
Karabiny modelowe produkowano jako wzorce po zaaprobowaniu danego typu do produkcji i jako wzór do produkcji. Modelowe karabiny i karabinki były specjalnie wytwarzanymi egzemplarzami ukazującymi jak powinien wyglądać produkt finalny. Były numerowane i składowane oddzielnie i wykonywano po kilkanaście sztuk takich karabinów.
Niewielką liczbę karabinów Krag-Jørgensen przerobiono na harpuny, analogicznie jak to robiono wcześniej z karabinami Jarmann M1884. Przerobienie karabinów Jarmanna było jednak tańsze, dlatego zrezygnowano z tej wersji. Nie wiadomo ile egzemplarzy broni przerobiono.
W fabrycznym muzeum uzbrojenia w Kongsberg prezentowany jest interesujący prototyp karabinu M1894 zmodyfikowanego do zasilania z taśmy amunicyjnej. Chociaż nie zachowała się żadna dokumentacja, wiadomo, że było to wczesne stadium projektu karabinu używającego tej samej taśmy amunicyjnej co ciężki karabin maszynowy Hotchkiss używany w armii norweskiej w tym samym czasie. Ruch zamka powodował przesuwanie taśmy i ładowanie nowego naboju do komory. Choć rozwiązanie to było niepraktyczne w polu walki, mogło znaleźć zastosowanie na stanowiskach strzeleckich w fortyfikacjach.
W 1923 pracujący w fabryce broni w Kongsberg porucznik Tobiesen zaprojektował szybkoładowacz do karabinów powtarzalnych. Była to kolejna próba zwiększenia siły ognia karabinu Krag-Jørgensen, tak samo jak próba konwersji do zasilania z taśmy. Modyfikacja ta polegała na zmianie pokrywy magazynka w taki sposób, aby umożliwiała dołączenie magazynka z lekkiego karabinu maszynowego Madsen 1902. Na pokrywie był zamontowany przełącznik umożliwiający strzelcowi wybranie 5-strzałowego magazynka wewnętrznego lub 25-strzałowego dołączonego.
Choć rozwiązanie to było dość obiecujące, wyprodukowano i przetestowano tylko 8 prototypów. Podczas testów ujawniono dwie wady dyskwalifikujące to rozwiązanie z użycia w warunkach bojowych. Broń z magazynkiem była nieporęczna, a poza tym jego ciężar powodował przechylanie się broni na bok.
W 1926 grupa myśliwych polujących na foki zwróciła się do fabryki w Kongsberg w sprawie magazynków do polowań z małych łodzi, jednak koszty produkcji były tak duże, że transakcja nie doszła do skutku.
Po wprowadzeniu na uzbrojenie armii norweskiej karabinu maszynowego Hotchkiss spróbowano przerobić karabin Krag-Jørgensen na samopowtarzalny, w założeniu pozwalający na uzyskanie większej siły ognia wyposażonej w niego piechoty. Większość konstruktorów podejmujących to wyzwanie nie posiadała odpowiedniej wiedzy na temat broni, dlatego tylko dwóch konstruktorów uporało się z projektem, a jeden prototyp zbudowano.
W 1915 sierżant Sunngaard zaproponował przerobienie karabinu Krag-Jørgensen na samopowtarzalny. Projekt ten okazał się jednak całkowicie bezwartościowy, ponieważ osiągnięcie odpowiednich ciśnień koniecznych do przeładowania było nieosiągalne bez gruntownego przekonstruowania karabinu bazowego. Projekt pozostał na papierze, nie zbudowano żadnego prototypu.
W 1938 pojawiło się interesujące szwedzkie rozwiązanie. SNABB umożliwiał konwersję każdego karabinu powtarzalnego na samopowtarzalny, pozwalając zaoszczędzić pieniądze przeznaczone na konstrukcję nowej broni samopowtarzalnej od podstaw. Urządzenie to wykorzystywało energię gazów prochowych do przeładowania, jednak jego konstrukcja okazała się zbyt skomplikowana. Konieczny był osobny chwyt pistoletowy a sam karabin bazowy wymagał gruntownych modyfikacji.
Pod koniec 1938 zbudowano prototyp i testowano go przez kilka miesięcy z umiarkowanym sukcesem, jednak koszty badań trzykrotnie przekraczające założone spowodowały przerwanie dalszych badań ze względu na brak pieniędzy.
Karabiny Krag-Jørgensen były produkowane dla różnych typów amunicji. Poza różnymi kalibrami broni cywilnej, produkowano go także do zasilania różnymi nabojami wojskowymi:
| Państwo | Model | Nabój | Długość broni (mm) | Długość lufy (mm) | Masa broni (kg) | Prędkość początkowa (m/s) |
| Dania | Karabin 1889 | 8 × 58 mm R | 1328 | 832 | 4,275 | ?? |
| Dania | Karabinek 1889 | 8 × 58 mm R | 1100 | 610 | 3,96 | ?? |
| Dania | Karabin wyborowy 1928 | 8 × 58 mm R | 1168 | 675 | 5,26 | ?? |
| USA | Karabin M1892 | .30-40 Krag | 1244 | 762 | 4,22 | 610 |
| USA | Karabinek M1892 | .30-40 Krag | 1045 | 558 | 3,73 | 597 |
| USA | Karabin M1896 | .30-40 Krag | 1245 | 762 | 4,02 | 610 |
| USA | Karabin kadetów M1896 | .30-40 Krag | 1244 | 762 | 4,05 | 610 |
| USA | Karabinek M1896 | .30-40 Krag | 1046 | 559 | 3,49 | 597 |
| USA | Karabin M1898 | .30-40 Krag | 1247 | 762 | 4,05 | 610 |
| USA | Karabinek M1898 | .30-40 Krag | 1046 | 559 | 3,51 | 597 |
| USA | Karabinek M1899 | .30-40 Krag | 1046 | 559 | 3,54 | 597 |
| USA | Karabinek policyjny M1899 | .30-40 Krag | 1046 | 559 | 3,61 | 597 |
| Norwegia | Karabin M1894 | 6,5 × 55 mm Scan | 1267 | 760 | 4,22 | ?? |
| Norwegia | Karabinki M1895 & M1897 | 6,5 × 55 mm Scan | 1016 | 520 | 3,37 | ?? |
| Norwegia | Karabinki M1904 & M190 | 6,5 × 55 mm Scan | 1016 | 520 | 3,78 | ?? |
| Norwegia | Guttekarabin M1906 | 6,5 × 55 mm Scan | 968 | 520 | 3,37 | ?? |
| Norwegia | M1912 „krótki karabin” | 6,5 × 55 mm Scan | 1107 | 610 | 3,96 | ?? |
| Norwegia | Karabin wyborowy M1923 | 6,5 × 55 mm Scan | 1117 | 610 | 4,05 | ?? |
| Norwegia | Karabin wyborowy M1925 | 6,5 × 55 mm Scan | 1117 | 610 | 4,45 | ?? |
| Norwegia | Karabin wyborowy M1930 | 6,5 × 55 mm Scan | 1220 | 750 | 5,16 | ?? |
